Con gái nhà thơ Phan Vũ nói về hình ảnh thanh gươm trong vở Thanh gươm và bà mẹ

Buổi trao đổi về vở Thanh gươm và bà mẹ từ kịch bản của nhà thơ Phan Vũ nhận được nhiều ý kiến sôi nổi - Ảnh: LINH ĐOAN

Trong đó, nhà báo Việt Nga nhấn mạnh về hình ảnh thanh gươm trong tác phẩm của ba Phan Vũ.

Sự sâu sắc của Phan Vũ trong Thanh gươm và bà mẹ

Chương trình sáng 19-8 là buổi tọa đàm, giao lưu giữa các đạo diễn, tác giả, nhà báo và ê kíp thực hiện vở diễn Thanh gươm và bà mẹ từ kịch bản của nhà thơ Phan Vũ.

Câu chuyện về vở diễn, về nhà thơ Phan Vũ được thực hiện trong những ngày thành phố có các hoạt động kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám thành công và chào mừng Quốc khánh 2-9 nên càng thêm ý nghĩa.

Nhà thơ Phan Vũ được khán giả biết đến nhiều với những vần thơ bay bổng tạo cảm hứng cho nhạc sĩ Phú Quang sáng tác ra bài hát Em ơi, Hà Nội phố!

Không chỉ là nhà thơ mà ông còn là đạo diễn, diễn viên, tác giả. Kịch bản kịch nói của ông không nhiều nhưng Thanh gươm và bà mẹ là tác phẩm phản ánh rất rõ tài năng và sự sâu sắc của ông.

Kịch bản này từ cuối năm ngoái đến tháng 4 năm nay đã được đạo diễn Trần Ngọc Giàu dựng đến hai phiên bản. Bản cải lương với tên gọi Bà mẹ và thanh gươm cho Đoàn cải lương Tây Đô, và bản kịch nói mang tên Thanh gươm và bà mẹ cho Nhà hát Kịch TP.HCM.

Dựng kịch cách mạng trong thời đại mới

Thanh gươm và bà mẹ là câu chuyện trải dài suốt hơn 30 năm từ thời chiến đến thời bình. Vở gói gọn trong gia đình có người cha theo cách mạng, nhưng cậu con trai độc nhất lại ở phía bên kia.

Đó là gia đình Trần Trung với đường kiếm gia truyền nổi tiếng và thanh gươm cổ được gìn giữ từ thời cha ông theo Quang Trung Nguyễn Huệ đi đánh giặc.

Nói về nhà thơ Phan Vũ, nhà báo Huỳnh Thanh Diệu kể hồi mới tiếp xúc với ông bà cứ ngỡ ông là người miền Nam tập kết ra Bắc. Nhưng thật ra Phan Vũ là người con đất Bắc. Tuy nhiên lối sống, phong cách của ông lại "rặc" Nam Bộ.

Nghệ sĩ Việt Hà vai bà mẹ trong vở Thanh gươm và bà mẹ - Ảnh: LINH ĐOAN

Thanh gươm và bà mẹ được tác giả viết cách đây mấy chục năm. Đạo diễn Trần Ngọc Giàu cảm thấy rất ngạc nhiên vì một tác giả người miền Bắc lại có thể viết một kịch bản đầy thấu hiểu về người lính ở hai chiến tuyến.

Bởi hoàn cảnh của gia đình trong vở không hề cá biệt, người ta có thể bắt gặp đâu đó trong rất nhiều gia đình miền Nam. Như nhà báo Huỳnh Thanh Diệu có ba đi kháng chiến, bà còn nhỏ lại nhận được sự bảo bọc từ bác là người phía bên kia.

Quốc Thịnh (trái) vai người cha theo cách mạng nhưng cậu con trai (Hoàng Tấn) lại ở phía bên kia - Ảnh: LINH ĐOAN

Ông Giàu phân tích cái hay của Phan Vũ là cái nhìn công bằng cho mỗi thân phận. Chiến tranh khiến từng người, từng gia đình có sự xáo trộn. Người ở bên này hay bên kia cũng đều có những nỗi niềm riêng.

Xem kịch của Phan Vũ nhà văn Hoài Hương, soạn giả Đăng Minh đều thấy rõ tinh thần đoàn kết, hóa giải dân tộc rất tiến bộ của tác giả.

Soạn giả Đăng Minh nhấn mạnh ông thích những cuộc đối thoại trong vở, nó cho người ta những góc nhìn rõ hơn về chiến tranh thông qua những con người cụ thể. Xem kịch, người ta phải lặng im để nghe từng lời thoại, và trong từng câu chữ của mình tác giả đều gởi gắm những ý tứ sâu sắc trong đó.

Nhà báo Việt Nga bày tỏ sự xúc động khi được xem hai bản dựng từ kịch bản của ba mình. Bà kể thuở bé đã từng chứng kiến ba thức trắng đêm để viết kịch bản.

Ba bà có thời gian gắn bó rất lâu với miền Nam nên ông rất hiểu và chia sẻ được cả những khát khao của những người con miền Nam tập kết ra Bắc mong chiến tranh kết thúc để trở về quê hương.

Hình ảnh thanh gươm trong vở diễn được xem là điểm nhấn, biểu tượng độc đáo, bà Nga nhớ ba bà rất thích câu thơ của thi tướng Huỳnh Văn Nghệ: "Từ độ mang gươm đi mở cõi/ Trời Nam thương nhớ đất Thăng Long".

Hình ảnh thanh gươm (chứ không phải thanh kiếm) rất Nam Bộ, thể hiện được tinh thần và khí phách của người Nam Bộ. Có lẽ vì thế thanh gươm đã đi vào tác phẩm như cội nguồn, sức mạnh của con người trong loạn lạc chiến tranh.