Giảm quá tải BV tuyến cuối: Người bệnh mạn tính ổn định không nhất thiết phải đến BV mỗi tháng

Trung bình mỗi ngày khoa khám bệnh Bệnh viện Chợ Rẫy tiếp nhận trên 8.000 lượt bệnh nhân khám. Vào ngày 7-9 vừa qua, số lượng người bệnh đạt kỷ lục với 10.000 lượt. Bệnh viện đã huy động khoảng 150 bác sĩ tham gia khám tại các khu vực - Ảnh: Bệnh viện cung cấp

Theo ghi nhận của Tuổi Trẻ, Bệnh viện Ung bướu TP.HCM mỗi ngày tiếp nhận khoảng 4.800-5.000 người bệnh, riêng bệnh nhân từ các tỉnh chiếm khoảng 75%. Bệnh viện phải tổ chức khám từ 5h sáng, tăng ca xạ trị, hóa trị và cả phẫu thuật ngoài giờ để đáp ứng nhu cầu. Bệnh viện Chợ Rẫy cũng có ngày tiếp nhận đến 10.000 lượt khám.

Đây không phải là câu chuyện có thể giải quyết bằng một mệnh lệnh hành chính.

Muốn người dân bớt lên tuyến cuối, trước hết phải làm cho họ tin tưởng tuyến dưới. Nhưng niềm tin ấy không thể xây dựng trong một vài tháng. Đó là câu chuyện của đào tạo, chuyển giao kỹ thuật, con người, thuốc men, trang thiết bị và kết quả điều trị qua nhiều năm.

Vì vậy, theo tôi, bên cạnh việc tiếp tục nâng chất lượng tuyến dưới, cần có những giải pháp giảm tải ngay từ hôm nay.

Tôi xin đề xuất hai việc.

1. Làm cách nào để người bệnh không phải đến bệnh viện lúc nửa đêm chỉ để lấy số?

Có một nghịch lý đang tồn tại. Người bệnh từ tỉnh xa lên TP.HCM khám có khi phải đi từ 1-2h sáng, thậm chí từ đêm hôm trước, chỉ để mong lấy được số khám.

Như vậy, trước khi người bệnh được bác sĩ khám, họ đã phải mất rất nhiều thời gian cho một việc thuần túy hành chính: bắt số thứ tự.

Nhiều bệnh viện đã có tổng đài, website, ứng dụng để đăng ký trước. Đây là hướng đi đúng. Nhưng không phải người bệnh nào cũng quen với điện thoại thông minh, ứng dụng hay thao tác trực tuyến, nhất là người cao tuổi và người từ vùng nông thôn.

Tại sao không tiếp tục mở rộng những cách đơn giản hơn?

Tăng số quầy lấy số, tăng số máy lấy số tự động, tổ chức nhiều luồng tiếp nhận và phân bổ số thứ tự ngay từ đầu. Nếu diện tích bệnh viện có hạn, có thể xem lại cách sử dụng những khu vực chưa thật sự cần thiết vào giờ cao điểm để ưu tiên cho việc tiếp nhận, lấy số và hướng dẫn người bệnh.

Quan trọng hơn, tôi nghĩ nên thay đổi một bước trong quy trình. Khi người bệnh lấy số, thay vì phải qua thêm một bàn trung gian để khai "tôi muốn khám khoa nào", có thể thiết kế một hệ thống báo triệu chứng rất ngắn gọn trong lúc lấy số thứ tự.

Chẳng hạn "đau ngực", "khó thở", "đau bụng", "đau đầu", "ho kéo dài", "có khối u", "đang điều trị ung thư", "đang tái khám", "đang lĩnh thuốc bệnh mạn tính"…

Người bệnh chỉ cần trả lời vài câu hỏi đơn giản, với sự giúp đỡ của nhân viên bắt số. Từ đó, hệ thống có thể gợi ý luồng khám hoặc phòng khám phù hợp.

Ở đây, trí tuệ nhân tạo (AI) có thể được sử dụng như một công cụ hỗ trợ. Nhưng tôi nhấn mạnh: AI không thay bác sĩ và không được dùng để chẩn đoán bệnh. AI chỉ nên làm nhiệm vụ điều phối ban đầu: tiếp nhận thông tin, nhận diện nhóm triệu chứng, hướng người bệnh đến đúng khu vực, đồng thời phát hiện những dấu hiệu cảnh báo để đưa người bệnh vào luồng ưu tiên hoặc cấp cứu.

Cuối cùng, nhân viên y tế vẫn phải kiểm tra và chịu trách nhiệm chuyên môn.

Nếu làm được như vậy, người bệnh có thể nhận ngay phiếu hoặc mã khám của khoa phù hợp, thay vì phải qua thêm một tầng thủ tục. Một vài phút tiết kiệm cho một người bệnh có vẻ không nhiều. Với vài ngàn người mỗi ngày, đó là một lượng thời gian rất lớn. Giảm một khâu trung gian cũng là giảm một hàng người chờ đợi.

Với một số bệnh lý mãn tính ổn định, có thể cấp thuốc về nhà cho người bệnh - Ảnh: Tuổi Trẻ

2. Người bệnh mạn tính ổn định không nhất thiết phải đến bệnh viện mỗi tháng

Đây là việc tôi cho rằng có thể tạo ra hiệu quả rõ nếu thực hiện đúng quy định.

Một người bệnh tăng huyết áp đã ổn định, một người bệnh đái tháo đường kiểm soát tốt, hoặc một người bệnh mạn tính đã được bác sĩ theo dõi lâu dài, trước đây mỗi tháng đều phải lên bệnh viện tuyến cuối chỉ để gặp bác sĩ vài phút rồi lấy lại đúng toa thuốc cũ thì cả người bệnh lẫn bệnh viện đều rất vất vả.

Chính sách hiện nay đã có hướng mở. Thông tư 26/2025 quy định thuốc trong đơn ngoại trú thông thường được kê tối đa 30 ngày. Nhưng đối với 252 bệnh và nhóm bệnh nằm trong phụ lục VII, nếu tình trạng lâm sàng và mức độ ổn định của người bệnh phù hợp, bác sĩ có thể kê thuốc trên 30 ngày và tối đa 90 ngày.

Cuối năm 2025, Bộ Y tế cũng đã có công văn 9229 yêu cầu thực hiện thống nhất quy định, tạo điều kiện để người bệnh phù hợp được kê thuốc dài ngày, hạn chế những thủ tục không cần thiết.

Thực tế, một số bệnh viện tuyến cuối cũng đã triển khai việc cấp thuốc nhiều ngày cho người bệnh mạn tính ổn định. Chẳng hạn tại Bệnh viện Chợ Rẫy, một số nhóm bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường, người bệnh ghép thận ổn định, đã được cấp thuốc theo thời gian phù hợp, có thể từ 30 - 90 ngày.

Đó là một tín hiệu đáng mừng, bởi nó cho thấy chính sách kê thuốc dài ngày không chỉ nằm trên giấy mà đang từng bước đi vào thực tế.

Tuy nhiên, điều này cũng gợi ra một vấn đề khác.

Dù bệnh viện đã cấp thuốc dài ngày cho những người bệnh phù hợp, số lượng người đến khám vẫn có thể rất đông, bởi bên cạnh người bệnh tái khám còn có một lượng lớn người bệnh đến khám lần đầu, người bệnh mới chuyển đến, người bệnh có triệu chứng mới hoặc cần được chẩn đoán và điều trị chuyên sâu.

Vì vậy, kê thuốc dài ngày là một cách giảm những lượt đến bệnh viện không cần thiết, nhưng có lẽ chưa thể tự nó làm giảm nhanh tổng số người đến khám mỗi ngày.

Từ đây, tôi nghĩ chúng ta có thể tiếp tục đi thêm một bước.

Thuốc có thể về gần nhà, tại sao người bệnh phải đi xa?

Với người bệnh mạn tính đã được bệnh viện tuyến cuối xác lập chẩn đoán và điều trị ổn định, bệnh viện tuyến cuối có thể tiếp tục chịu trách nhiệm chuyên môn, nhưng việc theo dõi định kỳ và lĩnh thuốc nên từng bước đưa về gần nơi người bệnh sống.

Có thể là bệnh viện tỉnh. Có thể là trung tâm y tế. Có thể là trạm y tế xã, tùy điều kiện từng địa phương.

Thậm chí trong tương lai, có thể tổ chức các điểm cấp thuốc bảo hiểm thuận tiện hơn cho người dân, như các nhà thuốc tư nhân đủ điều kiện tham gia, hoặc các điểm nhận thuốc, giao thuốc tại nhà.

Nhiều nước đã giao thuốc tận nhà

Đây không phải là một ý tưởng hoàn toàn mới.

Singapore đã triển khai dịch vụ giao thuốc tận nhà từ nhiều năm trước. Một số cơ sở y tế công còn cho người bệnh nhận thuốc tại tủ nhận thuốc hoặc một số nhà thuốc bán lẻ, nhằm giảm việc phải đến cơ sở y tế chỉ để lấy thuốc.

Úc cũng đã mở rộng kê đơn 60 ngày cho gần 300 loại thuốc trong chương trình thuốc quốc gia PBS, dành cho những bệnh mạn tính ổn định và thuốc được đánh giá phù hợp. Việc kê 60 ngày do bác sĩ quyết định dựa trên tình trạng từng người bệnh; những thuốc cần chỉnh liều thường xuyên hoặc cần theo dõi sát không thuộc nhóm phù hợp.

Tất nhiên, mỗi nước có một hệ thống y tế khác nhau. Chúng ta không thể bê nguyên mô hình của nước này áp dụng cho nước kia. Nhưng nguyên tắc thì có thể tham khảo: người bệnh cần được chăm sóc an toàn, thuận tiện và gần nhà hơn khi điều kiện cho phép.

Niềm tin với tuyến dưới phải được xây từng ngày

Tôi hoàn toàn đồng ý rằng muốn giải quyết tận gốc chuyện người bệnh ùn ùn lên tuyến cuối thì phải nâng chất lượng tuyến cơ sở.

Nhưng uy tín không thể chỉ xây dựng bằng khẩu hiệu.

Người dân sẽ tin một bệnh viện tỉnh, một trung tâm y tế hay một trạm y tế khi họ được khám đúng, điều trị đúng, thuốc có đầy đủ, thủ tục thuận tiện và khi cần chuyển tuyến thì được chuyển kịp thời.

Niềm tin ấy phải được xây từng ngày, từng tháng, từng năm.