Quản lý điểm bán thuốc lá nhìn từ kinh nghiệm của Malaysia

Tại Malaysia, khoảng thời gian chuyển tiếp tạo điều kiện để các cửa hàng từng bước điều chỉnh quầy kệ, che khuất sản phẩm thuốc lá và niêm yết bảng giá theo quy định mới - Ảnh: M.E

Đề xuất cấm trưng bày thuốc lá tại cả cơ sở bán lẻ và bán buôn trong Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là một trong những nội dung được quan tâm tại Hội thảo "Hộ kinh doanh và động lực tăng trưởng" do VCCI tổ chức ngày 21-8. Để chính sách đi vào thực tế mà không gây xáo trộn cho hàng trăm nghìn điểm bán, kinh nghiệm của Malaysia là một tham chiếu đáng chú ý.

Giá trị của khoảng thời gian chuyển tiếp

Phân tích cách đưa chính sách mới vào thực tế, Tiến sĩ Dato’ Sri Akhbar Bin Satar, Chủ tịch Hiệp hội Liêm chính và Quản trị Malaysia (MIG), cho rằng giữa thời điểm ban hành quy định và thực thi cần có thời gian để các bên liên quan chuẩn bị.

Theo ông, khoảng thời gian này có thể được sử dụng để phổ biến quy định, giải thích yêu cầu kỹ thuật, chuẩn bị cơ sở vật chất và tiếp nhận phản hồi từ các đối tượng chịu tác động.

Tại Malaysia, khi biện pháp này được luật hóa vào tháng 10-2024, Chính phủ ban đầu đưa ra thời gian chuyển tiếp 6 tháng nhưng sau đó đã kéo dài lên 12 tháng. Đây là sự điều chỉnh sau khi nhận thấy các doanh nghiệp cần thêm thời gian để hiểu và điều chỉnh thích ứng với các yêu cầu mới.

Dưới góc độ quản trị công, việc chuyển từ một định hướng chính sách trên văn bản sang hành động thực thi tại hiện trường không thể diễn ra tức thời. Bộ Y tế Malaysia đã phải tận dụng khoảng thời gian này thông qua các hoạt động giáo dục, tổ chức hội thảo đối thoại và chương trình tiếp cận hỗ trợ tuân thủ.

Điều này giúp các bên liên quan nắm bắt rõ yêu cầu pháp lý, tránh tình trạng doanh nghiệp vi phạm do thiếu thông tin.

Theo Tiến sĩ Dato’ Sri Akhbar Bin Satar, bài học từ Malaysia là xây dựng lộ trình phù hợp với khả năng thích ứng của thị trường, đồng thời tăng cường kiểm soát thuốc lá bất hợp pháp - Ảnh: M.E

Khác biệt về khả năng tuân thủ

Áp lực tuân thủ có thể lớn hơn với các cơ sở phân phối nhỏ lẻ khi quy định mới được áp dụng. Theo Tiến sĩ Dato’ Sri Akhbar Bin Satar, chính sách cần tính đến đặc điểm và năng lực thực tế của từng nhóm đối tượng, bởi khả năng đáp ứng quy định giữa các doanh nghiệp có sự khác biệt đáng kể.

Các chuỗi siêu thị lớn thường có bộ phận phụ trách tuân thủ, nguồn lực tài chính và điều kiện để điều chỉnh mặt bằng. Trong khi đó, cửa hàng gia đình và các điểm bán nhỏ có thể gặp khó khăn hơn khi phải thay đổi quầy kệ hoặc bố trí lại khu vực bán hàng.

Khi áp dụng chính sách, Malaysia ghi nhận hơn 51.000 cửa hàng chịu tác động trực tiếp. Liên đoàn các Hiệp hội Thương nhân Hàng tạp hóa Malaysia đã nêu quan ngại về chi phí điều chỉnh cửa hàng.

Từ kinh nghiệm này, Chủ tịch MIG khuyến nghị các nhà hoạch định chính sách cần cân nhắc các yếu tố nền tảng để bảo đảm tính khả thi.

Theo ông, các yếu tố cần được xem xét gồm mức độ sẵn sàng của nhà bán lẻ, tính rõ ràng của hướng dẫn kỹ thuật, thời gian chuẩn bị trước khi xử phạt, năng lực giám sát của cơ quan chức năng và những tác động có thể phát sinh trong quá trình thực thi.

Trong bối cảnh cộng đồng hộ kinh doanh nhỏ tại Việt Nam đang phải thực hiện nhiều nghĩa vụ chuyên ngành, việc bổ sung thêm các quy định mới về trưng bày quầy kệ có thể làm tăng áp lực tuân thủ, khiến người kinh doanh lúng túng trong quá trình thực hiện.

Tại Anh, quầy kệ thuốc lá được che khuất khỏi tầm nhìn của khách hàng, nhưng vẫn được phép niêm yết bảng giá và tên sản phẩm theo quy định - Ảnh: M.E

Do đó, quá trình hoàn thiện Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cần phân định rõ chức năng giữa cơ sở bán buôn (chủ yếu lưu trữ, phân phối giữa các thương nhân, không tiếp xúc người tiêu dùng cuối) và điểm bán lẻ để tập trung vào mục tiêu y tế công cộng.

Đồng thời, kinh nghiệm từ Anh, New Zealand và Malaysia cho thấy việc duy trì bảng giá và tên sản phẩm có thể được xem xét nhằm bảo đảm thông tin về sản phẩm và hỗ trợ công tác quản lý.

Một giai đoạn chuyển tiếp từ 18 đến 24 tháng, kết hợp thí điểm tại một số địa bàn, có thể giúp các cơ sở kinh doanh có thêm thời gian chuẩn bị và giảm sai sót, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan thực thi hoàn thiện hướng dẫn và tổ chức đào tạo, tập huấn trước khi áp dụng quy định mới.