31/07/2026 01:30

Từ chối bất tử để về với vợ: những bài học đắt giá mà The Odyssey dạy cho người đàn ông

Gần 3.000 năm tính từ khi The Odyssey được kể lần đầu, giá trị của thiên anh hùng ca vẫn còn vẹn nguyên.

Mở đầu cho khúc cao trào cuối bộ phim The Odyssey đang được chiếu toàn cầu, hình ảnh một người đàn ông rách rưới, chịu đựng mọi lời phỉ nhổ của những kẻ lỗ mãng, thu hút mọi sự chú ý của người trong rạp. Và khi ông cởi bỏ lớp ngụy trang, những kẻ thô lỗ kia hứng chịu trọn vẹn cơn thịnh nộ đã kìm ném 20 năm của một một cựu binh, đang khao khát được đoàn tụ với gia đình.

The Odyssey tiêu tốn 250 triệu USD cho khâu sản xuất, là tác phẩm điện ảnh đầu tiên được quay toàn bộ bằng máy IMAX 70mm, quy tụ một dàn sao hạng A của Hollywood, để kể lại một câu chuyện mà phần lớn khán giả đã biết trước cái kết: một câu chuyện gần 3.000 năm tuổi về một người đàn ông tìm được đường về.

Những bài học qúy giá từ The Odyssey cho người đàn ông - Ảnh 1.

Tại sao câu chuyện vẫn giữ nguyên giá trị, dù đã gần ba thiên niên kỷ trôi qua kể từ khi nó được kể lần đầu? Bóc hết lớp quái vật, nữ thần và bão biển ra, phần lõi còn lại là một danh sách những bài kiểm tra dành cho người đàn ông đang cố giữ lấy vị trí làm chồng, làm cha của mình. Sau 20 năm xa nhà, với 10 năm chiến trận và 10 năm lênh đênh trên đường về, người đàn ông có còn là chính mình?

Bài học thứ nhất: trí khôn là vũ khí

Homer gọi Odysseus nhân vật của mình là polytropos, người của trăm mưu ngàn kế, trăm đường ngàn lối, xoay sở linh hoạt khi gặp khó, và ông ta xứng với danh hiệu đó. Con ngựa gỗ hạ thành Troy là mưu kế lưu danh sử sách của Odysseus. Khi bị nhốt trong hang gã khổng lồ một mắt Polyphemus, ông tự xưng tên mình là "Không Ai", để đến lúc gã khổng lồ bị chọc mù mắt và rống lên "Không Ai hại ta", anh em của gã đã không tới giải cứu. Ông bịt tai thủy thủ bằng sáp ong để bảo toàn tính mạng trước lời hát ma thuật của quái ngư, và quyết định tự trói mình vào cột buồm để thỏa mãn trí tò mò tri thức, để được nghe tiếng hát não lòng mà vẫn sống.

Những bài học qúy giá từ The Odyssey cho người đàn ông - Ảnh 2.

Tất cả những mưu kế ấy đều phục vụ đúng một mục tiêu, giúp Odysseus trở về nhà. Ông không dùng đầu óc để thắng một ván cờ hay để chứng minh mình trên cơ kẻ khác, ông dùng nó để đưa những người lính trung thành của mình đi tiếp thêm một chặng.

Chữ “khôn” mà chúng ta đã quen thuộc vẫn được dùng để mô tả sự khôn lỏi, khôn vặt, khôn để không bị thiệt. Tuy nhiên, trí khôn vẫn còn một chuẩn khác cao đẹp và khắt khe hơn: trí khôn của Odysseus đã giúp ông vượt qua kiếp nạn.

Bài học thứ hai: cái tôi đạp đổ thành tựu của cái đầu

Trong nguyên tác của Homer, và trong một số bản phim The Odyssey lột tả, sai lầm gây ra bởi cái tôi là đã khiến Odysseus hứng chịu một hình phạt nặng nề.

Sau khi thoát khỏi hang, thuyền đã ra khơi và thủy thủ đoàn đã an toàn và chỉ cần ra đi trong im lặng. Thế nhưng vị anh hùng mưu trí đã quay đầu, hét vọng vào bờ danh tính của mình, thành tựu của mình, thậm chí cả quê hương của mình như một màn “flex” kinh điển. Odysseus không ngờ, gã khổng lồ một mắt là con thần biển Poseidon, và những thông tin ông vừa đưa cho kẻ thù đã khiến Odysseus và thủy thủ đoàn lãnh trọn cơn thịnh nộ của thánh thần.

Những bài học qúy giá từ The Odyssey cho người đàn ông - Ảnh 3.

Toàn bộ 10 năm lênh đênh sau đó khởi nguồn từ đúng màn khoe khoang ấy, và cái giá phải trả gồm cả mười hai con thuyền cùng toàn bộ thủy thủ đoàn. Odysseus về đến nhà một mình, mất đi toàn bộ những người lính, những người anh em đã cùng vào sinh ra tử.

Ông bước ra khỏi hang với đầy đủ mưu trí, nhưng ông mất tới 10 năm mới có thể về đến nhà, chỉ vì một lần muốn người khác biết mình là ai. Cái giá của những khoảnh khắc ngạo mạn có khi không đến ngay, đôi khi phải 10 năm sau người ta mới phải trả giá.

Bài học thứ ba: thử thách nặng nhất là lời mời ở lại

Chúng ta quen hình dung cám dỗ trên đường về của Odysseus dưới hình hài phụ nữ. Nhưng khi nhìn kỹ những gì đang được đặt lên bàn cân, ta mới thấy rõ lời mời chào không đơn giản vậy: những nữ thần xinh đẹp muốn trao cho Odysseus một cuộc đời dễ dàng, sung sướng.

Nữ thần Calypso giữ Odyssey 7 năm trên đảo Ogygia, và hứa trao cho người đàn ông mà bà say đắm sự bất tử và tuổi trẻ vĩnh hằng. Odysseus từ chối, tỏ rõ mong muốn quay về với Penelope - một người đàn bà phàm trần rồi sẽ già đi. Trước đó ông đã dừng lại một năm bên Circe, và trước nữa là xứ sở hoa sen, chỉ cần nếm một lần là quên mất mình còn có nhà để về.

Những bài học qúy giá từ The Odyssey cho người đàn ông - Ảnh 4.

Có một cảnh Homer viết rất khẽ: Odysseus đổ lệ trên bãi biển Ogygia. Ông sống giữa thiên đường, bên một nữ thần, và khóc vì nhớ một hòn đảo đá xa xôi.

Xứ của những người ăn hoa sen có một phiên bản rất đời thường. Ở những bến bờ xuất khẩu lao động, tại những quốc gia du học có mức sống vượt trội so với quê nhà, có những người ra đi và không trở về vì một lý do đơn giản: ở bên kia biên giới cuộc sống sung sướng và dễ dàng hơn.

Bài học thứ tư: kiên nhẫn là đức tính tốt

Về đến Ithaca, Odysseus không thể đường đột xông vào nhà và lấy lại những thứ vốn thuộc về ông. Ông cải trang thành ăn mày, chịu đựng cảnh sỉ nhục trong chính ngôi nhà ông. Đêm ấy, khi trằn trọc với những suy tư, Odysseus tự trấn an mình bằng những tổn thương quá khứ, những chịu đựng khi ông đối đầu với gã khổng lồ một mắt, và cái giá phải trả khi để cảm xúc lấn át lý trí.

"Chịu đựng đi, trái tim ta. Ngươi từng chịu điều tệ hơn thế."

Đây lại là điểm sáng khác khiến Odyssey tách biệt với Iliad. Anh hùng của Iliad là Achilles, người không kiềm được cơn giận và bỏ mạng khi còn rất trẻ. Anh hùng của Odyssey là Odysseus, người kiên nhẫn và mưu trí, và đã có thể sống sót trở về.

Những bài học qúy giá từ The Odyssey cho người đàn ông - Ảnh 5.

Khả năng kiềm chế của Odysseus liên tục bị đẩy tới những giới hạn tiệm cận với tàn nhẫn. Con chó Argos của Odysseus đã nằm chờ chủ suốt hai mươi năm, nó nhận ra ông ngay tức thì, vẫy đuôi, rồi ra đi trong thanh thản. Odysseus nhìn thấy cảnh đau lòng, đã phải giấu mặt đi mà gạt nước mắt. Khi gặp lại vợ Penelope, Odysseus đã kìm nén cảm xúc của hai thập kỷ để giữ nguyên lớp ngụy trang của kẻ ăn mày, hòng thực hiện trót lọt kế hoạch trả thù đang ấp ủ.

Phút giây trùng phùng lúc nào cũng nặng tình. Vậy mà có người đàn ông đủ kiên nhẫn để chờ tới khoảnh khắc chín muồi, để đảm bảo cho người thân và bản thân được an toàn, đó là cái đức tính đáng học vậy.

Bài học thứ năm: làm sao để chọn người phụ nữ đáng lấy làm vợ?

Nhân vật Penelope thường bị tối giản thành một chữ "chờ". Nhưng quan sát kỹ người vợ của Odysseus, ta thấy rõ hình ảnh một người phụ nữ có trí tuệ ngang ngửa với chồng.

Một trăm lẻ tám kẻ cầu hôn chiếm nhà bà, ăn mòn tài sản của gia đình, ép bà tái giá. Penelope hứa sẽ chọn chồng ngay sau khi dệt xong tấm vải liệm cho cha chồng. Rồi ban ngày bà dệt, ban đêm bà tháo ra, để rồi cầm chân được đám cầu hôn suốt 3 năm cho đến khi một nữ tì tiết lộ chuyện cơ mật.

Nhưng những chi tiết đắt nhất nằm ở cuối câu chuyện.

Khi bị dồn tới chân tường, và phải chọn chồng để giữ yên gia thất. Penelope đã có bước đi mưu lược không thua kém người chồng trứ danh. Nếu phải chọn một kẻ đủ “dũng” để lấy làm chồng, bà sẽ chọn người có thể căng cây cung mà vốn chỉ có Odysseus làm nổi. Mũi tên sắc sảo của bà sẽ trúng hai đích: một, là tìm được người đủ vĩ đại để tiếp quản Ithaca; và hai, nếu đám cầu hôn nhu nhược không thể vượt qua thử thách khó khăn, chúng sẽ phải bỏ về.

Những bài học qúy giá từ The Odyssey cho người đàn ông - Ảnh 6.

Chi tiết này còn môt lớp nghĩa nữa, được người đời sau đồn đoán: khi gặp gã ăn mày kia, được ông ta tán thành việc đặt ra thử thách căng cung, và nghe ông ta nói rằng Odyssey sẽ trở về khi bà cần ông, Penelope đã có những phỏng đoán của riêng mình. Dựa trên phong thái, cách nói chuyện và sự am hiểu của kẻ ăn mày, tiềm thức của Penelope đã nhận ra chồng. Và hai vợ chồng, dù không biết ý nhau, đã có một màn phối hợp hoàn hảo: trong sảnh đường lớn, nơi 108 kẻ cầu hôn đang tranh cãi về màn thử thách mà Penelope đặt ra, Odysseus đã căng thành công cây cung huyền thoại. Ông lắp tên vào, và bắt đầu ngắm.

Sau khi Odysseus đã lộ diện và tàn sát đám cầu hôn, Penelope vẫn chưa tin kẻ căng được cây cung trứ danh là chồng mình. Bà thản nhiên sai gia nhân khiêng chiếc giường trong phòng ngủ ra ngoài cho khách nằm, và hành động đã khiến Odysseus nổi giận, vì chiếc giường ấy không ai khiêng nổi: chính tay ông đã đẽo nó từ gốc cây ô liu còn cắm rễ xuống đất, rồi xây căn phòng bao quanh nó. Đây là câu chuyện “chăn gối” mà chỉ hai người trên đời hiểu thấu, và Penelope đã ôm choàng lấy chồng, kết thúc 20 năm mòn mỏi chờ đợi.

Người vợ đáng lấy, theo Homer, là người bắt ta phải chứng minh.

Bài học thứ sáu: là môt người cha đại diện cho hai chữ “xứng đáng”

Có một chi tiết về kết cấu mà ít người để ý, và những bộ phim về Odysseus không thể nói rõ từ đầu. Homer mở màn Odyssey với nhân vật Telemachus: bốn quyển đầu tiên kể chuyện đứa con trai sinh ra vào lúc cha đi đánh trận, và đến 20 cái xuân xanh rồi mà chưa từng nhìn thấy mặt cha. Telemachus phải rời nhà, tìm đến Nestor rồi Menelaus - những người lính từng sát cánh với Odysseus, để hỏi cho ra cha mình là người thế nào.

Trong những năm tháng trưởng thành, người thầy của Telemachus là Mentor, người bạn mà Odysseus gửi gắm con lại trước khi ra trận. Nhiều lần, nữ thần Athena đã mượn hình dạng Mentor để dẫn dắt cậu trai trẻ. Về sau, cái tên riêng “Mentor” đã bước vào từ điển tiếng Anh, dùng để chỉ khái niệm về một người dẫn dắt.

Hai cha con cuối cùng nhận nhau trong túp lều của người chăn lợn Eumaeus, và cả hai cùng khóc. Nhưng Homer chưa dừng ở đó: ở khúc cao trào, Telemachus đã sát cánh cùng Odyssey trước lũ cầu hôn. Hành trình chỉ trọn vẹn khi đứa con đã đủ lớn để đứng ngang hàng với cha, thay vì đứng sau lưng cha.

Những bài học qúy giá từ The Odyssey cho người đàn ông - Ảnh 7.

Rốt cuộc, cuốn cẩm nang gần 3.000 năm tuổi này không dạy đàn ông cách để chiến thắng. Vinh quang là câu chuyện rực rỡ của anh hùng Achilles, đã bỏ mạng trong cuộc chiến thành Troy và được lưu danh sử sách với những chiến công lừng lẫy. Những gì Homer dệt vào trong Odyssey mang một màu sắc khác: một màu trầm đại diện cho sự kiên định, và một màu sắc bén của mưu trí.

Nữ thần Calypso bày bỏ mong muốn ban cho Odysseus sự bất tử. Ông từ chối, để về với một người đàn bà rồi sẽ già, một đứa con có thể đã quên mặt mình, và một mái nhà không còn như xưa. Gần 3.000 năm sau, hàng triệu người vẫn xếp hàng mua vé IMAX để ôn lại bài học kinh điển, bởi nó vẫn là một trong những lựa chọn khó nhất mà một người đàn ông phải làm.

Link nội dung: https://phapluatcongdan.vn/tu-choi-bat-tu-de-ve-voi-vo-nhung-bai-hoc-dat-gia-ma-the-odyssey-day-cho-nguoi-dan-ong-a70261.html