Trao quyền cho địa phương, trao cả niềm tin

Người dân làm thủ tục hành chính tại Trung tâm phục vụ hành chính công xã Hóc Môn, TP.HCM - Ảnh: QUANG ĐỊNH

Một người bạn của tôi làm chủ tịch UBND một xã mới sau sáp nhập từng kể trên địa bàn của anh có một khu đất công bỏ trống. Anh biết rất rõ nó nên trở thành cái gì: một điểm sinh hoạt cho người già và trẻ nhỏ vốn chẳng có chỗ nào để tụ họp. Nhưng suốt một thời gian dài, điều anh biết rõ ấy không đủ để anh được quyết định. Mọi thứ phải đi lên rồi đi xuống qua nhiều tầng, và khu đất cứ nằm im chờ đợi.

Khi nói đến khơi thông nguồn lực đất công thì người ta thường chỉ bàn về thủ tục và tiền bạc. Nhưng có một thứ quan trọng không kém, đó là ai được quyền quyết định và họ có được tin cậy để quyết định hay không.

Nghị quyết 31/2026/NQ-CP mà Chính phủ ban hành ngày 24-6-2026 đã trả lời câu hỏi đó khá rõ ràng. Văn bản này trao cho chủ tịch UBND cấp tỉnh toàn quyền quyết định việc quản lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư trên địa bàn. 

Ở cấp gần dân hơn, chủ tịch UBND cấp xã được quyết định việc chuyển đổi công năng một khu đất dôi dư thành vườn hoa, sân chơi hay điểm sinh hoạt cộng đồng.

Đây là một sự thừa nhận rằng người ở cơ sở mới là người hiểu rõ nhất mảnh đất dưới chân mình. Trao quyền quyết định cho họ, vì thế, không phải là buông lỏng, mà là đặt việc đúng vào tay người gần việc nhất.

Tất nhiên quyền càng tập trung vào một người thì rủi ro sai sót hay tùy tiện càng lớn. Nhưng nghị quyết đã lường trước điều đó và chọn cách hóa giải bằng một niềm tin có kèm điều kiện, chứ không phải niềm tin vô điều kiện.

Điều kiện thứ nhất là minh bạch. Mọi danh mục nhà, đất cho thuê, mọi mức giá niêm yết và kết quả lựa chọn người thuê đều phải công khai trên cổng thông tin điện tử. Điều kiện thứ hai là một cơ chế vừa nhân văn vừa thực tế. 

Người đã tuân thủ đầy đủ quy trình và không vụ lợi, nếu vẫn để xảy ra thiệt hại ngoài ý muốn thì được xem xét loại trừ trách nhiệm. Trao quyền mà không trao cả sự an tâm thì quyền ấy sẽ không bao giờ được dùng đến. Cơ chế này chính là phần an tâm còn thiếu bấy lâu, thứ đã khiến không ít người thà để tài sản nằm im còn hơn đặt bút ký một quyết định có thể bị truy xét về sau.

Theo Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) công bố đầu tháng 6-2026, cả nước có tới 5.329 cơ sở nhà, đất đã được giao cho tổ chức quản lý hẳn hoi nhưng vẫn chưa được đưa vào khai thác. Tài sản đã có người trông coi, chỉ còn thiếu một quyết định cuối cùng. Phần lớn sự chần chừ ấy không đến từ thiếu quy định, mà đến từ thiếu một chỗ dựa để người ta dám quyết.

Rõ ràng, trao quyền mới chỉ là điều kiện cần. Niềm tin được trao đi rồi phải được đáp lại bằng kết quả. 

Một vị chủ tịch UBND cấp xã được trao quyền mà vẫn để khu đất phơi nắng thì sự tín nhiệm ấy hóa vô nghĩa, và lúc đó trách nhiệm không còn chỗ để đổ cho cấp trên hay cho thủ tục. Nhưng ít nhất lần này chiếc chìa khóa đã được đặt đúng vào tay người đứng ngay trước cánh cửa, thay vì gửi đi đâu đó thật xa.

Tôi lại nghĩ về người bạn của mình. Có lẽ tới đây khi đi qua khu đất công ấy, anh sẽ không còn chỉ nhìn nó như một điều mình biết mà không làm được. Anh có thể bắt đầu hình dung tiếng cười của lũ trẻ trong một sân chơi, hay dáng những người già ngồi trò chuyện dưới bóng cây râm mát.