Khai quật tìm danh tính 469 liệt sĩ chống Pháp sau 70 năm tại Nghĩa trang Mai Dịch

Một chiến sĩ đang cẩn thận đưa hài cốt liệt sĩ dưới lòng đất sâu gần 3m lên mặt đất. Phần lớn các hài cốt được an táng vào năm 1956, cách đây tròn 70 năm - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Đào sâu đến 3 mét tìm hài cốt liệt sĩ 

Hà Nội những ngày giữa tháng 8 nắng như đổ lửa, các cán bộ chiến sĩ thuộc Bộ Tư lệnh thủ đô Hà Nội mồ hôi nhễ nhại đội nắng tỉ mỉ khai quật những ngôi mộ đã nằm dưới lòng đất gần 70 năm.

Để tham gia việc khai quật và lấy mẫu xét nghiệm, lực lượng tham gia gần 200 cán bộ, chiến sĩ thuộc Bộ Tư lệnh thủ đô Hà Nội cùng với các giám định viên thuộc Trung tâm Pháp y Hà Nội. 

Sau khi dùng máy khoan và ròng rọc kéo các khung mộ khỏi các vị trí khai quật, các chiến sĩ bắt đầu đào bới tìm hài cốt liệt sĩ. Hà Nội nhiều ngày trước có mưa dài ngày nên càng đào sâu, nước dưới bề mặt dềnh lên khiến bùn đất nhão nhoét. Đào đến độ sâu khoảng 2m, các chiến sĩ bắt đầu dùng "thuốn" (thanh kim loại nhỏ dài khoảng 1m) lần tìm tiểu đựng hài cốt để xác định vị trí. 

Sau gần 30 phút đào bới dưới lòng đất ở độ sâu gần 3 mét, chiến sĩ Đỗ Hùng Việt mặt mũi lấm lem bùn đất, trộn với những giọt mồ hôi mặn chát bò lên mặt đất để "giao ca" cho một đồng đội khác.

"Các anh hùng liệt sĩ đã phải đổ máu vì hòa bình của đất nước, chúng em đổ chút mồ hôi thì có thấm gì đâu, dẫu mệt, nhưng bọn em tự hào khi đời lính được góp một phần nhỏ bé để tìm lại danh tính cho các liệt sĩ" - Việt nói.

Mồ hôi lăn dài trên khuôn mặt của chiến sĩ Đỗ Hùng Việt sau nhiều giờ làm việc dưới cái nắng gần 40 độ - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Theo Thượng tá Trần Minh Tú - Phó chủ nhiệm chính trị Sư đoàn Bộ binh 301 (Bộ Tư lệnh thủ đô Hà Nội), việc quy tập các liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại Nghĩa trang Mai Dịch gặp khá nhiều khó khăn, bên cạnh thời tiết nắng nóng kéo dài thì độ sâu của các ngôi mộ là một trở ngại không nhỏ.

"Các phần mộ tại đây phần lớn được an táng từ năm 1956, trải qua ba lần tôn tạo nên độ sâu từ mặt đất xuống vị trí đặt tiểu đựng hài cốt từ 2,5 đến 3 mét. Trong quá trình quy tập, các chiến sĩ phải đào bới rất tỉ mỉ, bởi chỉ cần thao tác với lực quá mạnh có thể làm hư hại hài cốt các liệt sĩ" - Thượng tá Trần Minh Tú cho biết.

Tuy nhiên dù vất vả khó khăn nhưng các cán bộ, chiến sĩ tham gia quy tập luôn cảm thấy tự hào vì được tham gia chiến dịch này. 

"Được tham gia chiến dịch đặc biệt này là một điều thiêng liêng, tự hào, nên chúng tôi làm việc bằng trách nhiệm cao nhất để tri ân các anh hùng liệt sĩ. Các cán bộ, chiến sĩ sẽ quyết tâm hoàn thành việc quy tập trước Ngày Giải phòng thủ đô 10-10" - Thượng tá Trần Minh Tú chia sẻ.

"Chúng con xin phép lấy mẫu xét nghiệm để sớm tìm lại danh tính cho các ông"

Giữa lán dã chiến giữa Nghĩa trang Mai Dịch, Trung tá Nguyễn Đăng Thắng (Bộ Tư lệnh thủ đô Hà Nội), cán bộ lấy mẫu xét nghiệm "xin phép" trước khi bắt đầu lấy hài cốt trong các tiểu đã nằm dưới lòng đất gần 70 năm. 

"Các liệt sĩ nằm tại đây đều tham gia kháng chiến chống Pháp, nếu còn sống, các cụ các ông giờ cũng đã 90, 100 tuổi rồi, mỗi lần bắt đầu lấy các mẫu xét nghiệm, chúng tôi đều phải xin phép và thành tâm mong muốn sớm trả lại tên cho các anh hùng liệt sĩ" - Trung tá Nguyễn Đăng Thắng chia sẻ.

Bên cạnh Trung tá Nguyễn Đăng Thắng, giám định viên Đặng Thị Thắm (Trung tâm Pháp y Hà Nội) cũng đang tỉ mẩn dùng bàn chải nhỏ cọ sạch một mẫu ADN lấy từ phần răng. Các mẫu ADN này sau đó được đặt ngay ngắn trong một hộp nhựa, bên ngoài có ghi thông tin đầy đủ của phần mộ, ngày lấy mẫu xét nghiệm...

Mặc dù hài cốt các liệt sĩ đã được chôn cất cách đây gần 70 năm, tuy nhiên các mẫu ADN được thu thập phục vụ giám định (lấy từ răng và một phần xương ống) có chất lượng khá tốt. 

Trung tá Nguyễn Đăng Thắng cho biết: "Phần lớn các mẫu ADN chúng tôi thu thập cho đến hôm nay đều có chất lượng tốt, điều đó sẽ giúp việc xét nghiệm giám định thuận lợi, chính xác và tiết kiệm rất nhiều thời gian". 

Một ngày làm việc của đội quy tập bắt đầu từ 6h30 sáng, các chiến sĩ tham gia việc quy tập đến từ Sư đoàn Bộ binh 301 và Tiểu đoàn Công binh 544 (Bộ Tư lệnh thủ đô Hà Nội) - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Việc quy tập tại Nghĩa trang Mai Dịch bắt đầu từ ngày 7-8, đến chiều ngày 13-8 số lượng hài cốt đã được quy tập là hơn 90 hài cốt - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Với độ sâu trung bình khoảng 2,5 mét đến 3 mét, các chiến sĩ phải đào bới rất vất vả trong điều kiện ẩm ướt - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Ngay sau khi hài cốt được đưa lên mặt đất, các chiến sĩ sẽ lấy Quốc kỳ phủ lên và dùng ô che nắng trong khi di chuyển đến khu vực lấy mẫu giám định ADN - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Một nhóm chiến sĩ dùng ròng rọc để kéo phần khung mộ lên trên để tiến hành việc khai quật, sau khi hoàn thành việc lấy mẫu xét nghiệm, các ngôi mộ này sẽ được hoàn trả nguyên vẹn - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Tại Nghĩa trang Mai Dịch hiện có 469 liệt sĩ hy sinh trong kháng chiến chống Pháp chưa xác định được thông tin, các phần mộ này được an táng vào năm 1956 - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Giữa trưa nắng, một chiến sĩ che ô cho hài cốt liệt sĩ sau khi khai quật, bước tiếp theo là chuyển hài cốt đến khu vực lấy mẫu xét nghiệm. Nghĩa trang Mai Dịch cũng là nơi an nghỉ của các lãnh đạo chủ chốt, cấp cao của Đảng, Nhà nước - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Hài cốt sau khi được quy tập sẽ được lấy mẫu xét nghiệm, sau khi các cán bộ hoàn thành việc lấy mẫu xét nghiệm, hai chiến sĩ sẽ sắp xếp lại nguyên vẹn hài cốt sang một chiếc tiểu đựng hài cốt mới - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Trung tá Nguyễn Đăng Thắng (Bộ Tư lệnh thủ đô Hà Nội) và giám định viên Đặng Thị Thắm (Trung tâm Pháp y Hà Nội) đang tỉ mỉ gạt lớp đất bề mặt để tiến hành lấy mẫu hài cốt xét nghiệm - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Các liệt sĩ sẽ được lấy mẫu răng và xương để giám định ADN. Giám định viên Đặng Thị Thắm cho biết chị tự hào vì đang góp một phần nhỏ bé giúp các các liệt sĩ tìm lại được danh tính - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Theo Trung tá Nguyễn Đăng Thắng (Bộ Tư lệnh thủ đô Hà Nội), cán bộ lấy mẫu xét nghiệm: "Phần lớn các mẫu ADN chúng tôi thu thập cho đến hôm nay đều có chất lượng tốt, điều đó sẽ giúp việc xét nghiệm giám định thuận lợi, chính xác và tiết kiệm rất nhiều thời gian" - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Các mẫu hài cốt sẽ được bảo quản trong một hộp nhựa có ghi rõ thông tin cụ thể về các phần mộ liệt sĩ - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Hài cốt liệt sĩ sau khi hoàn thành việc lấy mẫu xét nghiệm sẽ được di chuyển đến phòng chờ, sau một thời gian ngắn, hài cốt sẽ được an táng trở lại - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Một nhóm chiến sĩ đang tiến hành những bước đầu để chôn cất lại các phần mộ liệt sĩ. Phần cốt nền sẽ được nâng cao và gia cố để bảo quản hài cốt được tốt hơn - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Theo Bộ Tư lệnh thủ đô Hà Nội, việc khai quật các hài cốt để xác định danh tính tại Nghĩa trang Mai Dịch sẽ được hoàn thành trước ngày 10-10 - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Chân dung chiến sĩ Nguyễn Trọng Long Nhật (Bộ Tư lệnh thủ đô Hà Nội). Theo Thượng tá Trần Minh Tú - Phó chủ nhiệm chính trị Sư đoàn Bộ binh 301 (Bộ Tư lệnh thủ đô Hà Nội), tất cả các cán bộ, chiến sĩ tham gia việc quy tập đặt quyết tâm cao để hoàn thành sớm việc khai quật xác định danh tính 469 hài cốt liệt sĩ chống Pháp tại Nghĩa trang Mai Dịch - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Tư trang lấm lem bùn đất của một chiến sĩ sau nhiều giờ khai quật hài cốt liệt sĩ - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH