Thăm làng nghề “đan hàng xuất ngoại” ở Quảng Ngãi

Nghề theo người dân qua nhiều thế hệ

Ở thôn Kiến Khương, xã Mỏ Cày, sau những giờ làm đồng, nhiều người lại trở về với những cuộn chỉ và công việc đan võng. Không có tiếng máy móc ồn ào, phần lớn công đoạn vẫn được thực hiện bằng tay. Người trong xóm thường ngồi thành từng nhóm, vừa làm vừa chuyện trò, đôi tay liên tục đưa những sợi chỉ qua lại để dần định hình chiếc võng.

Nghề đan võng xuất hiện ở vùng đất này cách đây gần một trăm năm. Thuở ban đầu, để có nguyên liệu, người dân phải lấy cây thơm về phơi, đánh rồi kéo thành sợi; ngoài ra còn sử dụng xơ dừa khô để đan võng.

Nghề đan võng ở xã Mỏ Cày, tỉnh Quảng Ngãi vẫn được nhiều gia đình duy trì.

Theo thời gian, những nguyên liệu này được thay bằng sợi nylon dễ tìm và thuận tiện hơn. Người làm không còn mất nhiều công sức chuẩn bị sợi như trước, nhưng cách tạo nên một chiếc võng về cơ bản vẫn dựa vào sự khéo léo của đôi tay.

Không đòi hỏi vốn đầu tư lớn, nghề lại cần sự kiên trì và đều tay. Từ những cuộn chỉ ban đầu, người thợ phải quấn chỉ, đan, thắt đầu rồi đánh bìa. Từng mắt võng phải đều, các phần đầu và mép võng chắc chắn thì sản phẩm mới hoàn chỉnh.

Gắn bó với công việc này nhiều năm, bà Đoàn Thị Tám (60 tuổi) cho biết nghề đan võng vẫn được người dân trong thôn truyền nhau duy trì. Khi đã quen tay, việc đan không quá nặng nhọc nhưng để làm ra chiếc võng đẹp phải cẩn thận ở từng công đoạn.

“Phải quấn chỉ, đan, thắt đầu rồi đánh bìa, qua nhiều công đoạn mới ra được chiếc võng đẹp. Nghề không giúp mình giàu có nhưng tranh thủ lúc rảnh làm thì có thêm tiền trang trải cuộc sống”, bà Tám nói.

Bà Tám cho biết việc đan không quá nặng nhọc nhưng để làm ra chiếc võng đẹp phải cẩn thận ở từng công đoạn.

Mỗi ngày, tùy thời gian và tay nghề, một người có thể hoàn thành từ 3 chiếc võng trở lên. Tiền công gia công khoảng 8.000-16.000 đồng/chiếc tùy kích thước, tương đương khoảng 30.000-50.000 đồng mỗi ngày đối với nhiều người làm nghề.

Khoản tiền không lớn, nhưng công việc có một lợi thế là có thể làm ngay tại nhà, không phụ thuộc nhiều vào thời gian. Xong việc đồng áng thì đan, ngày mưa không ra đồng cũng có việc để làm.

Cách tạo nên một chiếc võng về cơ bản vẫn dựa vào sự khéo léo của đôi tay.

Theo bà Tám, người trẻ trong làng hiện có nhiều lựa chọn công việc với mức thu nhập cao hơn, trong đó nhiều người đi làm tại các công ty. Những người tiếp tục ngồi bên khung võng vì thế phần nhiều là người đã lớn tuổi.

“Tuổi già thì về đan võng kiếm thêm thu nhập. Đây là nghề truyền thống nên bà con vẫn cố gắng giữ, không muốn bỏ nghề”, bà Tám chia sẻ.

Một chiếc võng, nhiều người cùng làm

Để duy trì nghề đan võng ở Kiến Khương, phía sau những người trực tiếp đan còn có các hộ chuyên đảm nhận công đoạn xe chỉ.

Ông Bùi Phận đã gắn bó với công việc này hơn 30 năm. Những năm đầu, chỉ được xe hoàn toàn bằng tay, vừa mất thời gian vừa tốn sức. Khoảng 15 năm trở lại đây, ông mới đưa máy móc vào hỗ trợ công đoạn này.

Hiện thôn có hơn 130 hộ tham gia làm võng, trong đó 7 hộ chuyên xe chỉ.

Những cuộn chỉ sau khi được xe thành phẩm sẽ chuyển cho các hộ đan võng trong làng. Mỗi kg chỉ thành phẩm, ông được trả công khoảng 14.000 đồng. Khi tuổi đã cao, không còn làm đồng được như trước, công việc xe chỉ giúp hai vợ chồng ông có thêm nguồn thu nhập.

Theo ông Nguyễn Minh Dương, Trưởng thôn Kiến Khương, hiện thôn có hơn 130 hộ tham gia làm võng, trong đó 7 hộ chuyên xe chỉ. Qua hơn 80 năm, nghề đã chuyển từ những chiếc võng làm bằng sợi cây thơm sang sợi nylon, nhưng vẫn được người dân duy trì như một nghề phụ gắn với sản xuất nông nghiệp.

“Bà con chủ yếu tranh thủ những ngày mưa gió hoặc thời gian rảnh sau công việc đồng áng để đan võng. Bình quân mỗi tháng, người làm có thêm khoảng 1-1,5 triệu đồng để trang trải cuộc sống. Địa phương cũng mong bà con tiếp tục duy trì nghề truyền thống này”, ông Dương cho biết.

Ở Kiến Khương, những mắt võng vẫn được nối với nhau bằng đôi tay người thợ.

Võng làm tại Mỏ Cày có nhiều kích cỡ, tùy theo nhu cầu của thị trường. Sản phẩm trước đây được đưa sang Campuchia, Lào, đồng thời tiêu thụ qua những người bán hàng rong ở địa phương. Giá bán bình quân khoảng 100.000 đồng/chiếc.

Qua nhiều thập kỷ, thị trường và nguyên liệu đều đã thay đổi. Người trẻ rời làng tìm những công việc có thu nhập tốt hơn, máy móc cũng bắt đầu xuất hiện ở công đoạn xe chỉ. Thế nhưng ở Kiến Khương, những mắt võng vẫn được nối với nhau bằng đôi tay người thợ.

Tham khảo thêm

Độc đáo nghề bẫy mực bằng “bóng” tre ở Quảng Ngãi

Tham khảo thêm

Nghề "nấu" vị mát giữa miền nắng gió Quảng Ngãi