Thương hiệu tôi yêu: Cá bống Sông Trà, vị quê

Cá bống sông Trà - món quê bình dị đã theo ký ức tôi từ những bữa cơm tuổi thơ ở Quảng Ngãi đến cuộc sống xa quê hơn hai mươi năm sau - Ảnh: THÁI CÔNG

Tôi sinh ra và lớn lên ở Quảng Ngãi, bên dòng sông Trà. Với nhiều người, nhớ một vùng đất có thể là nhớ một con đường, một mái nhà hay một dáng sông. Còn với tôi, quê nhà nhiều khi trở về bằng vị giác. Và một trong những hương vị bền bỉ nhất là cá bống sông Trà.

Mùi cá bống kho từ căn bếp nhỏ

Ngày còn nhỏ, tôi đâu biết món cá ấy rồi sẽ theo mình lâu đến thế. Tôi chỉ biết những hôm mẹ đi chợ về có cá bống, căn bếp dường như thơm hơn. Mẹ lựa những con cá nhỏ, làm sạch rồi ướp nước mắm, tiêu, chút đường. Nồi cá đặt lên bếp, để lửa liu riu. Cá dần săn lại, nước kho sánh xuống, mùi thơm quyện với cơm mới và khói bếp.

Lũ trẻ chúng tôi chẳng cần món gì sang. Chỉ một chén cơm nóng, vài con cá bống kho đậm đà cũng đủ ngon miệng. Có hôm tôi còn chan chút nước cá vào cơm, ăn đến hạt cuối cùng.

Hồi ấy, cá bống sông Trà với tôi chỉ là một món ăn quen thuộc. Phải đến khi rời quê, tôi mới hiểu có những hương vị càng đi xa càng hiện rõ trong nỗi nhớ.

Rồi tôi rời Quảng Ngãi vào Đồng Nai học tập, lập nghiệp. Hơn hai mươi năm trôi qua, cuộc sống đưa tôi đến nhiều nơi và cho tôi cơ hội thưởng thức không ít món ngon. Nhưng lạ thay, những món từng rất bình thường trong căn bếp ngày nhỏ lại ngày càng trở nên khó thay thế.

Cá bống kho là một trong số đó.

Ở nơi tôi sống, không khó tìm một món cá kho ngon. Tôi cũng có lúc tự nấu cá bống theo cách mình nhớ. Vẫn là vị mặn ngọt, vẫn chút tiêu cay, vẫn cố kho cho cá săn lại. Nhưng món ăn trước mặt dường như luôn thiếu một điều gì đó.

Cá bống có ở nhiều nơi, nhưng cá bống sông Trà là đặc sản gắn với dòng Trà Khúc và đất Quảng Ngãi. Với tôi, hai chữ "Sông Trà" vì thế không chỉ để gọi tên món cá; nó gọi đúng tên dòng sông quê mình, nơi hương vị ấy đã thành một phần ký ức.

Sau này tôi nghĩ, có lẽ hương vị không chỉ được tạo nên từ gia vị. Trong vị cá bống tôi nhớ còn có buổi sáng mẹ đi chợ, căn bếp đỏ lửa, tiếng củi reo, mùi cơm mới và một quãng đời mình còn vô tư ngồi chờ đến bữa. Những thứ ấy không thể gói vào hành lý trong ngày tôi rời quê.

Nhưng ký ức thì mang theo được.

Nó theo tôi từ Quảng Ngãi vào Đồng Nai, qua những năm tháng sinh viên, những ngày bắt đầu công việc rồi đến khi có gia đình riêng. Thỉnh thoảng, chỉ cần bắt gặp cá bống sông Trà, tôi lại thấy khoảng cách địa lý bỗng ngắn đi. Một món ăn nhỏ bé có thể làm điều mà nhiều lời nhắc nhớ không làm được: đưa người ta trở về rất nhanh với nơi mình đã lớn lên.

Có những hương vị không cần chỉ đường

Bây giờ, cá bống sông Trà vẫn hiện diện trong đời sống theo nhiều cách. Có khi là đĩa cá vừa chế biến còn óng màu nước kho, điểm vài trái ớt đỏ; có khi là món quà quê được người đi xa nâng niu mang theo. Với tôi, dù xuất hiện theo cách nào, điều quan trọng nhất vẫn là hương vị quen thuộc ấy còn đủ sức đánh thức ký ức.

Tôi thích nhìn những con cá nhỏ nằm trên đĩa và nghĩ về hành trình của chính mình. Ngày bé, tôi ăn cá bống mà chẳng nghĩ ngợi gì nhiều. Hơn hai mươi năm sau, tôi mới nhận ra một món ăn bình dị cũng có thể trở thành dấu mốc của thời gian.

Nó nhắc tôi rằng mình đã đi xa từ một căn bếp nhỏ ở Quảng Ngãi. Rằng giữa bao đổi thay của cuộc sống, vẫn có những điều chỉ cần gặp lại là nhận ra ngay. Không cần giới thiệu dài dòng, không cần tìm đường trên bản đồ.

Có những hương vị không cần chỉ đường. Chỉ cần nếm lại, người ta biết mình đang trở về đâu. Với tôi, cá bống sông Trà là một hương vị như thế. Trong những con cá nhỏ ấy có dòng sông quê, có bàn tay mẹ, có mùi khói bếp và có một phần tuổi thơ đã lùi xa nhưng chưa bao giờ mất.

Hơn hai mươi năm sống xa Quảng Ngãi, tôi hiểu rằng người ta có thể rời quê rất lâu, nhưng quê nhà vẫn có cách đi cùng mình.

Đôi khi, chỉ bằng một vị cá bống sông Trà.