Vì sao công ty Việt Nam mà 'quốc tịch' ở Singapore?

Những mô hình mới, công nghệ mới cần được mạnh dạn triển khai thử nghiệm - Ảnh: ĐỨC THIỆN

Nghị quyết số 19/NQ-TW yêu cầu: “Lấy đổi mới thể chế và quản trị quốc gia là khâu đột phá; chuyển từ tư duy quản lý, kiểm soát sang kiến tạo, dẫn dắt phát triển; quản trị theo mục tiêu, không gian phát triển, phối hợp liên thông, dựa trên dữ liệu, phản ứng chính sách và đo lường bằng kết quả, tác động phát triển; lấy hiệu quả điều phối, chất lượng phục vụ nhân dân, doanh nghiệp và năng lực giải quyết các vấn đề thực tiễn làm thước đo cao nhất”.

Do đó, chừng nào tư duy quản lý vẫn còn thói quen “không quản được thì cấm” hay kéo dài sự chờ đợi, chừng đó các dòng vốn triệu đô và những bộ óc xuất sắc nhất có thể vẫn lặng lẽ tìm đường “khai sinh” nơi xứ người.

Vì sao công ty Việt Nam mà 'quốc tịch' ở Singapore?

Giữa năm 2021, tựa game Axie Infinity tạo nên cơn sốt toàn cầu với mức định giá hàng tỉ USD, đưa Sky Mavis vào hàng ngũ “kỳ lân” công nghệ hiếm hoi của khu vực. Đội ngũ sáng lập, kỹ sư phần mềm và nguồn chất xám vận hành trò chơi phần lớn là người Việt. Thế nhưng trên hồ sơ pháp lý, Sky Mavis lại mang “quốc tịch” Singapore.

Nghịch lý "sinh ra ở Việt Nam nhưng khai sinh tại đảo quốc sư tử" suốt nhiều năm qua không phải câu chuyện cá biệt. Từ các nền tảng Web3 như Kyber Network đến những start-up trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ tài chính (fintech), kịch bản quen thuộc là thành lập công ty mẹ ở nước ngoài để gọi vốn quốc tế, đăng ký bản quyền sở hữu trí tuệ, còn pháp nhân trong nước chỉ làm nhiệm vụ gia công hay R&D.

Trong thời đại AI, sản phẩm thay đổi từng tuần. Thế nhưng, khoảng cách giữa các đơn vị quản lý, hỗ trợ với cộng đồng khởi nghiệp vẫn chưa thật gần. Các mô hình mới vận hành trên thế giới chưa được cập nhật kịp thời, biến chặng đường của start-up từ ý tưởng đến thực tế thành một thách thức mang đầy rủi ro pháp lý.

Ông Nguyễn Thế Vinh, Chủ tịch Chi hội Blockchain TP.HCM, cho rằng: "Chi phí lớn nhất không phải là bị từ chối, mà là không biết bao giờ có câu trả lời và tiêu chuẩn nào sẽ được áp dụng. Chu kỳ phát triển sản phẩm chỉ kéo dài vài tháng, trong khi quá trình xác định pháp lý có thể lâu hơn cả một chu kỳ công nghệ.

Doanh nghiệp vì vậy phải thu hẹp tính năng, triển khai qua đối tác nước ngoài hoặc chuyển pháp nhân và hoạt động gọi vốn ra nước ngoài. Hệ quả là doanh nghiệp mất cơ hội thị trường, bị nhà đầu tư giảm định giá và khó giữ chân kỹ sư giỏi. Một tiêu chuẩn cao nhưng rõ ràng vẫn tốt hơn một vùng xám không xác định".

Chuyển từ không rõ thì cấm sang hậu kiểm thông minh

Để khơi thông nguồn lực, công tác quản lý nhà nước cần dịch chuyển dứt khoát từ tư duy "tiền kiểm, không rõ thì cấm" sang "hậu kiểm thông minh" dựa trên dữ liệu và tiêu chuẩn an toàn.

Đề xuất giải pháp kiến tạo không gian thử nghiệm linh hoạt, ông Nguyễn Thế Vinh khuyến nghị 5 yếu tố then chốt: "Hậu kiểm thông minh là giảm phê duyệt dựa trên hồ sơ tĩnh và tăng giám sát bằng dữ liệu thực tế. Cơ chế này nên có năm yếu tố”.

Thứ nhất là xác định trước vùng an toàn pháp lý để doanh nghiệp không bị xử lý hồi tố nếu tuân thủ đúng phạm vi thử nghiệm. 

Thứ hai là phân tầng theo rủi ro: vé NFT không thể bị quản lý giống sản phẩm đầu tư; ví non-custodial (không lưu ký hoặc tự quản lý) không thể bị quản lý giống tổ chức lưu ký...

Thứ ba là giám sát gần thời gian thực qua API hoặc dashboard về người dùng, giao dịch, khiếu nại và sự cố bảo mật. 

Thứ tư là có ngưỡng cảnh báo, cơ chế tạm dừng tự động và quy trình xử lý sự cố. 

Và thứ năm là một đầu mối quản lý duy nhất, có thời hạn rõ ràng để quyết định cấp phép, gia hạn hoặc dừng thử nghiệm.

Đồng quan điểm về việc cần một cái nhìn cởi mở, tôn trọng sáng tạo từ phía cơ quan công quyền, ông Trần Viết Quân - nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Công ty Tanca - kiến nghị: "Việc đầu tiên nhà nước cần làm là thực thi chính những chính sách đã công bố về hỗ trợ khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo.

Khi doanh nghiệp công nghệ cần hỗ trợ, phải có cơ chế phản hồi nhanh về chính sách và thủ tục. Mạnh dạn cho phép triển khai các mô hình mới, chưa có tiền lệ. Duy trì các buổi gặp gỡ, trao đổi thường xuyên giữa nhà nước và cộng đồng khởi nghiệp, và không nhìn cộng đồng này như những đối tượng có khả năng bị khởi tố".