Có bảo hiểm y tế, người dân vẫn tự chi trả cao: Làm sao giảm gánh nặng?

Toàn cảnh hội thảo chiều 28-8 - Ảnh: D.LIỄU

Vấn đề này được các chuyên gia đề cập tại phiên thảo luận về đổi mới tài chính y tế nhằm đáp ứng yêu cầu thực hiện bảo hiểm y tế (BHYT) toàn dân trong giai đoạn mới, do Tổng hội Y học Việt Nam phối hợp Bộ Y tế tổ chức ngày 28-8 tại Hà Nội.

Chi tiền túi vẫn chiếm khoảng 40%

Theo ThS Hoàng Trung Tuấn, Phó vụ trưởng Vụ BHYT, Bộ Y tế, đến tháng 6-2026, tỉ lệ bao phủ BHYT đạt 95,4%. Luật BHYT mới tiếp tục mở rộng quyền lợi và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người dân.

Tuy nhiên, việc mở rộng quyền lợi cũng đặt ra yêu cầu lớn hơn về nguồn lực, nhất là khi Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số, bệnh không lây nhiễm gia tăng và chi phí y tế ngày càng cao.

Bên cạnh đó, hiện tiền người dân tự chi trả cho y tế vẫn chiếm gần 40% tổng chi tiêu y tế, duy trì khoảng 40-45% từ năm 2017 đến nay. Trong khi đó, Nghị quyết 72 đặt mục tiêu giảm tỉ lệ chi tiền túi xuống 20-30%, qua đó tăng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và bảo vệ người dân trước rủi ro tài chính do bệnh tật.

Bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ BHYT, cho rằng số người tham gia BHYT và mức chi từ quỹ đều tăng qua các năm, trong khi nguồn quỹ có giới hạn.

Vì vậy, cần vừa bảo đảm quyền lợi người dân, vừa duy trì khả năng cân đối lâu dài của quỹ. Bên cạnh sử dụng quỹ hiệu quả, quản lý minh bạch, liên thông dữ liệu và ứng dụng công nghệ, cần nghiên cứu các cơ chế tài chính mới để tạo thêm nguồn lực cho BHYT.

Thuế tiêu thụ đặc biệt có thể bổ sung nguồn lực cho y tế

TS Ong Thế Duệ, Trưởng khoa tài chính y tế, Viện Chiến lược và chính sách y tế, cho hay tại nhiều quốc gia trong khu vực đã sử dụng nguồn thu từ thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá, rượu bia, đồ uống có đường để sử dụng bổ sung nguồn lực cho y tế.

"Tại Philippines, nguồn thu từ cải cách thuế thuốc lá và rượu được đưa qua cơ chế ngân sách, trong đó một phần đáng kể được định hướng cho y tế và mở rộng bao phủ BHYT.

Trong khi đó, Thái Lan áp dụng phụ thu 2% trên thuế thuốc lá và rượu để tài trợ cho ThaiHealth - một quỹ hoạt động theo cơ chế riêng, tập trung vào nâng cao sức khỏe, phòng bệnh và thay đổi hành vi", TS Duệ dẫn chứng.

Tại Việt Nam, thuế tiêu thụ đặc biệt hiện áp dụng đối với thuốc lá, rượu bia, đồ uống có đường và các nhóm sản phẩm này đang được điều chỉnh theo hướng tăng dần mức thuế.

"Đây là cơ hội để vừa tiếp tục sử dụng thuế như công cụ giảm tiêu dùng sản phẩm có hại, vừa tạo thêm dư địa nguồn lực cho các mục tiêu y tế.

Theo đó, nguồn thu này cần mang tính bổ sung, không thay thế trách nhiệm chi ngân sách nhà nước cho y tế. Nguồn lực tăng thêm có thể ưu tiên cho y tế, BHYT hoặc phòng bệnh", TS Duệ đề xuất.

ThS Tuấn cũng cho hay theo lộ trình đến năm 2027, Bộ Y tế dự kiến xây dựng nghị định tăng mức đóng BHYT gắn với mở rộng quyền lợi; thí điểm thanh toán theo nhóm chẩn đoán (DRG) và hỗ trợ trực tiếp một số đối tượng tham gia BHYT nhằm giảm chi phí cùng chi trả.

Giai đoạn 2028 - 2029, tiếp tục nghiên cứu đa dạng hóa các gói BHYT, mở rộng nguồn thu và thí điểm sử dụng một phần nguồn thu từ thuế thuốc lá, rượu bia, đồ uống có đường cho các dịch vụ phòng bệnh.