Nông nghiệp tương lai từ những Hợp tác xã 'nghĩ lớn'

Sơ chế rau ở Hợp tác xã Phước Hiệp, Tây Ninh - Ảnh: QUANG ĐỊNH

Nhiều năm trước, khi nhắc đến hợp tác xã (HTX), không ít người vẫn còn mang tâm lý dè dặt bởi những ký ức cũ kỹ về mô hình sản xuất tập thể kém hiệu quả. Nhưng hiện nay, nhiều HTX cho thấy họ đang từng bước trở thành "hạt nhân" của nền nông nghiệp tương lai.

Từ sản xuất nhỏ lẻ đến tư duy chuỗi giá trị

Theo báo cáo của Liên minh HTX thành phố Đồng Nai, đến cuối năm 2025, toàn thành phố có 194 HTX, tổ hợp tác thực hiện liên kết đầu vào, đầu ra và tham gia chuỗi giá trị; có 78 HTX, tổ hợp tác với 97 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 4 sao và 167 HTX ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất, chủ yếu trong lĩnh vực nông nghiệp.

Những con số ấy cho thấy một xu hướng rất rõ: nông nghiệp tương lai sẽ không còn là câu chuyện “mạnh ai nấy làm”, mà là sự liên kết để cùng phát triển.

Riêng tại Đồng Nai trước khi hợp nhất, trong số 171 HTX nông nghiệp đang hoạt động đã có 75 HTX và 45 tổ hợp tác tham gia chuỗi liên kết; 38 HTX và 57 tổ hợp tác được chứng nhận trồng trọt đạt tiêu chuẩn VietGAP; 13 HTX và 21 tổ hợp tác được cấp mã số vùng trồng với diện tích hơn 1.357 ha; đồng thời có nhiều HTX sản xuất nông nghiệp hữu cơ.

Điều đáng nói là nhiều HTX hiện nay không chỉ dừng ở việc cung ứng vật tư hay hỗ trợ đầu ra, mà đã chủ động tham gia sâu vào chuỗi giá trị: từ sản xuất, sơ chế, đóng gói, xây dựng thương hiệu đến kết nối tiêu thụ.

Một số mô hình tiêu biểu như HTX liên kết và tiêu thụ nông sản sạch Thanh Bình, HTX Nông nghiệp Công nghệ cao Long Thành Phát hay HTX thương mại – dịch vụ Phước Thiện đang cho thấy hướng đi rất khác của nông nghiệp hiện đại.

Đó không còn là cách làm nông nghiệp truyền thống, mà là tư duy kinh tế nông nghiệp.

Khi người nông dân bước vào thời đại số

Một buổi sáng ở vùng trồng sầu riêng, người nông dân hôm nay không còn chỉ mang đôi dép lội vườn và chiếc nón lá quen thuộc. Trên tay họ còn là điện thoại thông minh để cập nhật nhật ký sản xuất, kiểm tra mã QR truy xuất nguồn gốc hay trao đổi đơn hàng với đối tác.

Hình ảnh ấy cho thấy chuyển đổi số đang đi vào đời sống nông nghiệp rất thật.

Theo báo cáo của Liên minh HTX tỉnh Đồng Nai, nhiều HTX đã được hỗ trợ xây dựng website, tem truy xuất nguồn gốc, phần mềm quản lý sản xuất, nhãn hiệu hàng hóa và ứng dụng công nghệ thông minh vào sản xuất.

Tại Bình Phước trước khi hợp nhất, đã có HTX được hỗ trợ xây dựng mô hình chuyển đổi số toàn diện; hỗ trợ sử dụng phần mềm nhật ký sản xuất FaceFarm, phần mềm kế toán Waca; thiết lập tài khoản truy xuất nguồn gốc trên ứng dụng hoptacxa.vn và ứng dụng hệ thống tưới tự động bằng công nghệ internet vạn vật (IoT).

Không ít người từng nghĩ rằng chuyển đổi số là câu chuyện của doanh nghiệp lớn. Nhưng thực tế cho thấy, ngay cả các HTX nông nghiệp ở vùng sâu cũng đang từng bước tiếp cận công nghệ để thay đổi cách sản xuất và tiêu thụ nông sản.

Đây là bước chuyển rất quan trọng. Bởi trong nền nông nghiệp tương lai, dữ liệu sẽ trở thành “tài sản mới”. Ai làm chủ dữ liệu sản xuất, thị trường và người tiêu dùng, người đó sẽ có lợi thế cạnh tranh.

Nông dân hôm nay không chỉ biết trồng cây, nuôi con mà còn phải biết quản lý đơn hàng trực tuyến, bán hàng qua thương mại điện tử và xây dựng thương hiệu số cho nông sản.

Và HTX chính là nơi giúp người nông dân tiếp cận những kỹ năng ấy.

OCOP và con đường đi xa của nông sản Việt

Nhiều năm qua, nông sản Việt Nam chủ yếu vẫn xuất khẩu thô nên giá trị gia tăng chưa cao. Muốn thay đổi điều đó, bắt buộc phải đi theo hướng xây dựng thương hiệu, phát triển sản phẩm chế biến và tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Theo thống kê, trước khi hợp nhất, Đồng Nai có 27 HTX với 40 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 4 sao; Bình Phước có 42 sản phẩm của 22 HTX và 5 tổ hợp tác được chứng nhận OCOP. Nhiều HTX không còn chỉ bán nông sản tươi mà bắt đầu chú trọng bao bì, nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng để đưa sản phẩm vào hệ thống siêu thị lớn hoặc hướng tới xuất khẩu.

Theo báo cáo, một số HTX đã từng bước ký kết tiêu thụ sản phẩm với hệ thống siêu thị và mở rộng thị trường sang các quốc gia yêu cầu khắt khe như Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ.

Điều đó cho thấy tương lai của nông nghiệp Việt Nam không nằm ở việc bán thật nhiều nông sản giá rẻ, mà nằm ở việc tạo ra những sản phẩm chất lượng cao, có thương hiệu và có khả năng cạnh tranh quốc tế.

Trong báo cáo định hướng giai đoạn 2025 - 2030, Liên minh HTX Đồng Nai xác định rõ mục tiêu phát triển kinh tế tập thể gắn với chuỗi giá trị, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.

Đó cũng chính là hướng đi của nền nông nghiệp hiện đại.