Quay clip 5 chú tiểu bị đánh ở chùa Bầu: Không can ngăn, người ghi hình có bị xử lý?

Một chú tiểu ở chùa Bầu bị hằn đỏ trên vùng cánh tay do bị đánh - Ảnh: T.THÀNH

Chính đoạn clip đăng tải trên mạng xã hội đã phơi bày vụ việc 5 chú tiểu bị đánh ở chùa Bầu nhưng cũng kéo theo câu hỏi pháp lý khác: người cầm điện thoại quay video khi ấy có trách nhiệm gì với những đứa trẻ trước mặt mình?

Vụ việc xảy ra ngày 10-8, Nguyễn Thế Duy (25 tuổi, quê Khánh Hòa), người được giao quản lý đời sống các chú tiểu tại chùa Bầu, dùng roi đánh 5 em vì cho rằng các em không nghe lời, không dọn dẹp phòng ở. Sau đó Duy bị khởi tố, bắt tạm giam để điều tra về tội cố ý gây thương tích.

Đáng chú ý, công an cũng đang xác minh trách nhiệm của người trực tiếp quay lại cảnh các em bị đánh nhưng không có hành động can ngăn.

Người quay clip không can ngăn, trách nhiệm đến đâu?

Theo luật sư Từ Thị Hồng Hạnh (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), khi chứng kiến trẻ đang bị bạo lực, ưu tiên trước hết phải là bảo vệ trẻ, ngăn chặn hoặc tìm cách chấm dứt hành vi xâm hại.

Nguyên tắc này phù hợp với khoản 6 Điều 47 Luật Trẻ em năm 2016, trong đó yêu cầu việc bảo vệ trẻ em phải coi trọng phòng ngừa, ngăn chặn nguy cơ gây tổn hại và kịp thời can thiệp, giải quyết để giảm thiểu hậu quả.

Tuy nhiên, luật sư Hạnh lưu ý “can thiệp” không đồng nghĩa trong mọi trường hợp người chứng kiến phải trực tiếp lao vào khống chế người đang bạo lực với trẻ.

"Tùy tình huống, người chứng kiến có thể can ngăn khi bảo đảm an toàn, kêu gọi người khác hỗ trợ hoặc báo ngay cho cơ quan có thẩm quyền.

Với trường hợp người quay clip vụ chùa Bầu, không nên chỉ nhìn vào việc họ đứng quay mà vội kết luận là lạnh lùng hay thờ ơ", luật sư nhìn nhận.

Theo thông tin được công bố, người quay cho biết họ lo sợ bị người đang đánh trẻ phát hiện, tấn công hoặc giật điện thoại. Sau khi rời khỏi khu vực, người này đã thông tin cho những người dân khác và đoạn clip sau đó được cung cấp cho cơ quan điều tra.

Luật sư Từ Thị Hồng Hạnh - Ảnh: NVCC

Luật sư cho rằng trong một số trường hợp, việc ghi hình có thể là cách lưu giữ thông tin, chứng cứ phục vụ việc thông báo, tố giác và xử lý hành vi xâm hại trẻ em.

Điều quan trọng là phải đánh giá việc ghi hình trong tổng thể cách ứng xử của người chứng kiến: họ có tìm cách can ngăn khi điều kiện an toàn cho phép, kêu gọi sự hỗ trợ, báo cho cơ quan có thẩm quyền hoặc sử dụng đoạn ghi hình để tố giác hành vi bạo lực hay không.

“Vấn đề cần xem xét không đơn thuần là người đó có đứng quay clip hay không, mà là trong hoàn cảnh cụ thể, họ đã làm gì trong khả năng của mình để bảo vệ trẻ và chấm dứt hành vi xâm hại”, luật sư Hạnh phân tích.

Trách nhiệm của người quay phải được xem xét toàn diện

Theo luật sư, không có đoạn clip không đồng nghĩa cơ quan chức năng không thể làm rõ vụ việc. Cơ quan chức năng vẫn có thể xác minh thông qua lời khai của các cháu, người chứng kiến, người bị tố giác, kết quả khám hoặc giám định thương tích, vật chứng và các tài liệu khác.

Tuy nhiên, việc xác minh chắc chắn có thể khó khăn hơn, nhất là khi hành vi xảy ra trong không gian tương đối khép kín và người bị bạo lực lại là trẻ em.

Vì vậy, theo luật sư Hạnh, đoạn clip không phải tài liệu duy nhất để giải quyết vụ việc nhưng có thể là nguồn thông tin, chứng cứ đặc biệt quan trọng, giúp cơ quan chức năng tái hiện sự việc khách quan và đầy đủ hơn.

Luật sư phân tích thêm, giá trị lớn hơn của đoạn clip nằm ở khả năng mở ra những vấn đề phía sau hình ảnh được ghi lại.

“Nếu có dấu hiệu đây không phải lần đầu các cháu bị bạo lực, cần làm rõ hành vi đã xảy ra bao nhiêu lần, còn trẻ nào khác bị xâm hại hay không, những ai biết sự việc, ai có trách nhiệm chăm sóc, bảo vệ các cháu và vì sao hành vi đó có thể xảy ra hoặc kéo dài”, luật sư nói.

Theo bà Hạnh, giá trị của đoạn clip không chỉ nằm ở việc tạo ra hình ảnh gây phẫn nộ trên mạng xã hội, mà có thể trở thành điểm khởi đầu để phát hiện, chứng minh và chấm dứt hành vi xâm hại trẻ em, kể cả những vấn đề phía sau đoạn clip chưa thể hiện hết.

Luật sư Hạnh cho rằng cần làm rõ người quay có quan hệ và trách nhiệm gì đối với các cháu, khả năng thực tế để can thiệp, mức độ nguy hiểm tại thời điểm đó, mục đích ghi hình và những việc họ đã làm sau khi quay clip.

Khoản 1 Điều 51 Luật Trẻ em 2016 quy định cá nhân có trách nhiệm thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em đến cơ quan có thẩm quyền. Điều 29 Nghị định 98/2026/NĐ-CP quy định hành vi không thông báo về việc trẻ em bị xâm hại có thể bị phạt từ 10-15 triệu đồng.

Như vậy, nếu một người quay lại hành vi bạo lực nhưng sau đó giữ đoạn clip, không thông báo, không cung cấp thông tin cho cơ quan có thẩm quyền thì trách nhiệm pháp lý về việc không thực hiện nghĩa vụ thông báo phải được xem xét.

Ngược lại, nếu người quay đã tìm cách đưa thông tin, tài liệu đến cơ quan có thẩm quyền để hành vi xâm hại được phát hiện và xử lý thì đây cũng là tình tiết quan trọng phải được đánh giá đầy đủ.

“Làm rõ trách nhiệm của người quay” vì thế không đồng nghĩa với việc người này đã được xác định có vi phạm pháp luật. Cần xem xét toàn bộ hoàn cảnh và hành vi của họ trước, trong và sau khi ghi hình.

Nếu bỏ đi, để trẻ bị đánh nguy hiểm thì sao?

Luật sư Nguyễn Thị Tuyết (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) viện dẫn khoản 1 Điều 132 Bộ luật Hình sự về tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng.

Theo quy định này, để cấu thành tội phạm phải xác định nạn nhân đang trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, người chứng kiến có điều kiện cứu giúp nhưng không cứu giúp và việc không cứu giúp dẫn đến hậu quả nạn nhân chết.

“Có điều kiện cứu giúp” phải được đánh giá trong hoàn cảnh cụ thể, cả về khả năng thực hiện việc cứu giúp và nguy cơ đối với chính người chứng kiến.

Luật sư Tuyết lấy ví dụ, nếu hung thủ dùng dao tấn công nạn nhân thì người chứng kiến không thể tay không xông vào can ngăn khi hành động đó quá nguy hiểm, hoặc hung thủ là nam giới, rất hung hãn trong khi người chứng kiến là phụ nữ, người già.

Trong những trường hợp này, người chứng kiến có thể hô hoán, kêu gọi người khác hỗ trợ hoặc gọi điện báo cảnh sát. Nếu không thể trực tiếp cứu giúp, người chứng kiến phải thông báo sự việc tới cơ quan chức năng ngay khi có thể.

Về giá trị của đoạn clip và trách nhiệm của người quay, luật sư Hạnh nói đó là hai vấn đề khác nhau nhưng phải được xem xét đồng thời.

Khi tính mạng, sức khỏe của trẻ đang bị đe dọa, bảo vệ trẻ phải là ưu tiên trước hết. Việc ghi hình có thể góp phần phát hiện và chứng minh hành vi xâm hại, nhưng không thể trở thành lý do để một người có điều kiện cứu giúp đứng ngoài trước nguy cơ trực tiếp đối với trẻ.

Điều cần làm rõ là trong tình huống cụ thể, người đó có thể làm gì để bảo vệ các cháu và thực tế họ đã làm gì.