Thiếu thuốc chụp PET/CT: Quyền lợi người bệnh BHYT ảnh hưởng, TP.HCM cần 3-4 lò sản xuất

Hệ thống chụp PET/CT của Bệnh viện Ung bướu TP.HCM cơ sở 2 buộc phải "trùm mền" trong thời gian dài vì không có thuốc đồng vị phóng xạ - Ảnh: DUYÊN PHAN

TP.HCM cần 3-4 lò Cyclotron sản xuất thuốc phóng xạ phục vụ chụp PET/CT

Theo tìm hiểu của Tuổi Trẻ, trước đây tại khu vực phía Nam, Bệnh viện Chợ Rẫy là nơi duy nhất ở phía Nam sản xuất dược chất phóng xạ. Các bệnh viện khác như Bệnh viện Ung bướu, Bệnh viện Quân y 175 phải mua lại từ Bệnh viện Chợ Rẫy.

Có một thời gian Bệnh viện Ung bướu mua được dược chất từ Công ty Rạng Đông (đơn vị tư nhân được cấp phép sản xuất đồng vị phóng xạ tại TP.HCM). Tuy nhiên, sau đó công ty này đã phải đóng cửa vì vướng cơ chế.

Khi lò Cyclotron của Bệnh viện Chợ Rẫy bị hư hỏng và dừng sản xuất vào năm 2025, toàn bộ các hệ thống PET/CT tại Bệnh viện Ung bướu, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện 175 đều rơi vào tình trạng tê liệt, các cỗ máy PET/CT phải "trùm mền".

Vào thời điểm xây dựng dự án Bệnh viện Ung bướu TP.HCM cơ sở 2, lò Cyclotron đã được đưa vào kế hoạch. Tuy nhiên trong quá trình triển khai dự án, vì nhiều lý do nên phương án đầu tư lò Cyclotron tại cơ sở 2 Bệnh viện Ung bướu TP.HCM đã điều chỉnh.

Mới đây, ngày 22-8-2026, Sở Y tế TP.HCM có công văn gửi Sở Tài chính TP.HCM về việc phối hợp và hoàn chỉnh hồ sơ thẩm định báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư dự án "Mua sắm hệ thống Cyclotron và hệ thống máy gia tốc tuyến tính một mức năng lượng tại Bệnh viện Ung bướu cơ sở 2".

Trong công văn nêu, Bệnh viện Ung bướu đã lắp đặt 2 hệ thống PET/CT nhưng chưa được trang bị hệ thống Cyclotron tại chỗ để sản xuất thuốc phóng xạ dùng cho việc ghi hình. Hiện nhu cầu chụp PET/CT trung bình khoảng 30 - 35 ca/máy/ngày.

Việc đầu tư mua sắm thiết bị này là cần thiết, cấp bách và phù hợp với định hướng và quy hoạch phát triển của ngành y tế thành phố giai đoạn từ đây đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Tại Bệnh viện Ung bướu cơ sở 2 đã có sẵn khu vực tầng hầm khu xạ trị và y học hạt nhân với hệ thống boongke phù hợp cho việc lắp đặt hệ thống Cyclotron, hệt hống máy gia tốc tuyến tính một mức năng lượng và các hạ tầng cơ sở liên quan.

Do vậy, việc đầu tư dự án tại cơ sở 2 của bệnh viện sẽ rất thuận lợi và nhanh chóng đưa vào sử dụng phục vụ cho người bệnh.

Về nhân sự, Bệnh viện Ung bướu đã có đầy đủ nhân sự được đào tạo vận hành cho 1 hệ thống Cyclotron. Tuy nhiên, cần cập nhật kiến thức thêm về hệ thống mới khi được trang bị.

Với dân số TP.HCM 16 triệu dân cùng nhu cầu cấp thiết như trên, theo Sở Y tế, TP.HCM cần thiết được trang bị từ 3-4 hệ thống Cyclotron để đáp ứng nhu cầu khám và chữa bệnh của người dân. Tuy nhiên tại TP.HCM hiện nay chỉ có Bệnh viện Chợ Rẫy được trang bị, nhưng cũng đang bị gián đoạn.

Khu vực chụp PET/CT tại Bệnh viện Quân y 175 luôn trong tình trạng đóng kín cửa - Ảnh: XUÂN MAI

Quyền lợi người bệnh ung thư có BHYT bị ảnh hưởng

Trao đổi với Tuổi Trẻ ngày 29-9, TS.BS Đặng Huy Quốc Thịnh - nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM - cho rằng PET/CT rất cần thiết tại các trung tâm ung thư lớn, chuyên sâu, bởi phương tiện này cho phép đánh giá đồng thời những thay đổi về cấu trúc hình ảnh giải phẫu và thay đổi chuyển hóa của tổn thương.

PET/CT chỉ với một lần chụp có thể khảo sát toàn thân, từ cổ đến chân, giúp phát hiện các vị trí nghi ngờ tổn thương ung thư. Không chỉ cho thấy thay đổi về cấu trúc, PET/CT còn đánh giá hoạt động chuyển hóa của tổn thương - yếu tố quan trọng để nhận định khả năng ác tính.

Trong khi đó, nếu không có PET/CT, người bệnh có thể phải thực hiện CT ở nhiều vùng cơ thể khác nhau như lồng ngực, bụng chậu, đầu cổ... CT vẫn có giá trị trong chẩn đoán nhưng chủ yếu cho thấy những thay đổi về mặt giải phẫu, hình ảnh, không cho thấy những thay đổi về chuyển hóa như PET/CT.

Bác sĩ Thịnh cũng lưu ý không phải tất cả các bệnh nhân ung thư đều cần chụp PET/CT. Việc chỉ định chụp sẽ do bác sĩ chỉ định tùy thuộc vào loại ung thư, giai đoạn, mục đích đánh giá mức độ lan tràn của bệnh hay đánh giá hiệu quả điều trị.

"PET/CT là một phương tiện tổng thể để xác định lành ác của các tổn thương trong cơ thể, đặc biệt giúp đánh giá nhanh những tổn thương lan tràn, di căn ở khắp cơ thể. Nó còn giúp đánh giá giai đoạn bệnh và kết quả điều trị", bác sĩ Thịnh phân tích thêm.

Theo bác sĩ Thịnh, khi không có PET/CT, bác sĩ vẫn có thể sử dụng CT, MRI và các phương tiện khác để chẩn đoán. Tuy nhiên, việc đánh giá giai đoạn bệnh và hiệu quả điều trị sẽ không tối ưu, đồng thời có khả năng bỏ sót một số tổn thương.

"Không có PET/CT là một hạn chế rất lớn. Đây cũng là quyền lợi của người bệnh, nhất là khi kỹ thuật này được bảo hiểm y tế thanh toán theo quy định. Trong trường hợp bệnh nhân cần PET/CT nhưng cơ sở điều trị không có khả năng thực hiện, cần tư vấn để người bệnh biết và có thể lựa chọn cơ sở có PET/CT", bác sĩ Thịnh chia sẻ.

Hộp che chắn để vận chuyển dược chất phóng xạ - Ảnh: DUYÊN PHAN

Vì sao không thể đưa thuốc phóng xạ từ Hà Nội vào TP.HCM?

Trả lời câu hỏi vì sao không vận chuyển dược chất phóng xạ từ Hà Nội vào TP.HCM để phục vụ chụp PET/CT, bác sĩ Thịnh giải thích nguyên nhân nằm ở thời gian bán hủy của dược chất phóng xạ. Vì đặc tính này, việc bảo đảm nguồn cung dược chất phóng xạ phải gắn với năng lực sản xuất ngay tại khu vực có các cơ sở sử dụng PET/CT.

"Dược chất phóng xạ chụp PET/CT khi sản xuất xong phải được đưa tới nơi chụp ngay. Nếu sản xuất ở Hà Nội rồi chờ máy bay đưa vào TP.HCM, trong thời gian vận chuyển thuốc sẽ bị phân rã.

Dược chất phóng xạ chụp PET/CT có thời gian bán hủy khoảng 2 tiếng đồng hồ, sau 2 tiếng thuốc sẽ mất hoạt tính phóng xạ cần thiết nên không thể mua ở Hà Nội rồi vận chuyển vào TP.HCM để chụp như thuốc thông thường", bác sĩ Thịnh lý giải.

Cũng theo công văn số 11931 của Sở Y tế TP.HCM gửi Sở Tài chính, thuốc đồng vị phóng xạ F18-FDG có đặc điểm thời gian bán hủy ngắn khoảng 120 phút nên các cơ sở y tế có máy muốn ghi hình PET/CT phải được trang bị tại chỗ hệ thống Cyclotron cho việc sản xuất F18-FDG hoặc được cung cấp từ các cơ sở y tế khác với thời gian vận chuyển không quá xa.

Hệ thống Cyclotron và các thiết bị dùng trong sản xuất thuốc phóng xạ là một nhu cầu thiết yếu tại các bệnh viện có cơ sở y học hạt nhân được trang bị máy PET/CT.