Giải pháp giữ chân nhân tài, sao thị trường bảo hiểm hưu trí tự nguyện vẫn vắng?

Cán bộ hưu trí nhận lương hưu tại Hà Nội - Ảnh: HÀ QUÂN

Tại hội thảo "Chiến lược hưu trí tự nguyện, tối ưu thuế & nâng tầm doanh nghiệp" diễn ra ngày 17-9 tại TP.HCM, số liệu cho thấy thu nhập hưu trí hiện còn chênh lệch lớn giữa các nhóm.  

Phần lớn người lao động và cán bộ tại đơn vị sự nghiệp đóng BHXH trên mức lương cơ bản bình quân khoảng 3 triệu đồng/tháng, nên khi nghỉ hưu nhận khoảng 76-84 triệu đồng/năm, chỉ bằng một nửa mục tiêu 186 triệu đồng/năm.

Nhóm nhận lương hưu 10-20 triệu đồng/tháng chỉ chiếm khoảng 11%, trong khi số người đạt mức 186 triệu đồng/năm chỉ khoảng 0,3%.

Dư địa thị trường vẫn còn lớn

Hội thảo do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).

Tại hội thảo, TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và Môi trường TP.HCM, cho rằng bảo hiểm hưu trí tự nguyện thương mại có thể được xem là một lớp tích lũy bổ sung bên cạnh nền tảng bảo hiểm xã hội.

Ông Thuận cho rằng bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc là nền tảng an sinh tối thiểu, nhưng chưa có cơ chế để tạo bước tăng đáng kể cho thu nhập hưu trí.

"Nếu doanh nghiệp đóng 10 triệu đồng/tháng vào quỹ hưu trí cho một nhân sự chủ chốt, sau 5 năm khoản tích lũy cùng kết quả đầu tư sẽ thuộc về người lao động theo thỏa thuận và quy định của sản phẩm. 

Khi người này chuyển sang công việc khác, tài khoản hưu trí vẫn có thể được tiếp tục. Điều này khác với bảo hiểm xã hội bắt buộc doanh nghiệp và người lao động phải tham gia", ông nêu ví dụ,

Theo ông, đây cũng là điểm cần được làm rõ khi nói về bảo hiểm hưu trí tự nguyện. Người lao động và doanh nghiệp vẫn dễ nhầm lẫn giữa BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện do Nhà nước quản lý và bảo hiểm hưu trí tự nguyện do doanh nghiệp bảo hiểm thương mại cung cấp.

Số liệu tổng hợp từ thị trường tại hội thảo cho thấy tổng tài sản quản lý của các chương trình hưu trí hiện đạt hơn 10.200 tỷ đồng, với gần 80.000 người tham gia. Trong đó, bảo hiểm hưu trí đóng góp trên 8.100 tỷ đồng tài sản quản lý.

Tuy nhiên, nếu đặt con số gần 80.000 người tham gia bên cạnh quy mô lực lượng lao động cả nước và 14,4 triệu người trong độ tuổi nghỉ hưu, dư địa phát triển của thị trường vẫn còn rất lớn.

Bà Lý Thu Thủy - Trưởng phòng Bảo hiểm nhân thọ, Cục Quản lý, giám sát Bảo hiểm, Bộ Tài chính - cho rằng bảo hiểm hưu trí tự nguyện thương mại là 1 trong 3 lớp của hệ thống an sinh hưu trí, bên cạnh bảo hiểm xã hội và bảo hiểm hưu trí bổ sung.

Theo đó, sau gần 10 năm kể từ khi sản phẩm được triển khai, năm 2025 doanh thu phí bảo hiểm hưu trí tự nguyện đạt khoảng 733 tỉ đồng, với khoảng 51.000 cá nhân tham gia. Tổng tài sản các quỹ bảo hiểm hưu trí tự nguyện đạt khoảng 731 tỉ đồng.

Hiện có 6 doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ triển khai bảo hiểm hưu trí.

Hưu trí thành "phúc lợi" để doanh nghiệp giữ người

Tại hội thảo, cộng đồng chuyên gia và doanh nghiệp cũng đề xuất hoàn thiện thêm cơ chế xử lý rủi ro và minh bạch tài khoản đầu tư trong các quy định pháp luật.

Từ đó, người lao động và doanh nghiệp nhận thấy lợi ích sát sườn, bảo hiểm hưu trí tự nguyện sẽ trở thành công cụ tối ưu cho an sinh và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Ông Hoàng Quang Phòng, Phó chủ tịch VCCI, cho rằng khu vực kinh tế tư nhân đang có nhu cầu lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao. Các chương trình hưu trí thương mại có thể trở thành một công cụ trong chiến lược nhân sự, bên cạnh tiền lương và các chế độ phúc lợi khác.

Song song đó, chính sách thuế hiện hành cũng đã tạo ra động lực tài chính rõ ràng để doanh nghiệp triển khai các chương trình này, tạo cơ chế ba bên người dân, doanh nghiệp, Nhà nước cùng có lợi.

Song, ông Đào Quốc Bảo, Phó Tổng Giám đốc Khách hàng Doanh nghiệp Sun Life Việt Nam, chỉ ra một thực tế: chỉ khoảng 38% người ở độ tuổi nghỉ hưu hiện nay đang được nhận lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng.

Phần đông người cao tuổi còn lại phải dựa vào các nguồn lực khác như tiền tích lũy, sự hỗ trợ của gia đình hoặc tiếp tục làm việc để trang trải cuộc sống.

"Vì vậy, bên cạnh hệ thống bảo hiểm xã hội, việc phát triển các tầng hưu trí bổ sung, trong đó có bảo hiểm hưu trí tự nguyện, được xem là một kênh góp phần tạo thêm nguồn thu nhập khi nghỉ hưu và hình thành nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế", ông nói.

Cộng đồng chuyên gia và doanh nghiệp chia sẻ ý kiến tại hội thảo - Ảnh: TRƯƠNG LINH