Cục kẹo chuyền tay nhau, cắn đôi cắn ba, chẳng ai nỡ ăn một mình vì còn bạn

Kẹo ú, món ăn ngập tràn ký ức đẹp của tuổi thơ - Ảnh: TỐ OANH

Đó là vị ngọt của tình bạn, của tình mẹ, của những tháng năm nghèo khó mà con người luôn biết nghĩ cho nhau.

Ngắm cục kẹo xanh, đỏ rồi lặng lẽ bước đi

Trước cổng trường chỉ có vài quầy hàng nhỏ. Trong chiếc tủ kính là những hũ kẹo có màu sắc sặc sỡ, nào là kẹo sữa trắng, kẹo si rô xanh đỏ… Đứa nào đi ngang cũng đứng ngắm một lát rồi lặng lẽ bước đi. Những viên kẹo đẹp và thơm, nhưng không dành cho túi tiền của những đứa học trò con nhà lao động như chúng tôi.

Món quà gần gũi nhất vẫn là kẹo ú.

Những viên kẹo nhỏ được phủ một lớp bột trắng để khỏi dính vào nhau. Mỗi lần một đứa mở bịch kẹo là cả đám bạn ùa lại. Đứa phủi bột, đứa chìa tay, đứa cười khúc khích. Chỉ một lúc sau, mặt mũi, tóc tai, quần áo đứa nào cũng lấm tấm bột trắng. 

Càng phủi càng dính, càng quệt càng lem. Vậy mà chẳng đứa nào bận tâm, còn cười nhắm mắt nhắm mũi dưới gốc phượng sân trường.

Chẳng mấy khi một đứa mở bịch kẹo rồi ăn một mình.

Một viên kẹo chuyền qua nhiều bàn tay. Có khi cắn đôi, có khi bẻ làm ba. Chẳng ai dạy chúng tôi phải sẻ chia. Nhưng cũng chẳng có đứa nào nỡ ăn một mình khi bên cạnh còn bạn.

Có lẽ những bài học đầu tiên về lòng tử tế đã bắt đầu từ những điều bình dị như thế.

Không có kẹo ú thì mua đường tán.

Đó là những cục đường nâu sẫm, bề mặt sần sùi, to chừng hai ngón tay chắp lại. Hình dáng dẹt, bầu bầu như chiếc dép thu nhỏ. Người bán gói trong mảnh giấy cũ rồi trao cho lũ học trò. Đến giờ ra chơi, cả nhóm lại ngồi quây quần dưới bóng cây. Đứa cầm cục đường cắn một miếng nhỏ rồi chuyền cho đứa kế bên. 

Cứ thế cục đường đi qua hết bàn tay này đến bàn tay khác, rồi cả bọn chuyền nhau bình nước. Chỉ vậy thôi mà đứa nào cũng xuýt xoa thấy ngon lành.

Không phải vì đường ngon hơn bây giờ. Mà vì quanh mình lúc nào cũng là những gương mặt thân thương.

Ở nhà, đường tán còn là món quà của mẹ.

Mỗi lần nồi cơm vừa sôi, mẹ chắt phần nước cơm còn nóng ra chiếc tô nhỏ. Mẹ lấy dao cạo từng lát mỏng từ cục đường nâu sẫm, thả vào tô nước cơm, rồi dùng muỗng khuấy đều, mùi thơm dìu dịu của mía theo làn hơi nóng nhẹ nhàng lan tỏa. Mẹ đưa cho anh em tôi uống khi bát nước cơm còn âm ấm.

Ngậm miếng đường thật chậm rãi, như sợ vị ngọt tan đi quá nhanh

Ngày đó ở quê tôi chẳng có những thứ được xem là xa xỉ như sữa hộp hay các loại thức uống bổ dưỡng. Bát nước cơm pha đường tán là phần ngon nhất mẹ dành cho con.

Hồi nhỏ, tôi cứ ngỡ mẹ không thích đồ ngọt.

Mãi sau này tôi mới hiểu, không phải mẹ không thích. Chỉ là điều gì ngon mẹ cũng lặng lẽ để dành cho con trước.

Thỉnh thoảng anh tôi đi làm ăn xa về thăm nhà mang theo vài bánh đường thốt nốt Tây Ninh làm quà. Cả nhà mừng lắm. Người lớn dùng dao cắt từng miếng nhỏ chia cho từng đứa. Chúng tôi cứ ngậm chậm rãi, như sợ vị ngọt tan đi quá nhanh.

Giờ cuộc sống đã khác. Bánh kẹo đủ loại, muốn mua gì cũng có. Những thứ từng là niềm mơ ước của tuổi thơ nay đã trở nên bình thường. Không ai mong trở lại những ngày thiếu thốn nữa. Nhưng có một điều của ngày xưa mà tôi vẫn luôn mong còn mãi.

Đó là tình người.

Ngày ấy, nhà nào cũng chẳng dư dả, vậy mà hiếm ai sống khép lòng. Có món gì ngon cũng mang sang biếu hàng xóm một phần. Một tô canh, chén thịt kho, đĩa đọt bí xào hay vài trái ổi, trái xoài vừa hái trong vườn cũng đủ để người ta nghĩ đến nhau. 

Người lớn tối lửa tắt đèn có nhau, sẵn sàng giúp đỡ nhau lúc khó khăn. Trẻ con vì thế mà lớn lên trong sự yêu thương, đùm bọc của cha mẹ và xóm giềng. Không ai dạy bằng lời, nhưng chính cách người lớn sống với nhau đã âm thầm dạy chúng tôi biết sẻ chia, biết thương người và biết sống tử tế.

Có lẽ vì được nuôi lớn bằng sự chắt chiu và sẻ chia nên nhiều người trong thế hệ chúng tôi, vẫn giữ cho mình một nếp sống chân thành. Biết thương người khó hơn mình. Biết giúp khi ai đó cần giúp. Biết sống tử tế ngay cả khi cuộc đời không phải lúc nào cũng đối xử công bằng.

Nhiều năm đã trôi qua. Kẹo ú gần như chỉ còn trong ký ức. Những cục đường tán thô ráp cũng vắng dần. Điều còn ở lại là những bàn tay từng biết chuyền cho nhau một chút niềm vui.

Là nghĩa tình được chắt chiu từ những điều bình dị nhất.