Những băn khoăn 'kinh điển' về tiểu đường: Uống thuốc kéo dài gây hại gan, hại thận?

Người bệnh đo chỉ số đường huyết tại nhà - Ảnh: Freepik

Chia sẻ về vấn đề này, bác sĩ Dương Minh Tuấn, Trung tâm Nội tiết và Chuyển hóa, Bệnh viện Bạch Mai, cách hiểu này chưa chính xác.

Phần lớn thuốc điều trị đái tháo đường nếu được sử dụng đúng chỉ định, đúng liều và theo dõi định kỳ không làm "hỏng gan, hỏng thận". Ngược lại, đường huyết tăng cao kéo dài mới là một trong những nguyên nhân quan trọng gây tổn thương thận, mắt, thần kinh và tim mạch.

Thuốc tiểu đường không phải nguyên nhân gây suy thận

Theo bác sĩ Tuấn, có những thuốc điều trị đái tháo đường cần giảm liều hoặc ngừng khi chức năng thận suy giảm, nhưng điều đó không có nghĩa thuốc là nguyên nhân gây suy thận.

Khi chức năng lọc của thận giảm, một số thuốc có thể được đào thải chậm hơn và tích tụ trong cơ thể. Vì vậy, bác sĩ cần căn cứ vào mức lọc cầu thận để điều chỉnh thuốc nhằm bảo đảm an toàn.

Chẳng hạn, metformin không phải là thuốc gây suy thận. Tuy nhiên, khi chức năng thận giảm nặng, thuốc có thể phải được giảm liều hoặc ngừng tùy mức lọc cầu thận.

Hiện nay có những nhóm thuốc điều trị đái tháo đường còn được sử dụng với mục tiêu bảo vệ tim và thận.

Các thuốc ức chế SGLT2 như dapagliflozin, empagliflozin có thể giúp làm chậm tiến triển bệnh thận mạn và giảm nguy cơ suy tim ở những bệnh nhân phù hợp. Một số thuốc đồng vận thụ thể GLP-1 như semaglutide cũng có lợi ích về tim mạch, cân nặng và thận ở những nhóm bệnh nhân thích hợp.

Men gan tăng chưa chắc do thuốc tiểu đường

Tương tự với gan, đa số thuốc điều trị đái tháo đường hiện nay không gây độc gan ở phần lớn người bệnh.

Người mắc đái tháo đường típ 2 thường đồng thời có thừa cân, béo phì, kháng insulin, rối loạn lipid máu và gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa. Vì vậy, khi xét nghiệm thấy men gan tăng, người bệnh không nên vội kết luận nguyên nhân là do uống thuốc tiểu đường lâu năm.

"Thậm chí, một số thuốc điều trị đái tháo đường còn có thể hỗ trợ kiểm soát cân nặng và cải thiện các rối loạn chuyển hóa, qua đó có lợi cho bệnh gan ở những bệnh nhân phù hợp", bác sĩ Tuấn cho hay.

Tiêm insulin không có nghĩa là "an toàn hơn"

Theo chuyên gia, insulin không phải là lựa chọn "đỡ hại gan, hại thận" hơn thuốc uống.

Insulin không gây độc trực tiếp cho gan hoặc thận, nhưng thuốc cũng có những nguy cơ riêng, trong đó đáng lưu ý là hạ đường huyết và tăng cân. Người bệnh phải tiêm thuốc, theo dõi đường huyết và điều chỉnh liều phù hợp.

Đặc biệt, khi chức năng thận suy giảm nặng, insulin được đào thải chậm hơn, khiến nguy cơ hạ đường huyết tăng lên và người bệnh có thể phải giảm liều.

Vì vậy, người đang kiểm soát đường huyết ổn định bằng thuốc uống không nên tự chuyển sang insulin chỉ vì lo thuốc uống gây hại gan, thận.

Ngay cả khi đã phải sử dụng insulin, người bệnh cũng không nhất thiết phải ngừng tất cả các thuốc khác.

Một số thuốc vẫn có thể được duy trì nếu phù hợp và không có chống chỉ định, nhằm kiểm soát đường huyết, bảo vệ tim, thận hoặc hỗ trợ kiểm soát cân nặng.

Do đó, điều quan trọng không phải là lựa chọn đơn thuần giữa "uống thuốc" và "tiêm insulin", mà là xây dựng phác đồ phù hợp với từng người bệnh.

Bên cạnh đó, việc phải tiêm insulin cũng không đồng nghĩa bệnh đã "quá nặng" hay người bệnh "hết cách điều trị". Có trường hợp insulin chỉ được sử dụng tạm thời trong một giai đoạn. Khi đường huyết và bệnh lý đi kèm ổn định, bác sĩ có thể giảm liều hoặc chuyển sang phác đồ khác nếu phù hợp.

Uống thuốc lâu năm cần theo dõi những gì?

Bác sĩ Tuấn cho hay thay vì tự ý ngừng thuốc vì lo ngại tác dụng phụ, người bệnh đái tháo đường nên khám và kiểm tra định kỳ. Các chỉ số quan trọng gồm đường huyết, HbA1c, creatinin, mức lọc cầu thận (eGFR), albumin niệu, huyết áp, mỡ máu và cân nặng. Chức năng gan có thể được kiểm tra khi có chỉ định.

Từ kết quả đánh giá toàn diện, bác sĩ mới quyết định tiếp tục thuốc đang dùng, giảm liều, đổi thuốc, phối hợp thêm thuốc hay bắt đầu insulin.

"Mục tiêu điều trị đái tháo đường hiện nay không chỉ là đưa đường huyết về mức kiểm soát mà còn phải giảm nguy cơ biến chứng, bảo vệ tim, thận và kiểm soát cân nặng.

Vì vậy, thuốc tốt nhất không đơn thuần là thuốc uống hay thuốc tiêm, mà là thuốc và phác đồ phù hợp nhất với từng người bệnh. Người mắc đái tháo đường không nên tự ý bỏ thuốc hoặc chuyển sang insulin chỉ vì lo ngại thuốc điều trị lâu năm sẽ gây hại gan, thận", bác sĩ Tuấn khuyến cáo.