Chuẩn bị cho tuổi già từ tuổi 40: Cần gì để tuổi già có sức khỏe, thu nhập và phẩm giá?

Chuẩn bị cho tuổi già không bắt đầu từ khi bạn nhận quyết định nghỉ hưu, mà sự chuẩn bị là cả một hành trình - Ảnh minh họa

Trong đó, chuẩn bị rèn luyện sức khỏe, chăm sóc tại nhà đến chuẩn bị tài chính và việc làm phù hợp.

Đây là thay đổi đáng ghi nhận trong tư duy chính sách. Thay vì đợi một người nghỉ hưu, mắc bệnh hoặc mất khả năng tự chăm sóc mới hỗ trợ, tuổi già được nhìn như kết quả của cả quá trình sống. 

Sức khỏe ở tuổi 70 được tạo dựng một phần từ thói quen ở tuổi 40

Sức khỏe ở tuổi 70 được tạo dựng một phần từ thói quen ở tuổi 40. Khả năng tự chủ khi nghỉ hưu cũng phụ thuộc vào việc làm và mức tích lũy trước đó. Nhưng già hóa dân số không chỉ là câu chuyện mỗi người có biết giữ sức khỏe và tiết kiệm hay không. Đó còn là phép thử đối với năng lực chuẩn bị của cả hệ thống chính sách.

Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024 ghi nhận Việt Nam có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên. Con số này sẽ còn tăng nhanh, kéo theo nhu cầu lớn về khám chữa bệnh, phục hồi chức năng, lương hưu và chăm sóc dài hạn. Trong khi đó, lực lượng lao động rồi sẽ thu hẹp và thời gian sống sau tuổi nghỉ hưu kéo dài hơn. Chính các thiết chế công cũng phải đi trước một bước.

Lời khuyên sống lành mạnh chỉ có tác dụng khi người dân có điều kiện thực hiện. Người làm việc 10 giờ mỗi ngày khó vận động đều đặn. Người có thu nhập vừa đủ trang trải khó khám sức khỏe định kỳ. 

Người sống ở nơi thiếu dịch vụ y tế cơ sở càng khó phát hiện sớm bệnh mạn tính. Nếu không cải thiện điều kiện lao động và chăm sóc sức khỏe ban đầu, tài liệu dù đúng vẫn có thể dừng ở những điều người dân biết nhưng chưa thể làm.

Phòng bệnh từ tuổi trung niên còn cần một quy trình liên tục, từ hồ sơ sức khỏe, sàng lọc định kỳ đến theo dõi bệnh mạn tính tại y tế cơ sở. Nếu mỗi lần đi khám người dân lại bắt đầu từ đầu, còn dữ liệu không được kết nối, lời khuyên chủ động chăm sóc sức khỏe sẽ khó tạo ra kết quả lâu dài.

Có đến 73% người cao tuổi hiện không có lương hưu - Ảnh: NAM TRẦN

Khoảng trống an sinh xã hội: 73% người cao tuổi chưa có lương hưu

Chuẩn bị tài chính cũng vậy. Tiết kiệm là cần thiết nhưng không phải ai không có khoản dự phòng cũng vì thiếu ý thức. Bảo hiểm xã hội Việt Nam công bố đầu năm 2025 rằng 73% người cao tuổi chưa có lương hưu, gần 1/2 phụ thuộc vào con cháu và có nguy cơ tái nghèo.  

Phía sau đó là những lao động thu nhập thấp, tham gia bảo hiểm không liên tục và nhiều phụ nữ dành nhiều năm làm công việc chăm sóc không được trả lương.

Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 đã mở rộng tầng trợ cấp hưu trí xã hội và giảm thời gian đóng tối thiểu để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống 15 năm. Nhưng việc tham gia bảo hiểm còn phải phù hợp hơn với người có thu nhập không ổn định. Hỗ trợ từ ngân sách, phương thức đóng linh hoạt và khả năng bảo lưu thuận tiện có ý nghĩa không kém tuyên truyền về tích lũy.

Vấn đề việc làm cũng cần được nhìn thẳng. Dự thảo khuyên người dân chuẩn bị "lao động, việc làm phù hợp", nhưng việc làm không phải thứ cá nhân luôn có thể tự tạo ra. Ở nhiều lĩnh vực, lao động trung niên có kinh nghiệm nhưng vẫn bị xem là chậm thích ứng hoặc khó đào tạo lại. 

Chuẩn bị cho già hóa vì thế phải bao gồm đào tạo lại, nâng cao kỹ năng số, chống phân biệt theo tuổi và khuyến khích doanh nghiệp thiết kế vị trí phù hợp. Mục tiêu là giúp người còn khả năng và nhu cầu được tiếp tục lao động an toàn, linh hoạt và có phẩm giá.

Khoảng trống lớn hơn nằm ở chăm sóc dài hạn. Khi một người suy giảm khả năng tự phục vụ, công việc chăm sóc hiện chủ yếu đặt lên vai gia đình. Người thân có thể phải giảm giờ làm hoặc nghỉ việc mà ít được đào tạo và hỗ trợ. 

Nếu khuyên "chăm sóc người cao tuổi tại nhà" sẽ chưa đủ nếu gia đình không biết tìm hỗ trợ ở đâu, tiêu chuẩn dịch vụ thế nào và chi phí do ai chi trả? Tổ chức Y tế thế giới cũng coi môi trường thân thiện, chăm sóc sức khỏe tích hợp và chăm sóc dài hạn là những trụ cột của già hóa khỏe mạnh.