Cẩn trọng khi ăn bông bí, dưa chuột có vị đắng

Bát canh cá khoai nấu với cà chua, bông bí thơm ngon và đầy hương vị - Ảnh minh họa: TT

Theo người đăng, chỉ vài chục phút sau khi ăn, người này bắt đầu buồn nôn, nôn liên tục, sau đó đau bụng và tiêu chảy. Nhiều người cho rằng các triệu chứng có thể liên quan đến cucurbitacin - nhóm hợp chất tạo vị đắng tự nhiên ở một số loài thuộc họ bầu bí (Cucurbitaceae).

Bông bí, dưa chuột có vị đắng do đâu?

Trao đổi với Tuổi Trẻ, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, chuyên khoa nội, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết không chỉ quả bí, mà bông bí cũng có thể chứa cucurbitacin.

Đây là hợp chất đắng tự nhiên được cây họ bầu bí tạo ra như một cơ chế tự vệ trước sâu bệnh và những điều kiện bất lợi. Khi cây tăng sản xuất cucurbitacin, hợp chất này có thể xuất hiện ở nhiều bộ phận như lá, hoa và quả.

Theo bác sĩ Hoàng, nguy cơ hàm lượng cucurbitacin tăng có thể liên quan đến tình trạng cây chịu stress như nắng nóng kéo dài, thiếu nước, đất nghèo dinh dưỡng hoặc bị sâu bệnh. Việc sử dụng hạt giống từ những cây có nguy cơ lai với giống bí dại, bí cảnh cũng có thể là một yếu tố cần lưu ý.

Những loại bí hoặc dưa có hàm lượng cucurbitacin cao thường không nhất thiết có biểu hiện khác biệt về hình dáng, màu sắc hay mùi. Dấu hiệu dễ nhận biết nhất lại nằm ở vị giác.

"Đắng gắt, xót hoặc tê đầu lưỡi, khác hẳn vị ngọt nhẹ, thanh mát vốn có của bông bí, bí đỏ hay dưa chuột, là dấu hiệu cảnh báo quan trọng", bác sĩ Hoàng nói.

Vì vậy không nên dựa vào màu sắc, kích thước, độ tươi hay hình dáng để đánh giá thực phẩm có an toàn hay không. Khi phát hiện vị đắng bất thường, cần dừng ăn ngay.

Nấu kỹ có thể "khử độc"?

Một quan niệm dễ khiến người ăn chủ quan là cho rằng chất gây độc sẽ bị phân hủy khi thực phẩm được luộc, xào hoặc nấu ở nhiệt độ cao.

Tuy nhiên, theo bác sĩ Hoàng, cucurbitacin tương đối bền với nhiệt. Luộc, hấp, xào, nấu canh hay nướng không phải là những biện pháp có thể loại bỏ hợp chất này.

Các tài liệu về độc tính của nhóm thực vật họ bầu bí cũng ghi nhận cucurbitacin được phát hiện trong một số sản phẩm bí đã qua chế biến, cho thấy ít nhất một số dạng hợp chất này vẫn có thể tồn tại sau quá trình xử lý nhiệt.

Do đó nếu món canh bông bí, bí xào hoặc dưa chuột sau khi chế biến vẫn có vị đắng bất thường, cách xử lý an toàn là bỏ toàn bộ món ăn.

Không nên cố nấu lâu hơn, cho thêm đường, muối hoặc gia vị để át vị đắng. Việc gọt bỏ một phần thực phẩm cũng không bảo đảm loại bỏ được cucurbitacin.

Theo bác sĩ Hoàng, ngộ độc liên quan đến cucurbitacin có thể biểu hiện khá sớm. Các triệu chứng có thể xuất hiện chỉ sau vài phút đến vài giờ. Triệu chứng thường gặp là đau quặn bụng, buồn nôn, nôn và tiêu chảy.

Trong trường hợp nặng, người bệnh có thể nôn liên tục, đi ngoài ra máu, lơ mơ, vã mồ hôi lạnh, ngất, khó thở hoặc tụt huyết áp.

"Đây là những dấu hiệu cần đến bệnh viện ngay, đặc biệt khi người bệnh không thể uống nước hoặc triệu chứng tiến triển nhanh trong những giờ đầu", bác sĩ Hoàng khuyến cáo.

Một biến chứng hiếm nhưng từng được ghi nhận là rụng tóc tạm thời sau vài tuần. Hiện chưa có thuốc giải độc đặc hiệu đối với cucurbitacin. Việc điều trị chủ yếu là bù dịch, điều chỉnh điện giải, kiểm soát nôn và theo dõi các biến chứng tại cơ sở y tế khi cần thiết.

Phòng ngộ độc thế nào?

Để sử dụng bông bí, bí đỏ, dưa chuột và các thực phẩm họ bầu bí an toàn, bác sĩ Hoàng khuyến cáo nguyên tắc quan trọng nhất là không ăn thực phẩm có vị đắng bất thường.

Trước khi chế biến một lượng lớn, người dân có thể nếm một mẩu rất nhỏ. Nếu nhận thấy vị đắng gắt, xót hoặc tê rát đầu lưỡi, cần nhổ bỏ, súc miệng và loại bỏ toàn bộ phần rau, quả đó.

Không nên tìm cách "cứu" thực phẩm bằng cách gọt vỏ sâu hơn, bỏ cuống, nấu kỹ hoặc nêm thật nhiều gia vị.

Người dân cũng không nên sử dụng bí cảnh, bí trang trí hoặc những quả bí tự mọc không rõ nguồn giống làm thực phẩm. Với người tự trồng, nên lựa chọn hạt giống có nguồn gốc rõ ràng, hạn chế giữ giống từ những cây từng cho quả có vị đắng hoặc có nguy cơ lai tạp với cây bí dại.

Bông bí, bí đỏ, dưa chuột và nhiều thực phẩm họ bầu bí vẫn là những thực phẩm quen thuộc, có giá trị dinh dưỡng. Tuy nhiên khi xuất hiện vị đắng bất thường, đây không phải là đặc điểm nên cố gắng ăn.