Chuyện chưa kể về hành trình xác minh, tìm thông tin 17 hài cốt nghi liệt sĩ đặc công

Các nhân chứng, lãnh đạo xã, Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đà Nẵng dâng hương tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Hiệp Đức - Ảnh: B.D.

"Tôi nghĩ các bác ở đây cũng như tôi, ai cũng cố gắng làm sao có thông tin để cất bốc được liệt sĩ" - Đại tá Đỗ Nguyên Hoài, Phó chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đà Nẵng, nói khi nghe tất cả các ý kiến về lai lịch 17 hài cốt nghi liệt sĩ do ông Võ Đình Thế, doanh nhân tại TP.HCM, quê ở xã Thu Bồn, cất bốc năm 1986.

Những người thầm lặng

"Tôi không có bất cứ một mong đợi, trông chờ hay mưu cầu lợi ích gì. Năm 1986, khi đó tôi chỉ là một người lính nghĩa vụ tại Huyện đội Hiệp Đức, là một thanh niên tay trắng. Thấy 17 hài cốt không ai bốc, tôi tự đứng ra làm rồi đưa đi chôn cất. 

Sau khi bị yêu cầu di chuyển, tôi đưa về nghĩa trang gia tộc thờ phụng từ đó tới nay", ông Võ Đình Thế, người trực tiếp cất bốc, chôn cất và lo hương khói cho 17 hài cốt nghi liệt sĩ lâu nay, nói.

Tại cuộc hội thảo ngày 5-8, ngoài ông Thế còn có những con người rất đặc biệt.

Ngồi chật kín căn phòng nhỏ ở xã miền núi Hiệp Đức, nhiều nhân chứng, cựu chiến binh, nguyên cán bộ ở huyện Hiệp Đức (cũ) đã chia sẻ nhiều ký ức quan trọng thời điểm ông Võ Đình Thế cất bốc 17 hài cốt nghi liệt sĩ.

Ông Trần Phước Sảo cung cấp các thông tin mang tính mấu chốt liên quan 17 hài cốt nghi liệt sĩ - Ảnh: B.D.

Tuy nhiên phải tới khi ông Trần Phước Sảo - nguyên Chánh Văn phòng Bộ Tư lệnh Quân khu 5, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 15 (Sư đoàn 2), người trực tiếp cầm súng chiến đấu ở khu vực Đồi Thị (Hiệp Đức cũ, nơi phát hiện 17 hài cốt nghi liệt sĩ) - thuật lại những ngày tháng ác liệt của chiến tranh, mọi người mới vỡ òa.

Ông Sảo cho biết ông sống ở Hà Nội, khi đọc báo biết có hội thảo về 17 hài cốt ở Hiệp Đức, dù không được mời nhưng ông vẫn đặt vé máy bay tìm vào.

Mấu chốt trong các chi tiết, đặc điểm lúc ông Thế cất bốc 17 hài cốt năm 1986 là các thi thể bị trói hai tay bằng dây dù, chôn trong một hố tập thể. Đây là chi tiết rất khó hiểu, chưa từng được ghi trong các tài liệu lịch sử.

Theo ông Sảo, sau các trận đánh ở Đồi Thị, bộ đội đặc công Sư đoàn 2 hy sinh rất nhiều nhưng không thể đưa thi thể về. Khi tiếp quản Đồi Thị, lính đối phương bắt người dân ra gom số thi thể này, dùng dây dù trói hai tay lại để lấy cây xuyên qua khiêng về tấp vào hố chôn tập thể.

Ông Võ Đình Thế - người cất bốc, lo hương khói 17 hài cốt nghi liệt sĩ lâu nay - Ảnh: B.D.

Ông Sảo nhớ rõ và nhiều người dân cũng cung cấp khi ông về lại chiến trường xưa tìm đồng đội.

Khi nghe ông Sảo thuật lại, cả hội trường bỗng im lặng. Những ký ức tàn khốc, xót đau và sự hy sinh vô điều kiện vì Tổ quốc của bộ đội hiện lên như một thước phim cũ.

Hành trình báo tin 17 hài cốt nghi liệt sĩ

Để làm rõ thông tin, tiến tới cất bốc 17 hài cốt nghi liệt sĩ ở Hiệp Đức, nhiều người hết lòng vì "Chiến dịch 500 ngày đêm", nếu không đủ lòng quyết tâm thì rất khó theo tới cùng vụ việc.

Thông tin xuất phát đầu tiên từ ông Nguyễn Tiến Đãi - cựu cán bộ Ban Tác chiến Quân khu 5. Ông Đãi đọc Facebook và biết ông Võ Đình Thế đã cất bốc 17 hài cốt, chăm lo hương khói hàng chục năm qua. Từ đó ông âm thầm tra cứu tư liệu, không ảnh lịch sử và xác định có hố chôn tập thể trong chiến trường Hiệp Đức những năm chiến tranh.

Câu chuyện được báo Tuổi Trẻ chuyển tải, ông Đãi được động viên đi cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng. Tuy nhiên vì nhiều lý do, thông tin mất nhiều thời gian để có tiến triển.

Mới đây, tại một cuộc kiểm tra thực địa ở Đà Nẵng, Đại tá Nguyễn Thanh Xuân - Phó chủ nhiệm chính trị Quân khu 5 - nêu lại vụ việc và hối thúc lãnh đạo Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đà Nẵng chỉ đạo sát sao, làm rõ thông tin mà Tuổi Trẻ phản ánh.

Các nhân chứng, người chăm sóc mộ tập thể 17 người nghi liệt sĩ thắp hương tại Nghĩa trang liệt sĩ Hiệp Đức - Ảnh: B.D.

Ngay khi nắm được thông tin, Đại tá Đinh Văn Hưng - Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đà Nẵng - đã yêu cầu báo cáo ngay.

Cùng sự quyết liệt của Đại tá Trần Hữu Ích - Chỉ huy trưởng - cùng Đại tá Đỗ Nguyên Hoài - Phó chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đà Nẵng, ngay trong ngày 27-7, một tổ xác minh được yêu cầu lên đường. Tại Hiệp Đức, đoàn tìm thấy những căn cứ, manh mối đầu tiên qua lời kể nhân chứng.

Ngày hôm sau, khi có thêm cơ sở xác định 17 hài cốt là liệt sĩ, Đại tá Hoài trở lên Hiệp Đức để nắm lại thông tin, từ đó ra quyết định tổ chức hội thảo - thủ tục quan trọng nhất của việc xác minh thông tin hài cốt liệt sĩ.

Ngày 5-8, hội thảo diễn ra tại UBND xã Hiệp Đức và để lại những cảm xúc vỡ òa, bùi ngùi xúc động. Sau rất nhiều khó khăn vì thiếu tư liệu, nhân chứng, những người có mặt đều siết chặt tay nhau nói những lời cảm ơn, tri ân vì đã không bỏ cuộc trong việc tìm hài cốt của những anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống vì Tổ quốc.