4 cơn bão "nối đuôi": Chuyện hiếm hay dấu hiệu bất thường?

4 cơn bão "xếp hàng"

Theo Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA), ngày 24/8 khu vực tây bắc Thái Bình Dương đồng thời có 4 hệ thống được đặt tên là Narra, Saudel, Gaenari và Atsani. Trong đó, Narra chính là bão số 4 trên Biển Đông theo cách đánh số của Việt Nam.

Gaenari đã áp sát Phúc Kiến (Trung Quốc), Narra di chuyển chậm quanh vịnh Bắc Bộ, Saudel mạnh lên ở vùng biển phía nam Nhật Bản, còn Atsani mới hình thành ở vùng biển xa phía đông Philippines.

Sự chồng lấn này có thể xảy ra bởi khu vực tây bắc Thái Bình Dương thường xuyên tồn tại một vùng hoạt động đối lưu rộng lớn gắn với rãnh gió mùa.

Dự báo vị trí 4 cơn bão đang hoạt động ở khu vực tây bắc Thái Bình Dương. Ảnh: JMA.

Nghiên cứu đăng trên Monthly Weather Review của Hiệp hội Khí tượng Mỹ cho thấy khoảng 70-80% xoáy thuận nhiệt đới ở tây bắc Thái Bình Dương hình thành trong hoặc gần rãnh gió mùa. Đây là khu vực nơi các dòng gió nhiệt đới gặp nhau, tạo điều kiện thuận lợi cho hội tụ, đối lưu và xoáy khí quyển phát triển.

Đáng chú ý, một rãnh gió mùa có thể kéo dài hàng nghìn kilômet. Vì vậy, nhiều nhiễu động có thể xuất hiện đồng thời trong cùng một "hành lang" khí quyển, cách nhau khoảng 1.000-3.000km.

Sau đó, mỗi hệ thống sẽ phát triển theo cách riêng, tùy thuộc nhiệt độ mặt biển, lượng nhiệt tích trữ dưới đại dương, độ ẩm và độ đứt gió theo chiều thẳng đứng.

Một nghiên cứu công bố năm 2025 trên Geophysical Research Letters thống kê 221 đợt monsoon gyre - những hoàn lưu gió mùa quy mô rất lớn - trên tây bắc Thái Bình Dương trong giai đoạn 1979-2023.

Các hoàn lưu này thường rộng hơn 2.500km, tồn tại trung bình gần 5,7 ngày và có mối liên hệ chặt chẽ với quá trình hình thành xoáy thuận nhiệt đới.

Một yếu tố nền đáng chú ý trong năm nay là El Niño

Trong những năm El Niño, khu vực hình thành xoáy thuận nhiệt đới trên tây bắc Thái Bình Dương thường dịch về phía đông. Điều này có thể khiến một số cơn bão hình thành xa đất liền hơn và có quãng đường hoạt động dài hơn trên đại dương.

Vị trí xuất hiện của Saudel và Atsani khá xa về phía đông Philippines phần nào phù hợp với đặc điểm này.

Tuy nhiên, không nên vì vậy mà kết luận El Niño là nguyên nhân trực tiếp khiến 4 hệ thống cùng tồn tại trong những ngày qua.

Dữ liệu của NOAA cũng cho thấy dao động Madden - Julian (MJO) vào cuối tháng 8 chưa ở trạng thái rõ ràng cho thấy hoạt động bão trên chính khu vực tây bắc Thái Bình Dương đang được thúc đẩy mạnh.

Nói cách khác, bức tranh hiện tại là kết quả của nhiều yếu tố khí quyển cùng lúc, chứ không phải chỉ một nguyên nhân duy nhất.

Các cơn bão được quan sát vào 6h30 (UTC) ngày 24/6. Ảnh:CIMSS.

4 hệ thống cùng lúc: Hiếm nhưng không phải chưa từng xảy ra

Phân tích dữ liệu của Digital Typhoon thuộc Viện Tin học Quốc gia Nhật Bản, dựa trên số liệu JMA giai đoạn 1951-2025, cho thấy trong tổng số 27.394 ngày chỉ có 34 ngày xuất hiện từ 4 hệ thống trở lên trong cùng một ngày. Tỉ lệ chỉ khoảng 0,124%.

Đáng chú ý trong 75 năm, chỉ 11 năm từng ghi nhận ít nhất một ngày đạt ngưỡng này. Như vậy, 4 xoáy thuận cùng tồn tại rõ ràng là một hiện tượng hiếm gặp. Nhưng lịch sử khí tượng cũng cho thấy đây không phải hiện tượng chưa từng có tiền lệ.

Các đợt tương tự từng được ghi nhận vào các năm 1955, 1966, 1972, 1985, 1994, 2017 và gần đây nhất là tháng 11-2024, khi Yinxing, Toraji, Man-yi và Usagi cùng tồn tại trên tây bắc Thái Bình Dương.

Kỷ lục đáng chú ý nhất xảy ra vào tháng 8/1960. Khi đó, 5 xoáy thuận nhiệt đới cùng tồn tại từ 6h UTC ngày 23-8 đến 0h UTC ngày 24/8.

Sự kiện này về sau được gọi là "Olympic Typhoons", bởi hình ảnh năm xoáy thuận cùng lúc gợi liên tưởng đến năm vòng tròn Olympic.

Cơn bão nào đáng lo nhất?

Theo dự báo thời tiết, việc có 4 hệ thống cùng lúc không đồng nghĩa cả 4 đều nguy hiểm như nhau.

Sáng 25/8, Saudel là hệ thống mạnh nhất. JMA xếp hệ thống này vào nhóm bão rất mạnh, với sức gió tương đương trên 160km/h; PAGASA ghi nhận gió duy trì khoảng 150km/h, giật 185km/h.

Saudel đang di chuyển theo hướng tây tây bắc, hướng về khu vực quần đảo Ryukyu và sau đó có khả năng tiếp cận vùng ven biển đông nam Trung Quốc.

Dự báo thời tiết cơn bão Narra yếu hơn đáng kể nhưng lại là hệ thống đáng chú ý nhất đối với Việt Nam.

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia sáng 25/8, bão số 4 mạnh cấp 8, sức gió 62-74km/h, giật cấp 10.

Đáng lo ngại không chỉ nằm ở cường độ gió. Việc Narra di chuyển chậm quanh vịnh Bắc Bộ có thể khiến mưa kéo dài, làm gia tăng nguy cơ ngập lụt, lũ quét và sạt lở đất tại những khu vực chịu ảnh hưởng.

Gaenari đã áp sát Tuyền Châu, Phúc Kiến vào chiều 24/8, với cường độ khoảng cấp 8 và được dự báo suy yếu nhanh sau khi đi vào đất liền.

Trong khi đó, Atsani là hệ thống yếu nhất trong 4 cơn. Sáng 25/8, PAGASA cho biết Atsani đã suy yếu thành áp thấp nhiệt đới, sức gió duy trì khoảng 55km/h, giật 70km/h và còn cách cực bắc đảo Luzon khoảng 1.760km về phía đông.

4 hệ thống cùng xuất hiện trên một bản đồ vì thế là một hiện tượng đáng chú ý về mặt khí tượng, nhưng mức độ rủi ro thực tế lại phụ thuộc vào từng cơn bão, vị trí của chúng và khả năng tác động đến đất liền.

4 cơn bão "nối đuôi" trên Thái Bình Dương, hiếm nhưng không phải chưa từng có. Đáng chú ý, nhưng chưa đủ để gọi là bất thường hay quy cho biến đổi khí hậu. Điều quan trọng nhất vẫn là theo dõi riêng từng hệ thống và tác động cụ thể mà chúng có thể gây ra trong những ngày tới.

Trúc Chi (t/h Tuổi Trẻ, Lao Động)