Bộ Công an giải thích cơ chế không truy cứu hình sự cán bộ dám nghĩ, dám làm

Sáng 17/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Dự thảo Nghị quyết nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng; đồng thời, tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an.

Trình bày báo cáo của Chính phủ, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết dự thảo Nghị quyết sau tiếp thu, giải trình ý kiến của các đại biểu Quốc hội giữ nguyên kết cấu 3 Chương với 13 Điều, sửa đổi 11/13 Điều, giữ nguyên 2 Điều (Điều 1, Điều 2), cơ bản giữ các nội dung chính sách lớn của dự thảo Nghị quyết.

Đề cập một số nội dung cụ thể, Đại tướng Lương Tam Quang cho biết, tiếp thu ý kiến của các đại biểu, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát, chỉnh lý theo hướng không quy định “người thực hiện hành vi vi phạm đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện, xử lý tội phạm” là điều kiện bắt buộc để xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự.

Theo Bộ trưởng, quy định này nhằm bảo đảm thống nhất với các chính sách xử lý tại Nghị quyết 29/2026 của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài.

Đại tướng Lương Tam Quang cho biết, có ý kiến đề nghị nghiên cứu phân loại mức độ thiệt hại và quy định “ngưỡng” mức độ thiệt hại phải báo cáo, xin ý kiến cấp có thẩm quyền.

“ Về ý kiến này, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát và thấy rằng mục tiêu xuyên suốt của dự thảo Nghị quyết này là lấy kết quả khắc phục hậu quả để làm căn cứ áp dụng các chính sách hình sự; nếu khắc phục được toàn bộ hậu quả thì được xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự, tùy từng giai đoạn tố tụng “, Đại tướng nói.

Bên cạnh đó, Bộ trưởng Bộ Công an nêu rõ, đối với các vụ việc, vụ án có tính chất mức độ đặc biệt nghiêm trọng thì đã có cơ chế đưa vụ việc, vụ án vào diện theo dõi, chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Đồng thời, dự thảo Nghị quyết đã có các quy định để phòng ngừa và xử lý nghiêm hành vi lợi dụng các quy định của Nghị quyết này để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, bao che hành vi vi phạm. Chính vì vậy, Đại tướng Lương Tam Quang nêu rõ, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ nguyên như dự thảo.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Đoàn Thị Thanh Mai.

Nêu quan điểm của cơ quan thẩm tra, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Đoàn Thị Thanh Mai cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành với việc tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo nghị quyết của Chính phủ.

Theo bà Đoàn Thị Thanh Mai, cơ quan chủ trì soạn thảo đã chỉnh lý dự thảo theo hướng vừa giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, vừa tạo cơ chế xử lý phù hợp đối với trường hợp có sai sót, rủi ro nhưng không vụ lợi, vì lợi ích chung.

“ Đây là định hướng cần thiết để tháo gỡ tâm lý e ngại, né tránh, khơi thông nguồn lực, khuyến khích đổi mới, sáng tạo nhưng không tạo khoảng trống để hợp thức hóa vi phạm “, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính nêu rõ.

Về các chính sách hình sự; trình tự, thủ tục tố tụng hình sự, cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành với việc tiếp thu, giải trình của Chính phủ về việc yêu cầu ưu tiên thu hồi tài sản, bồi thường, khắc phục hậu quả; bỏ điều kiện về khai báo, góp phần phát hiện, xử lý tội phạm…

Tuy nhiên, bà Đoàn Thị Thanh Mai cho biết Thường trực Ủy ban đề nghị phân định rõ bản chất, điều kiện, căn cứ, thẩm quyền và hệ quả pháp lý của từng cơ chế xử lý trách nhiệm hình sự, bảo đảm phù hợp và xác định rõ mối quan hệ với Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và pháp luật về thi hành án hình sự.

“ Các tiêu chí, điều kiện áp dụng phải rõ ràng, khách quan, có thể kiểm chứng, hạn chế cách hiểu và áp dụng khác nhau “, bà Đoàn Thị Thanh Mai nói.

Với cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, Thường trực Ủy ban lưu ý cần bảo đảm đây là cơ chế có điều kiện, gắn với phương án khắc phục hậu quả khả thi, cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ và xử lý kịp thời trường hợp không thực hiện cam kết hoặc có dấu hiệu lợi dụng chính sách.

Cơ quan thẩm tra đồng thời đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa các cơ chế không truy cứu, loại trừ, miễn trách nhiệm hình sự với các thủ tục tố tụng tương ứng và chính sách đối với trường hợp đã có bản án.

Điều này nhằm bảo đảm việc áp dụng Nghị quyết không làm thay đổi nguyên tắc cơ bản về trách nhiệm hình sự, không làm phát sinh việc xem xét lại bản án đã có hiệu lực pháp luật, không làm chấm dứt các nghĩa vụ dân sự, tài chính và nghĩa vụ khắc phục hậu quả.