Bảo vật quốc gia lưu giữ câu chuyện miễn sưu thuế ở ngôi làng ngàn năm tuổi tại Hà Nội

Chuông chùa An Xá được lưu giữ nguyên vẹn và sử dụng trong sinh hoạt tín ngưỡng - Ảnh: NAM TRẦN

Qua cầu Long Biên chừng 1km, chùa Bắc Biên (phường Bồ Đề, Hà Nội) hay còn được gọi là chùa An Xá chính là nơi lưu giữ bảo vật quốc gia - chuông chùa An Xá.

An Xá vốn là ngôi làng cổ từng nằm trong thành Đại La. Khi vua Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long vào năm 1010, dân làng An Xá đã chuyển ra sinh sống ở bãi giữa sông Hồng, đặt tên là châu Cơ Xá, còn ngôi chùa của làng vẫn giữ tên An Xá.

Sau nhiều lần di chuyển đến nơi có địa thế tốt hơn để an cư, lạc nghiệp, làng đổi tên thành Bắc Biên như bây giờ. Nơi đây cũng được biết đến là quê hương của danh tướng triều Lý - Lý Thường Kiệt.

Bức tượng danh tướng Lý Thường Kiệt bằng gỗ mít được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ - Ảnh: NAM TRẦN

Theo nội dung khắc trên chuông, chuông được đúc vào năm 1690 dưới thời Lê Trung Hưng, do các quan viên và nhân dân châu Cơ Xá quyên góp, thực hiện.

Thân chuông cao 0,95m, đường kính miệng rộng 0,65m, quai cao 0,3m. Quai chuông là hai hình rồng đấu lưng vào nhau, móng rồng bám óc chuông làm thành hai quai chắc chắn.

Chuông khắc 9 lệnh chỉ của Phủ Chúa cấp cho châu Cơ Xá vào thời Lê - Trịnh thế kỷ XVII - XVIII. Trong đó, 7 chỉ dụ được khắc kín ở 4 ô trên thân chuông, 2 chỉ dụ còn lại được khắc vào trong lòng chuông.

Trên chuông khắc 9 chỉ dụ về việc miễn sưu thuế cho dân làng An Xá xưa - Ảnh: NAM TRẦN

Số lượng chữ Hán khắc trên chuông lên tới 5.510 chữ - kỷ lục số lượng chữ khắc trên chuông đồng cổ ở làng xã Việt.

Các chỉ dụ này đều đề cập đến việc miễn sưu thuế, tạp dịch cho dân Cơ Xá vì vốn người dân ở đây từng "nhường" đất trong nội thành Thăng Long để vua nhà Lý xây dựng kinh đô.

"Nguyên là dân bản châu xưa sống ở nội thành, đã vâng lệnh xây dựng kinh đô mà chuẩn cho chuyển cư sống ở trong sông, không có của cải, ruộng đất. Từng được vua ban chỉ miễn trừ sưu thuế.

Bản châu hằng năm khi có việc đắp đê, đắp đường và sưu thuế, thuế bến đò đã được chuẩn ban miễn trừ vào năm Kỷ Mùi. Nhân được tra xét đúng như sự thực, nên chuẩn cho vâng lệnh chỉ như trước. Đến kỳ, nha môn quan trưng thu thuế, quan tổng cán không được trưng thu" - lệnh chỉ ngày 18-9 năm Vĩnh Tộ nguyên niên (1619).

Chuông được treo trên gác tầng 2 tam quan chùa Bắc Biên - Ảnh: NAM TRẦN

Qua thời gian, màu đồng trên chuông chuyển sang màu lam càng làm nổi rõ chữ khắc - tư liệu quý giá về gốc tích của làng.

Nói đến chuông chùa An Xá, các cụ cao niên trong làng Bắc Biên ai cũng tự hào. 

"Chúng tôi coi chuông là pho sử không thể đốt cháy. Theo thời gian, nhiều tư liệu quý của làng đã bị mất, duy chỉ có chiếc chuông là còn nguyên vẹn sau hơn 300 năm", ông Nguyễn Văn Chính - người làng Bắc Biên - chia sẻ.

Toàn cảnh chùa Bắc Biên và đình Phúc Xá - Ảnh: PHẠM TUẤN ANH/TTXVN

Tháng 2-2026, chuông chùa An Xá chính thức được công nhân là bảo vật quốc gia. Hiện chuông được treo tại gác tầng 2 của tam quan chùa Bắc Biên. Trong chùa còn có bức tượng Lý Thường Kiệt bằng gỗ mít sơn son, thếp vàng, được dân làng truyền qua nhiều thế hệ.

Đình Phúc Xá - nơi thờ danh tướng Lý Thường Kiệt - Ảnh: NAM TRẦN

Qua hơn 300 năm, chuông chùa An Xá vẫn được bảo quản nguyên vẹn và sử dụng trong sinh hoạt tín ngưỡng của người dân địa phương. 

Bên cạnh chùa Bắc Biên là đình Phúc Xá - nơi thờ danh tướng Lý Thường Kiệt. Năm nay vào ngày 15-7 (2-6 âm lịch) dân làng sẽ tổ chức giỗ Thái úy Lý Thường Kiệt và các vị Thành hoàng.