Bầu trời cũng trở thành không gian kinh tế

Thiết bị bay không người lái (UAV/drone) kết hợp cùng hạ tầng 5G và internet vệ tinh đang mở ra cơ hội kinh tế hàng tỉ USD - Ảnh: ĐỨC THIỆN

Từ những cánh đồng cà phê trên sườn núi Tây Bắc, những thửa ruộng bạt ngàn miền Tây cho đến các siêu đô thị như TP.HCM hay Hà Nội, làn sóng thiết bị bay không người lái (UAV/drone) kết hợp cùng hạ tầng 5G và internet vệ tinh đang mở ra cơ hội kinh tế hàng tỉ USD.

Nghị quyết 19/NQ-TW định hướng phát triển kinh tế không gian tầm thấp, hình thành hệ sinh thái kinh tế vũ trụ, làm chủ công nghệ vệ tinh và dữ liệu không gian, đồng thời mở rộng không gian ngầm tại các đô thị lớn và đầu mối giao thông.

Chuyện lạ ở Mường Ảng và bài toán năng suất quốc gia

Giữa sườn đồi dốc đứng ở xã Mường Ảng (tỉnh Điện Biên), một chiếc drone cất cánh vút lên không trung, rải đều luồng sương phân bón lá xuống tán cây cà phê xanh mướt. 

Chỉ vỏn vẹn 10 phút, cỗ máy bay đã hoàn thành việc chăm sóc cho 1ha cây trồng, khối lượng công việc mà trước đây người nông dân vùng cao phải mất tới 3 ngày công cõng nước leo dốc để thực hiện. Lượng nước tiêu tốn cũng giảm ngoạn mục từ 200 lít/ha xuống chỉ còn khoảng 30-50 lít/ha.

Điện Biên là địa phương đầu tiên trên cả nước tiên phong thử nghiệm đề án sandbox phát triển kinh tế không gian tầm thấp ứng dụng phương tiện bay không người lái. Không chỉ hỗ trợ nông dân vượt qua rào cản địa hình hiểm trở chiếm tới 90% diện tích đồi núi dốc, mô hình này là minh chứng sống động cho thấy bầu trời đang trực tiếp tạo ra của cải vật chất.

Tại vựa lúa Đồng bằng sông Cửu Long, kinh tế tầm thấp không còn là khái niệm xa lạ khi đã có hàng nghìn drone nông nghiệp ngày đêm vận hành, phục vụ canh tác hàng triệu hecta.

Theo ước tính từ các chuyên gia Viettel High Tech, nếu Việt Nam giảm được 50% chi phí logistics nhờ ứng dụng drone và tăng 30% năng suất nông nghiệp nhờ nông nghiệp chính xác, đó sẽ là một bước nhảy vọt về năng suất quốc gia.

“Làn đường mới” trên không

Kinh tế không gian tầm thấp (Low-altitude Economy - LAE) được định nghĩa là các hoạt động kinh tế diễn ra ở độ cao dưới 1.000m (có thể mở rộng đến dưới 5.000m tùy thực tế), dựa trên nền tảng công nghệ bay có và không người lái cùng mạng thông minh tầm thấp.

Theo các hãng nghiên cứu quốc tế, quy mô thị trường drone toàn cầu được dự báo sẽ chạm mốc 128 - 163 tỉ USD trong vài năm tới, trong đó các ứng dụng thương mại chiếm tỷ trọng ngày càng lớn. Tại Việt Nam, thị trường drone đang duy trì tốc độ tăng trưởng kép (CAGR) khoảng 13,1%/năm, dự kiến đạt 193,2 triệu USD vào năm 2032.

Chia sẻ về tiềm năng khổng lồ này, ông Vũ Anh Tú - Giám đốc điều hành FPT UAV - nhận định: “Một số nước đã quy hoạch UAV rõ ràng từ năm 2016 và gần đây chính thức công nhận đây là một ngành công nghiệp đóng góp cho các ngành kinh tế khác trong xã hội. Kinh tế tầm thấp có thể mang lại 10 tỉ USD và tạo ra 1 triệu việc làm cho Việt Nam đến năm 2035”.

Đồng quan điểm về tính ứng dụng trong giao vận, ông Nguyễn Ngọc Đạt - Tổng giám đốc Di Động Việt (đơn vị đã tham gia thử nghiệm giao nhận hàng hóa bằng UAV tại Khu Công nghệ cao TP.HCM) - chia sẻ: “UAV có tiềm năng ứng dụng rất lớn trong các kịch bản đặc thù của logistics như yêu cầu giao nhận nhanh hoặc tiếp cận các khu vực khó khăn. 

Tuy nhiên, các hệ thống điều phối bay, theo dõi hành trình và đảm bảo an toàn hàng hóa đều phải hoạt động trên một nền tảng kết nối số ổn định và liên tục”.

Giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn thể chế

Nhận diện thời cơ, các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu Việt Nam đã chủ động liên kết. 

Tháng 10-2025, Liên minh Kinh tế tầm thấp Việt Nam (LAEP) chính thức ra mắt, quy tụ các tập đoàn công nghệ, quỹ tài chính và startup lớn. LAEP đã nhanh chóng ký kết hợp tác chiến lược cùng Hiệp hội UAV Nhật Bản (JUIDA) nhằm tiếp nhận các chuẩn mực quốc tế, công nghệ đào tạo phi công theo tiêu chuẩn ISO và kinh nghiệm quản lý vận hành không phận tiên tiến.

Ông Nguyễn Văn Khoa - Chủ tịch LAEP, Tổng Giám đốc Tập đoàn FPT - nhấn mạnh: “Việt Nam có lợi thế rất lớn về nguồn nhân lực trẻ, năng động, tiếp cận công nghệ nhanh. Việc hợp tác quốc tế trong xây dựng tiêu chuẩn, quy trình đào tạo và chia sẻ khung pháp lý sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, đưa Việt Nam từng bước trở thành trung tâm phát triển kinh tế tầm thấp của khu vực”.

Theo nhiều chuyên gia trong lĩnh vực, 3 trụ cột cần được tiến hành nhanh để khai mở hoàn toàn tiềm năng thương mại của kinh tế tầm thấp Việt Nam. 

Thứ nhất là quy hoạch không phận tầm thấp như một hạ tầng quốc gia. Không gian bay tầm thấp phải được xem là một loại hạ tầng đặc biệt, cần được tích hợp vào quy hoạch phát triển đô thị, quy hoạch giao thông 3 chiều (3D), phân định rõ hành lang bay thương mại, hạ tầng bến bãi cất, hạ cánh và trạm sạc.

Thứ hai là xây dựng hệ thống quản lý không phận số (UTM) và định danh bay (Remote ID) bằng cách ban hành sớm bộ tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia cho thiết bị bay không người lái; thiết lập nền tảng quản lý bay tự động kết hợp định danh điện tử gắn với an ninh mạng và an toàn dữ liệu hình ảnh thu thập.

Thứ ba là chuyển nhanh tư duy từ "quản lý phương tiện" sang "quản trị không gian kinh tế". Việc cho phép mở rộng các sandbox thử nghiệm ở quy mô toàn vùng tại các đầu tàu như Hà Nội, TP.HCM, Điện Biên hay khu vực Tây Nam Bộ sẽ là bàn đạp thực tiễn để hoàn thiện thể chế trước khi nhân rộng.