20 năm khát vọng khép kín ba đường vành đai TP.HCM

Đường vành đai 4 với kỳ vọng tạo xung lực thúc đẩy phát triển kinh tế cho các vùng Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên - Ảnh phối cảnh

Trong ba năm gần đây, ba tuyến vành đai 2, 3, 4 TP.HCM nằm trên bản đồ quy hoạch lần lượt chuyển động, mở ra cơ hội hoàn thiện mạng lưới giao thông vòng ngoài, kết nối TP.HCM với toàn vùng Đông Nam Bộ và các khu vực lân cận.

Để có được bước chuyển của các dự án vành đai hôm nay, TP.HCM đã mất gần hai thập niên đi tìm một công thức biến quy hoạch thành dự án cụ thể. 

TP.HCM phát huy vai trò chủ công

Theo quy hoạch, hệ thống vành đai của TP.HCM gồm ba tuyến gồm vành đai 2, vành đai 3 và vành đai 4, với tổng chiều dài khoảng 350km. Ba tuyến đường được quy hoạch theo ba lớp vòng tròn, mỗi tuyến đảm nhận một vai trò đặc biệt quan trọng.

Vành đai 2 là tuyến trong cùng nhất, được quy hoạch từ năm 2007, có nhiệm vụ tổ chức lại giao thông ở khu vực trung tâm, giảm áp lực cho các tuyến đường xuyên tâm. Còn vành đai 3 TP.HCM quy mô lớn hơn, giúp mở rộng không gian kết nối giữa TP.HCM với các địa phương trong vùng, tạo thêm hướng đi cho hàng hóa và xe liên tỉnh.

Bản đồ ba tuyến vành đai 2, 3, 4 TP.HCM - Ảnh: CHÂU TUẤN

Vành đai 4 TP.HCM lớn nhất và là tuyến vành đai ngoài cùng, với chiều dài khoảng 207km, được định hướng là tuyến cao tốc liên vùng, kết nối các cao tốc và các cực phát triển của Đông Nam Bộ, Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Tây Nam Bộ, đồng thời kết nối với hành lang xuyên Á.

Nhìn trên bản đồ, ba vòng vành đai ấy được quy hoạch từ rất lâu, nhưng ngoài thực tế suốt nhiều năm qua vẫn là những vòng tròn khuyết. Theo thống kê, đến năm 2021, tính cả ba tuyến cộng lại mới chỉ có khoảng 70km được đưa vào khai thác. 

Vành đai 2 khi ấy mới có hơn 50km/64km, vành đai 3 hơn 16/207km, còn vành đai 4 thậm chí chưa nghiên cứu tổng thể. Thiếu trục "xương sống", ùn tắc diễn ra quanh năm. Dù các dự án đều được đưa ra nghiên cứu, bàn thảo cách triển khai, song vì thiếu nguồn lực, thiếu cơ chế nên các dự án có tiến độ triển khai nghiên cứu rất chậm.

Bước ngoặt đến sau đại dịch COVID-19, khi yêu cầu phục hồi kinh tế và tạo động lực tăng trưởng đặt ra rất cấp thiết. 

TP.HCM thời điểm đó muốn chọn các dự án để tạo đột phá, tạo tính lan tỏa về phát triển kinh tế như một quyết tâm bù đắp lại những mất mát của người dân. Vành đai 3 TP.HCM vì thế được chọn và thành phố chủ trì, phối hợp các địa phương đề xuất Trung ương.

Trong hành trình triển khai, TP.HCM lãnh xưởng chủ công làm vai trò đầu mối, điều phối dự án. Đến tháng 6-2022, Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư, sử dụng vốn công để làm. Dự án sau đó được các địa phương khẩn trương triển khai mặt bằng, khởi công tháng 6-2023 và dự kiến hoàn thành toàn tuyến vào cuối năm nay.

Từ kinh nghiệm của vành đai 3, TP.HCM tiếp tục cùng các địa phương đề xuất triển khai vành đai 4. Nếu vành đai 3 đã là một dự án rất lớn, vành đai 4 còn lớn hơn nhiều về quy mô, với tổng mức đầu tư gấp 1,5 lần và dài gần gấp 3 lần.

Với vai trò là đầu tàu kinh tế của vùng, TP.HCM một lần nữa tiếp tục đứng ra nhận trách nhiệm cơ quan có thẩm quyền hoàn thiện báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án tổng thể, trên cơ sở tổng hợp từ báo cáo các dự án thành phần đã được các địa phương tổ chức lập. 

Kết quả vành đai 4 cũng được Quốc hội thông qua chủ trương theo phương thức đối tác công tư PPP vào ngày 29-8, TP.HCM đã khởi công hai đoạn. 

Trong khi vành đai 3 và vành đai 4 TP.HCM đang được các địa phương hợp lực triển khai, TP.HCM cũng tính toán, giải bài toán của chính mình là khép kín 14km còn lại của vành đai 2.

Thành phố tập trung nguồn lực đầu tư công và khởi công 6km đoạn từ cầu Phú Hữu đến đường Phạm Văn Đồng vào năm 2025. Với đoạn 3 từ đường Phạm Văn Đồng đến Gò Dưa vốn đình trệ nhiều năm cũng đã thi công trở lại từ năm 2026. 

Riêng đoạn 4, từ quốc lộ 1 đến đường Nguyễn Văn Linh - đoạn còn lại của vành đai 2 - dài 5,3km, hiện đang được nghiên cứu để triển khai trong thời gian tới.

Cầu Thầy Cai gần khu vực vành đai 4 TP.HCM đi qua (giáp TP.HCM với hướng tỉnh Long An cũ, nay là Tây Ninh) - Ảnh: CHÂU TUẤN

Quyết tâm hoàn thành hạ tầng chiến lược trước 2030

Câu chuyện các tuyến vành đai đang cấp tập triển khai diễn ra trong bối cảnh TP.HCM đồng thời đẩy nhanh hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn khác. Ngày 29-8, khởi công những công trình giao thông quan trọng như quốc lộ 1, quốc lộ 13 và hai đoạn thuộc vành đai 4.

Trước đó trong 7 tháng đầu năm 2026, TP.HCM đã tập trung triển khai nhiều dự án hạ tầng chiến lược với tổng vốn khoảng 30 tỉ USD, tương đương hơn 782.000 tỉ đồng, trên các lĩnh vực giao thông, đường sắt đô thị, cảng biển, đô thị… 

Những công trình này nằm trong danh mục 98 công trình, dự án đặc biệt quan trọng TP.HCM xác định tập trung triển khai hoàn thành trong giai đoạn 2025 - 2030, với tổng vốn khoảng 1,5 triệu tỉ đồng. 

Có thể thấy đây là một trong những chương trình đầu tư hạ tầng lớn nhất từ trước đến nay của TP.HCM, nhằm tạo bước đột phá về kết nối, mở rộng không gian phát triển.

Các dự án này, cùng với những công trình vành đai đang được triển khai, sẽ tạo nên bộ khung giao thông chiến lược của TP.HCM theo nhiều tầng, nhiều hướng. Từ câu chuyện vượt qua khó khăn về khép kín một số tuyến đường, TP.HCM đang hướng tới tái cấu trúc cả mạng lưới giao thông và mở rộng không gian phát triển.

Kênh Thầy Cai (khu vực vành đai 4 đi ngang qua. Đây là đoạn tuyến vừa được khởi công hôm 29-8) - Ảnh: ĐỨC PHÚ

Quốc lộ 1 (thuộc 1 đoạn vành đai 2 TP.HCM) thường xuyên xảy ra ùn tắc do các vành đai chưa khép kín những năm qua - Ảnh: CHÂU TUẤN

Vành đai 3 TP.HCM đoạn giao quốc lộ 22. Ghi nhận tháng 8-2026 - Ảnh: ĐỨC PHÚ