Cô gái Lâm Đồng tốt nghiệp thạc sĩ Harvard đạt điểm tuyệt đối chọn về lại Việt Nam

Nguyễn Đỗ Thu Phương (hàng đầu, thứ 2 từ trái sang) trong ngày tốt nghiệp thạc sĩ tại Trường Y Harvard - Ảnh: NVCC

Giữa hội trường Trường Y Harvard hôm bảo vệ luận văn, cô gái Lâm Đồng Nguyễn Đỗ Thu Phương (quê Bảo Lộc, 25 tuổi) dừng lại giữa chừng bài thuyết trình. Trên màn hình sau lưng cô không phải bảng số liệu, mà là những câu chuyện mang về từ Sa Pa: các cô gái H'Mông lấy chồng rất sớm và những nỗi buồn không có tên trong bất kỳ hồ sơ y tế nào. Phương khóc.

Chuyện những cô gái H'Mông ở Sa Pa

"Mọi người vẫn rất ủng hộ, vỗ tay an ủi mình", cô kể. Sau buổi bảo vệ, người hướng dẫn của cô nói đây là đề tài khó, gần như chưa ai nghiên cứu cộng đồng ấy ở Sa Pa.

Tháng 5-2026, cô tốt nghiệp thạc sĩ ngành Global Health Delivery (Phân phối y tế toàn cầu), là học viên trẻ nhất của chương trình. 

Bà Christina Lively - Phó giám đốc Đào tạo Khoa Y tế toàn cầu và Y học xã hội, Trường Y Harvard - nhận xét Phương chăm chỉ, tận tâm và tiến bộ rõ rệt về năng lực nghiên cứu trong hai năm học.

Phương là cựu học sinh Trường THPT chuyên Bảo Lộc. Năm 2020, cô trúng học bổng toàn phần ngành Điều dưỡng của VinUniversity, ra Hà Nội học, rồi đăng ký thêm văn bằng hai ngành Kinh tế đối ngoại tại Đại học Ngoại thương. Mỗi ngày cô đi khoảng 50km giữa hai trường, có hôm mất 2-3 tiếng vì tắc đường.

Nguyễn Đỗ Thu Phương trong thời gian làm giáo viên tình nguyện, dạy tiếng Anh cho trẻ em H'Mông ở Sa Pa - Ảnh: NVCC

Suốt hai năm giữa đại học, điểm số Phương tụt xuống cuối lớp, cô nghỉ học thường xuyên, không biết tốt nghiệp xong sẽ đi đâu. "Lúc đó mình không nghĩ mình tụt lại vì thiếu năng lực, mà vì quá tải", cô nói. 

Bước ngoặt đến từ email cô gửi cho ông Nguyễn Hoàng Long, khi đó là Giám đốc chương trình Điều dưỡng VinUniversity, người từng trao cho cô suất học bổng 100%. Câu trả lời của thầy, Phương nhớ đến giờ: "Nếu em cứ tiếp tục như vậy thì sẽ rất tiếc cho em". Và cô bắt đầu định hướng lại bản thân và hoạch định đường học của mình.

Cuối năm ba, Phương lên Sa Pa làm giáo viên tình nguyện, dạy tiếng Anh cho trẻ em H'Mông. Gần hai tháng cùng ăn cùng ở, cô thấy thứ trước đó chỉ biết qua tivi: những đứa trẻ thông minh, ham học, nhưng cơ hội bị chặn bởi kinh tế, ngôn ngữ, giới tính và khoảng cách.

"Nếu không phải mình làm gì đó ngay bây giờ, có thể phải mất thêm năm, mười, hai mươi năm nữa mới có ai đó thực sự quan tâm và hành động vì họ", Phương nói. 

 Sau chuyến đi, Phương tìm hiểu ngành Phân phối y tế toàn cầu ở Harvard để chuẩn bị cho chương trình thạc sĩ. Phương nhận ra đây là nơi gọi tên chính xác câu hỏi cô mang theo: không chỉ "dịch vụ y tế tốt là gì?" mà "vì sao dịch vụ tốt vẫn chưa đến được với một số cộng đồng?" 

Trở về Việt Nam

Cô bỏ dự định học Quản trị y tế (lựa chọn ban đầu - PV) vì Phương cần có câu trả lời cho những câu hỏi lớn của tuổi trẻ đã nhen nhóm trong những ngày ở Sa Pa bên cạnh những cô gái trẻ H'Mông.

Hồ sơ nộp vào Trường Y Harvard của cô có điểm trung bình 3,46/4, thấp hơn hẳn mặt bằng chung. Nhưng bản đề xuất nghiên cứu hình thành từ những tháng ngày ở Sa Pa đã thuyết phục được hội đồng tuyển sinh.

Tốt nghiệp thạc sĩ, Phương có cơ hội ở lại làm trợ giảng tại Trường Y Harvard, vừa nghiên cứu vừa học thêm cách giảng dạy - hướng đi phổ biến trong ngành. Cô mất một tháng để cân nhắc.

"Về lâu dài, mình không thấy tương lai của mình ở nước ngoài trong năm hay mười năm tới", Phương nói. Cô chia sẻ thêm: "Những năm tới, mình vẫn muốn ở Việt Nam, gần gia đình, và làm việc cho những cộng đồng yếu thế, đặc biệt là phụ nữ và người dân tộc thiểu số".

Cô nói ở đâu cũng có cơ hội phát triển. Nhưng quan điểm sống của cô không đặt nặng vật chất hay danh vọng, và cô hạnh phúc nhất khi ở gần gia đình. Đánh đổi nhiều năm bên gia đình để phát triển sự nghiệp ở nước ngoài, với cô là đánh đổi không tương xứng.

Nguyễn Đỗ Thu Phương ngay sau khi bảo vệ luận văn tốt nghiệp thạc sĩ ngành Global Health Delivery (Phân phối y tế toàn cầu) tại Trường Y Harvard - Ảnh: NVCC

Điều khiến cô lo nhất khi về là mất chỗ dựa chuyên môn. Hai năm ở Harvard, cô có bốn người thầy hướng dẫn, trong đó người hướng dẫn luận văn chính là một giảng viên gốc Lâm Đồng, sinh ra ở Đà Lạt. 

Trong một tháng cân nhắc, cô viết email hỏi cả bốn người: nếu về Việt Nam làm một nghiên cứu tiếp nối đề tài tốt nghiệp, thầy cô có nhận hướng dẫn tiếp không. Cả bốn người đều đồng ý.

Trong các lời mời nhận được sau tốt nghiệp, thứ cô nhìn nhiều hơn mức lương là nơi đó có đủ điều kiện làm nghiên cứu hay không. Cuối cùng cô nhận vị trí Quản trị viên tập sự (Management Trainee) tại VinUniversity, ngôi trường từng trao cho cô suất học bổng 100% trước khi đi Mỹ.

"Mình khá may mắn vì nơi mình làm việc hiện tại vẫn tạo điều kiện cho mình tiếp tục nghiên cứu, nhưng không phải bạn nào đi du học về cũng tìm được cơ hội tương tự. Trở về hay ở lại không nên là thước đo duy nhất của lòng yêu nước", cô nói.