Livestream bán thuốc: Dù là thuốc thật cũng có nguy cơ gây hại

Chuyên gia cảnh báo livestream bán thuốc gây nhiều hệ lụy cho người dùng - Ảnh: Chụp màn hình

Bộ Y tế vừa đề xuất sửa đổi khoản 19 Điều 6 Luật Dược về các hành vi bị cấm trong kinh doanh thuốc, nguyên liệu làm thuốc theo phương thức thương mại điện tử. 

Theo đề xuất, hành vi livestream bán thuốc nếu không thực hiện trên các nền tảng kinh doanh trực tiếp hoặc trung gian theo quy định đều bị cấm.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, các chuyên gia cho rằng việc kiểm soát livestream bán thuốc không chỉ nhằm ngăn chặn thuốc giả, thuốc không rõ nguồn gốc mà còn để bảo vệ người bệnh trước nguy cơ tự chẩn đoán, tự điều trị theo quảng cáo.

Livestream tư vấn từ yếu sinh lý đến đau xương khớp

Chỉ cần vài phút lướt Live TikTok, người dùng có thể dễ dàng bắt gặp hàng loạt tài khoản livestream rao bán thuốc, tư vấn "bắt bệnh" chỉ trong vài câu.

Dù không phải giờ vàng, 10h30 sáng 28-9, một tài khoản mang tên Dược sĩ sức khỏe với gần 3.000 lượt theo dõi tư vấn thuốc chữa yếu sinh lý cho nam giới vẫn thu hút gần 200 người theo dõi.

Khoác chiếc áo blouse, cô gái liên tục tư vấn những bình luận rồi cam kết dù gặp vấn đề gì cũng chỉ cần uống 1 loại thuốc, khuyên người dùng nhanh tay bấm vào giỏ hàng.

Tương tự, nhiều tài khoản khác cũng livestream tư vấn sức khỏe, bán thuốc, thực phẩm chức năng, thuốc đông y,...

Người dùng chỉ cần mô tả vài triệu chứng, các "dược sĩ online" nhanh chóng bắt bệnh, kê đơn, chốt hàng.

Thuốc thật vẫn có thể gây hại nếu dùng sai

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng - thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, livestream có thể giúp phổ biến kiến thức sức khỏe, nhưng đáng lo ngại khi người bán biến vài dòng mô tả triệu chứng thành kết luận bệnh, rồi lập tức giới thiệu thuốc và thúc giục mua hàng.

Một người đau khớp nhiều năm có thể được người dẫn livestream giải thích rằng bệnh do "độc tố tích tụ", sau đó giới thiệu một sản phẩm được quảng cáo có thể chữa khỏi sau vài tuần.

Những lời cam kết, bình luận kể chuyện khỏi bệnh và ưu đãi giới hạn thời gian khiến người đang đau đớn dễ xuống tiền.

"Tuy nhiên, không thể xác định bệnh và lựa chọn thuốc phù hợp chỉ qua vài câu hỏi trên mạng. Hai người cùng đau khớp gối có thể cần những cách điều trị khác nhau, tùy nguyên nhân, bệnh nền và các thuốc đang sử dụng.

Ngay cả khi thuốc là hàng thật, có nguồn gốc hợp pháp, việc dùng không đúng vẫn có thể gây hại. Người bệnh có thể dùng sai thuốc, sai liều, gặp tương tác thuốc hoặc chống chỉ định.

Đáng lo hơn, việc tin vào quảng cáo có thể khiến họ trì hoãn thăm khám, bỏ lỡ thời điểm chẩn đoán và điều trị bệnh", bác sĩ Hoàng cho hay.

Trao đổi thêm với Tuổi Trẻ, bác sĩ Mai Xuân Phương, nguyên Phó vụ trưởng Vụ Truyền thông - Giáo dục, Tổng cục Dân số (nay là Cục Dân số, Bộ Y tế), cho rằng nguy cơ càng đáng lưu ý ở trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh gan, thận hoặc đang sử dụng nhiều loại thuốc.

Một số sản phẩm được quảng cáo là thuốc nam, thuốc gia truyền nhưng không công bố đầy đủ thành phần còn có thể bị pha trộn hoạt chất giảm đau, chống viêm. Người dùng thấy giảm đau nhanh nhưng không biết mình đang sử dụng chất gì.

Bác sĩ Hoàng dẫn chứng phổ biến nhất là thuốc chứa corticoid. 

Nhóm thuốc này có tác dụng khi dùng đúng chỉ định, nhưng nếu bị trộn vào sản phẩm không rõ thành phần và sử dụng kéo dài, người bệnh có thể gặp tình trạng tăng đường huyết, giữ nước, loãng xương hoặc suy tuyến thượng thận.

Theo các bác sĩ, người dân không thể xác định độ an toàn của thuốc chỉ bằng bao bì, lời giới thiệu hay nhãn "thiên nhiên". Kháng sinh cũng không phải thuốc dùng cho mọi trường hợp sốt, ho, đau họng.

Sử dụng theo lời mách trên livestream có thể dẫn đến dùng sai thuốc, sai liều và góp phần làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh.

Bịt khoảng trống trong quản lý thuốc trực tuyến

Bác sĩ Phương cho rằng việc kiểm soát livestream bán thuốc từ góc độ bảo vệ người bệnh. Thuốc không phải hàng hóa thông thường có thể mua theo cảm tính. 

Việc sử dụng phải bảo đảm đúng bệnh, đúng thuốc, đúng người, đúng liều và được theo dõi về hiệu quả, tác dụng không mong muốn.

Livestream có sức thuyết phục lớn bởi người bán xuất hiện trực tiếp, tạo hình ảnh gần gũi, liên tục đọc bình luận và đưa ra những câu chuyện được giới thiệu là người thật, việc thật.

Tuy nhiên, đông người xem, nhiều người khen hoặc những lời chứng thực cá nhân không phải bằng chứng khoa học chứng minh thuốc hiệu quả, an toàn.

Các "dược sĩ online" bán thuốc, thực phẩm chức năng trên nền tảng - Ảnh: Chụp màn hình

Người bệnh càng dễ tin khi đã điều trị lâu ngày nhưng chưa khỏi, đang lo lắng hoặc mong muốn tìm một giải pháp nhanh chóng, ít tốn kém. 

Bên cạnh tâm lý này, thuật toán mạng xã hội có thể liên tục đề xuất nội dung tương tự, khiến người xem tiếp xúc nhiều lần với những thông tin cùng chiều.

"Truyền thông y tế cần giúp người dân biết cách kiểm chứng thông tin, thay vì chỉ khuyến cáo chung chung rằng không nên tin quảng cáo sai sự thật. Người dân cần kiểm tra tư cách người tư vấn, nguồn gốc và tính hợp pháp của thuốc, điều kiện bán thuốc cũng như căn cứ khoa học của những lời quảng cáo.

Những cam kết như "khỏi hoàn toàn", "không tái phát", hay khuyên người bệnh bỏ thuốc đang điều trị là các dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác", bác sĩ Phương nhấn mạnh.