Tìm lại gia đình cho một cuộc đời lưu lạc

UBND phường Quy Nhơn trao giấy khai sinh, đăng ký kết hôn cho gia đình Y Liên và các con - Ảnh: T.P.

Nhưng rồi hành trình tìm lại tên tuổi và nguồn cội cho Đinh Thị Y Liên cùng bốn đứa con đầy gian nan cuối cùng cũng có đoạn kết đẹp.

Các bé từ đây đã có khai sinh, bảo hiểm y tế và được đến trường, còn cô đã tìm lại được gốc gác gia đình mình và kết duyên cùng bạn đời.

Cuộc đoàn tụ đẫm nước mắt của Y Liên và mẹ sau nhiều năm thất lạc - Ảnh: CACC

Con dâu và cháu như từ "trên trời rơi xuống"

Ngày 25-6, tại trụ sở UBND phường Quy Nhơn (Gia Lai), chính quyền cùng Công an phường và đại diện Viện Kiểm sát nhân dân khu vực I - Gia Lai tổ chức buổi lễ đặc biệt. 

Cô gái người Ba Na Đinh Thị Y Liên (25 tuổi) được trao căn cước công dân; bốn đứa con của cô được làm khai sinh, hưởng quyền lợi bảo hiểm y tế và có thể đến trường đi tìm con chữ. Cô cùng chồng là anh Lê Quang Hậu (30 tuổi, trú phường Quy Nhơn) cũng được trao giấy chứng nhận đăng ký kết hôn sau nhiều năm chung sống.

Nhiều năm qua, Liên sống với cái tên tự đặt cho mình là Nguyễn Thị Phượng. Bốn đứa con cũng được cô tùy ý khai tên vì không ai có mảnh giấy lận lưng. Lũ trẻ lớn lên như cây cỏ ven đường, không được học hành, không có thẻ bảo hiểm y tế chỉ vì không biết mình là ai.

Cuộc đời bên lề xã hội của mấy mẹ con Liên có lẽ sẽ còn dài lê thê nếu không gặp được những tấm lòng tốt.

Hàng ngày chạy xe ôm tại góc đường Lê Hồng Phong - Nguyễn Huệ (phường Quy Nhơn), ông Hà Quốc Tuấn để ý tới hai bé gái trạc 8 - 9 tuổi ở quán bún đậu của bà Võ Thị Phú (65 tuổi, nhà 82 Nguyễn Huệ). 

Bốn năm qua, ông thấy hai đứa trẻ theo mẹ về ở cùng bà Phú nhưng suốt ngày rong chơi khắp xóm, không thấy học hành gì dù đang tuổi tới trường. Hai trẻ thường chạy ra chơi với ông những lúc vắng khách, không đứa nào biết đọc biết viết dù một chữ bẻ đôi. 

Bà Phú nói với ông rằng mẹ hai đứa nhỏ tên là Phượng, phải lòng con trai bà là anh Hậu, nên mấy mẹ con theo về sống cùng chỗ bà. Hàng ngày mấy bà cháu nương tựa lẫn nhau bán buôn kiếm sống, nhưng bà cũng không biết rõ lai lịch mấy mẹ con.

Trong thời gian chung sống, Phượng mang thai, sinh thêm một bé gái và một bé trai. Buổi tối nọ, ông Tuấn về nhà, đem câu chuyện kỳ lạ kể với hàng xóm cùng khu phố là bà Phạm Thị Tố Phong - Viện phó Viện Kiểm sát nhân dân khu vực I - Gia Lai. 

Thương cảm hoàn cảnh mấy mẹ con, bà Phong đồng ý giúp đỡ. Từ đây, hành trình tìm lại tên và gia đình cho mấy mẹ con Phượng bắt đầu.

Trình bày với bà Phong, bà Phú kể nhận Phượng là con dâu do con trai bà đưa về sinh sống. Lúc về, Phượng dẫn theo hai đứa con gái là T.N. (8 tuổi) và T.T. (7 tuổi). Mấy năm sống cùng bà Phú, Phượng không có giấy tờ tùy thân, không căn cước, không thể đăng ký kết hôn với Hậu và không được đăng ký thường trú. 

Các cháu nhỏ cũng không được đăng ký khai sinh, không có thẻ bảo hiểm y tế và không được đi học. Hai đứa con Phượng sinh cho Hậu sau này cũng chung tình trạng vì không được đăng ký khai sinh.

Thương hai đứa cháu lớn không biết chữ, bà Phú gửi một lớp học tại gia nhưng được một thời gian thì đứt đoạn vì hoàn cảnh khó khăn, không đủ tiền đóng học phí. 

"Trẻ con không tránh khỏi đau ốm lặt vặt, mỗi lần vào viện lại mất một khoản vì không đứa nào có thẻ bảo hiểm y tế. Tôi thương mấy đứa cháu hoàn cảnh bất hạnh nên cố gắng gồng gánh, nhưng thân già không kham nổi đàn cháu, nhiều lúc thấy bất lực lắm!" - bà Phú tâm sự.

Cán bộ Viện Kiểm sát nhân dân khu vực I - Gia Lai đến tận nhà bà Phú để giúp tìm nhân thân cho chị Y Liên (người ngồi gần quạt) và các con - Ảnh: VKSND KV1

Công an, viện kiểm sát giúp tìm cội nguồn

Theo bà Phạm Thị Tố Phong, khi viện kiểm sát tìm hiểu thông tin, con dâu bà Phú khai tên là Nguyễn Thị Phượng, sinh ngày 30-4-2000, dân tộc Ba Na tại huyện Vân Canh, tỉnh Bình Định (cũ). Phượng rời nhà đi từ nhỏ nên không nhớ quê quán cụ thể, cha mẹ là ai.

Trong trí nhớ lờ mờ, cô kể rằng nhà cô cách khá xa trung tâm xã, ở trên một ngọn đồi cao chỉ có ba nóc nhà. Nhiều năm trước, vì cuộc sống gia đình khổ cực, đông anh em, cô bỏ nhà ra đi rồi phiêu bạt nay đây mai đó, làm đủ việc mưu sinh. 

Lưu lạc khi chưa kịp được học mấy con chữ, ký ức trong cô mai một dần, đến lúc muốn tìm lại quê cũ thì không còn nhớ đường quay về nữa. Sau những cuộc tình ngắn ngủi, cô sinh ra hai con đầu rồi đi làm nuôi con, cho tới khi bén duyên cùng Hậu.

Từ những thông tin lờ mờ Phượng cung cấp, bà Phong phát công văn gửi Công an tỉnh Gia Lai và Công an phường Quy Nhơn nhờ phối hợp xác minh, tìm lại nhân thân cho mấy mẹ con, thực hiện chức năng bảo vệ người yếu thế. 

Trung tá Phan Thị Mỹ Dung, Phó trưởng Công an phường Quy Nhơn, kể lại sau khi tra soát toàn hệ thống, không có thông tin nào về Phượng trong cơ sở dữ liệu công dân.

Tuy nhiên, Công an xã Canh Liên (huyện Vân Canh cũ) cung cấp một thông tin có giá trị tại làng Hà Giao (xã Canh Liên) có một thiếu nữ đi khỏi địa phương tên là Đinh Thị Y Liên, sinh ngày 11-4-2001. 

Nhiều năm qua, mẹ Liên là bà Sô Thị Y Bình vẫn luôn tìm kiếm con mình, may mắn là người mẹ còn giữ tấm hình của Liên lúc nhỏ. 

Khi được cho đối chiếu hình ảnh, bà Bình lập tức nhận ra Phượng chính là Y Liên con mình. Cuộc đoàn tụ của hai mẹ con và các chị em Liên diễn ra đẫm nước mắt tại Công an phường Quy Nhơn.

Khi điểm nghẽn lớn nhất là nhân thân của Liên được làm rõ, những đứa trẻ có cơ hội hưởng những quyền cơ bản của mình. Lúc này, Viện Kiểm sát nhân dân khu vực I - Gia Lai tiếp tục kiến nghị UBND phường Quy Nhơn quan tâm hỗ trợ thủ tục đăng ký kết hôn cho Liên và Hậu, cấp giấy khai sinh và thẻ bảo hiểm y tế cho những đứa con của Liên. 

Sau thời gian thu thập, xác minh thông tin, ngày 25-6 Liên đã được cấp căn cước công dân và đăng ký kết hôn với Hậu. Bốn đứa con của cô cũng được khai sinh, cấp mã định danh và thẻ bảo hiểm y tế.

Bà Phong chia sẻ đối với hai con gái lớn của Liên, cơ quan chức năng và chính quyền địa phương sẽ tính toán phương án cho các cháu được đến trường để tìm lại con chữ, đảm bảo cơ hội được phát triển tương lai...