Phía sau những bước chân giữ rừng

Ông Nguyễn Văn Cường, cán bộ kiểm lâm Vườn quốc gia Bến En (Thanh Hóa) - Ảnh: THÀNH NAM

Bước vào nghề kiểm lâm ngót 24 năm, ông Nguyễn Văn Cường, cán bộ kiểm lâm Vườn quốc gia Bến En (xã Như Thanh, tỉnh Thanh Hóa), đã có khoảng 20 năm cắm chốt tại các trạm kiểm lâm trong vùng lõi vườn quốc gia. 

Gần nửa đời người, ông sống giữa rừng già, làm bạn với những cánh rừng và muông thú. Với ông, rừng đã trở thành nhà. Chỉ có điều, "nhà" theo đúng nghĩa ở rất gần nhưng lại cách nơi này rất xa. 

Xa nhà triền miên, ngủ đêm giữa đại ngàn

Ngồi bên hiên trạm kiểm lâm, ông Cường hướng mắt về phía rừng già khi chúng tôi hỏi mỗi tháng, anh em ở đây được về nhà mấy lần.

Ông im lặng giây lát rồi chậm rãi nói: "Nghề của chúng tôi, mỗi tháng về nhà được 4-5 ngày đã là hạnh phúc lắm rồi. Đó là những thời điểm bình thường. Còn vào mùa nắng nóng, mưa bão, anh em phải túc trực 24/24 giờ. Có tháng chẳng về được với vợ con".

Lập gia đình năm 2012, đến nay ông Cường đã có hai con. Các con đang ở tuổi ăn, tuổi học, cũng là quãng thời gian chúng cần sự hiện diện của người cha nhất. Thế nhưng từ ngày vợ mang thai, sinh con cho đến khi các con lớn lên, người cha ấy hiếm khi có thể ở bên gia đình trọn vẹn.

Lực lượng kiểm lâm Vườn quốc gia Xuân Liên trong một lần tuần tra, bảo vệ rừng bên một cây cổ thụ - Ảnh: THÀNH NAM

"Có những lần con sinh nhật, rồi những lúc con ốm đau, mình cũng không thể về. Chỉ biết gọi điện chúc mừng, hỏi han các con. Những lúc như thế thương vợ lắm. Lấy chồng đã vất vả, lấy chồng làm nghề kiểm lâm lại càng vất vả hơn", ông Cường bộc bạch.

Nhưng điều khiến ông Cường cảm thấy may mắn là vợ con chưa bao giờ than phiền. Trái lại, họ hiểu công việc của ông và chấp nhận những tháng ngày người chồng, người cha phải ở lại giữa rừng.

Sau gần 24 năm làm nghề, điều khiến ông áy náy nhất không phải là những con đường rừng dài hàng chục km hay những đêm thức trắng giữa đại ngàn, mà đó là những lần anh hứa sẽ về với các con, rồi lại thất hứa. 

Hay những năm trực Tết, giữa lúc nhiều gia đình quây quần bên mâm cơm đoàn viên, ông chỉ có thể hướng mắt về phía rừng già...

Nhắc đến khoảnh khắc ấy, người đàn ông đã quen với núi rừng không khỏi chạnh lòng, thương vợ, nhớ con.

Bữa cơm tối trong căn lều tạm bợ, cũng là nơi ngủ, nghỉ giữa rừng già của những người làm công tác bảo vệ rừng ở Vườn quốc gia Xuân Liên - Ảnh: THÀNH NAM

Nhưng xa gia đình, vợ con mới chỉ là một phần của sự khắc nghiệt. Với những người gác rừng, có những nhiệm vụ buộc họ phải ở lại tận rừng sâu nhiều ngày, nơi không có sóng điện thoại, đêm xuống chỉ còn bóng tối và những âm thanh vọng ra từ đại ngàn. 

Với anh Nguyễn Mậu Toàn, cán bộ kiểm lâm Vườn quốc gia Xuân Liên, những lần ngủ lại giữa rừng già để đặt bẫy ảnh theo dõi thú rừng là những chuyến công tác khiến anh thấm thía nhất sự khắc nghiệt của nghề.

"Đi rừng quen rồi nên chúng tôi không ngại khó, ngại khổ. Chỉ lo nhất là lúc ra khỏi rừng, điện thoại bắt được sóng trở lại mà thấy cuộc gọi nhỡ từ gia đình thì tim đập thình thịch. Gọi về nhà nghe thấy mọi người vẫn bình an, lúc đó mới thở phào", anh Toàn nói.

Đêm kinh hoàng hơn 30 năm trước

Đã gần 32 năm trôi qua, nhưng mỗi khi nhắc đến đêm cận Tết năm ấy, ông Nguyễn Anh Phương, nguyên cán bộ kiểm lâm Vườn quốc gia Bến En, vẫn không thể quên. 

Đó là đêm ông thoát chết trong gang tấc, nhưng cũng là đêm hai người đồng đội mãi mãi nằm lại giữa núi rừng.

Ông Nguyễn Anh Phương, cựu cán bộ kiểm lâm Vườn quốc gia Bến En, trầm tư nhớ về đêm kinh hoàng của hơn 30 năm về trước khiến 2 người đồng đội hy sinh - Ảnh: THÀNH NAM

Năm 1995, ông Phương cùng ông Lê Văn Việt và ông Đỗ Văn Vận được Trạm Kiểm lâm Xuân Bình - Vườn quốc gia Bến En phân công đến chốt Bãi Sim làm nhiệm vụ bảo vệ rừng. Những ngày giáp Tết, giữa núi rừng vắng lặng, ba người thay nhau tuần tra, trực chốt.

Khoảng 1h sáng 18-1, tổ công tác phát hiện Lê Hùng Lĩnh, quê xã Cát Vân, huyện Như Xuân cũ, cùng một cháu bé tên Huế (hơn 14 tuổi, cùng làng) dắt trâu vào khu Bãi Sim, có dấu hiệu vận chuyển gỗ. 

Lực lượng kiểm lâm giữ lại để làm rõ. Hai người này chống đối nên được đưa về chốt, chờ trời sáng để xử lý. Lúc ấy, không ai trong ba người nghĩ rằng chỉ vài giờ sau, chốt kiểm lâm nhỏ giữa rừng lại trở thành nơi xảy ra một cuộc đối đầu kinh hoàng.

Khoảng 4h sáng, Lĩnh cởi được trói, lén lấy 2 khẩu súng AK của lực lượng kiểm lâm dựng ở đầu giường rồi bất ngờ nổ súng. Đang ngủ, ông Phương choàng tỉnh bởi những tiếng động lớn. Tiếng súng nổ xé toạc màn đêm. 

Chưa kịp hiểu chuyện gì xảy ra, những nhát chém đã liên tiếp giáng xuống. Ông Phương bị chém vào tay, chân, rơi khỏi giường xuống đất. Trong bóng tối, ông chỉ nghe tiếng hỗn loạn rồi mọi thứ dần chìm vào im lặng. 

Khi hai lâm tặc tưởng cả ba đã chết liền bỏ đi. Ông Phương cố gượng dậy, nhưng chân phải đau thấu trời, không nhấc lên được, sau mới biết gân đã bị chém đứt. Ông quay sang gọi đồng đội nhưng không nghe tiếng trả lời.

Vết thương ông Phương bị lâm tặc chém hơn 30 năm trước - Ảnh: THÀNH NAM

Đến khi trời sáng, người dân sống gần khu vực nghe tiếng kêu cứu mới chạy tới. Ba cán bộ kiểm lâm nhanh chóng được đưa đi cấp cứu. 

"Khi được đưa lên cáng khiêng ra đến trạm kiểm lâm, anh Việt đã mất. Tôi với anh Vận được đưa tới bệnh viện huyện cấp cứu. Sang ngày hôm sau, khi đang trên đường xuống bệnh viện tỉnh anh Vận cũng không qua khỏi. Còn tôi phải nằm điều trị cả tháng trời chân mới có thể đi lại được", ông Phương nhớ lại.

Sau vụ việc đó, lâm tặc bị tuyên án tử hình, cháu bé 14 tuổi đi cùng vô tội nên được tha. Hai cán bộ kiểm lâm Lê Văn Việt và Đỗ Văn Vận được công nhận là liệt sĩ. Ông Phương được hưởng chế độ thương tật. Ông tiếp tục công tác trong ngành kiểm lâm đến năm 2000 thì xin nghỉ. 

May mắn sống sót, nhưng chấn thương ở chân khiến việc đi lại khó khăn, những cơn đau vẫn thường hành hạ ông mỗi khi trái gió, trở trời.

Trong ba cán bộ kiểm lâm hôm ấy, liệt sĩ Lê Văn Việt là người duy nhất đã lập gia đình. Thời điểm hy sinh, ông mới 31 tuổi, vợ ông là bà Nguyễn Thị Phượng vừa sinh người con thứ hai được 4 tháng. Đứa con đầu mới 3 tuổi.

Bà Nguyễn Thị Phượng - vợ liệt sĩ Lê Văn Việt - Ảnh: THÀNH NAM

Nhiều năm đã trôi qua, nhưng nhắc đến những ngày tháng ấy, bà Phượng vẫn không cầm được nước mắt. 

"Trước thời điểm xảy ra sự việc 18 ngày, anh tranh thủ về thăm ba mẹ con. Anh nói Tết này phải trực đợt một nên không về đón giao thừa được. Qua Tết, khoảng mùng 2, được nghỉ anh sẽ về đưa mẹ con đi chơi Tết. Nhưng rồi anh đi mãi không về", bà Phượng nhớ lại.

Sau ngày chồng mất, bà Phượng không đi bước nữa. Người phụ nữ ấy ở vậy, một mình nuôi hai con khôn lớn dù cuộc sống gặp vô vàn khó khăn, vất vả. Đến nay, các con bà đã trưởng thành, bà cũng cất được căn nhà chắc chắn, ấm cúng để đón ông thờ cúng.

Bà Nguyễn Thị Phượng thắp nén nhang cho chồng - người đã ngã xuống để bảo vệ màu xanh cho những cánh rừng hôm nay - Ảnh: THÀNH NAM

Ba thập niên đã đi qua, rừng Bến En hôm nay vẫn xanh, những con đường rừng năm nào có thể đã đổi khác, những cây rừng đã lớn lên, nhưng với người cựu cán bộ kiểm lâm từng chứng kiến cái đêm kinh hoàng ấy, ký ức về hai người đồng đội vẫn chưa bao giờ phai trong tâm trí ông.

Trong cuộc chiến bảo vệ rừng, có những người đi vào rừng để giữ màu xanh và có những người đã nằm lại giữa màu xanh ấy.