Điện giờ thấp điểm: Người dân sẽ chọn nếu giá thật rẻ

Việc áp dụng tính giá điện theo giờ được đánh giá là giải pháp giúp người dùng tối ưu sử dụng điện - Anh: P.SƠN

Suốt hai tháng qua, nhu cầu điện liên tục lập đỉnh, công suất cao nhất gần 58.500MW, đặt ra yêu cầu điều chỉnh cách tính giá điện theo thời gian sử dụng. Ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh, cho rằng áp dụng cơ chế giá điện theo giờ (TOU) là phù hợp với xu hướng tiêu dùng mới.

Giảm áp lực cho hệ thống điện giờ cao điểm

Việc định giá điện theo khung giờ sử dụng được xem là thông lệ áp dụng ở Việt Nam trong nhiều năm đối với hộ sản xuất, kinh doanh cũng như tại nhiều quốc gia, khung giá này còn áp dụng cho hộ sinh hoạt. 

Trong khi đó hệ thống điện Việt Nam đang có sự thay đổi lớn về cung cầu điện, với xu hướng phụ tải đỉnh tập trung vào các giờ cao điểm trưa và đặc biệt là kéo dài vào buổi tối, đã tác động không nhỏ đến khả năng huy động nguồn của hệ thống nhằm đảm bảo cung ứng điện và các chi phí vận hành.

Ông Sơn cho hay sự thay đổi của hệ thống điện là do có sự thâm nhập ngày càng nhiều của điện năng lượng tái tạo. 

Mặc dù công suất đỉnh vẫn xuất hiện vào giờ cao điểm trưa như trước, nhưng hệ thống điện không quá áp lực do được huy động tối ưu từ nguồn điện mặt trời, điện mặt trời mái nhà, giúp bù đắp cho hệ thống.

Tuy nhiên vào buổi tối khi không thể huy động được nguồn điện mặt trời, trong khi nhu cầu tiêu dùng điện vào thời gian này càng tăng cao, khiến hệ thống điện đứng trước thách thức phải huy động hầu hết cả nguồn điện, bao gồm cả nguồn điện giá cao, để đáp ứng nhu cầu.

Đại diện Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) cũng xác nhận xu hướng này. Thực tế, kể từ năm 2018 đến nay, hệ thống điện Việt Nam đã chứng kiến những thay đổi sâu sắc cả về phía nguồn và phía phụ tải.

Về nguồn điện, công suất đặt năng lượng tái tạo đã tăng từ khoảng 583MW lên gần 23.833MW vào cuối năm 2025, tương đương mức tăng hơn 40 lần. Đặc biệt, điện mặt trời đã trở thành nguồn cung đáng kể trong các giờ ban ngày, làm thay đổi hoàn toàn mô hình huy động nguồn điện truyền thống.

Về phía phụ tải, cầu tiêu dùng điện, tỉ trọng điện năng tiêu thụ của khu vực công nghiệp đã tăng từ khoảng 30% lên trên 50% tổng sản lượng điện thương phẩm. Trong khi tỉ trọng điện sinh hoạt giảm từ khoảng 50% xuống còn khoảng 33%. Vì thế, các khung giờ trước đây là cao điểm lại không hoàn toàn trùng khớp với thời gian mà hệ thống điện chịu áp lực nhất.

Đặc biệt vào giai đoạn nắng nóng, nhu cầu tiêu thụ tăng vọt lên mức cực đại lại xuất hiện vào các giờ chiều tối khi nguồn điện mặt trời suy giảm nhanh, trong khi nhu cầu sử dụng điện sinh hoạt tăng mạnh. 

Đây cũng là thời điểm hệ thống phải huy động các nguồn điện linh hoạt có chi phí cao hơn như tua bin khí chu trình hỗn hợp, LNG hoặc thậm chí các nguồn dầu dự phòng. Đối với mùa lạnh, do yếu tố mùa và thói quen sinh hoạt của người dân, nhu cầu tiêu thụ điện của các miền trùng nhau làm phụ tải 18h - 19h tăng cao trong thời gian ngắn.

"Dưới góc độ vận hành hệ thống điện, không phải mọi kWh điện đều có cùng "chi phí". 1kWh tiêu thụ vào ban ngày khi có nguồn điện mặt trời hỗ trợ sẽ khác với 1kWh tiêu thụ vào buổi tối khi điện mặt trời suy giảm nhanh, nhu cầu tiêu thụ điện lại tăng cao và hệ thống phải huy động thêm các nguồn điện linh hoạt với giá cao để đáp ứng. Các nguồn điện giá cao như nhiệt điện, khí hóa lỏng phải tăng công suất vào buổi tối" - đại diện NSMO cho hay.

Khách hàng sử dụng điện sinh hoạt gia đình - Ảnh: HỮU HẠNH

Không chỉ dùng ít điện, người dân còn tính giờ dùng điện

Đại diện NSMO cho rằng việc áp dụng biểu giá điện theo thời gian sử dụng sẽ tạo động lực về mặt kinh tế để khách hàng dịch chuyển nhu cầu sử dụng điện ra khỏi thời gian mà hệ thống điện chịu áp lực cao.

Hiện khung giờ này đang áp dụng cho khách hàng sản xuất kinh doanh mà chưa áp dụng cho khách hàng sinh hoạt, song có tác động đáng kể. Bởi doanh nghiệp dùng điện sẽ dịch chuyển sang khung giờ mà hệ thống "dư dả" nguồn hơn, với các giờ có giá điện thấp hơn, cũng như tăng cường sử dụng các giải pháp lưu trữ năng lượng, tối ưu hóa lịch sản xuất và đầu tư các công nghệ quản lý năng lượng.

TS Hà Đăng Sơn cũng cho rằng việc điều chỉnh nhu cầu sử dụng điện, tối ưu các giờ thấp điểm để có bài toán kinh tế hiệu quả nhất cũng sẽ tương tự với các hộ tiêu dùng điện. 

Bởi lâu nay khi áp dụng giá bậc thang, người dùng nếu tiết kiệm điện sẽ có thói quen hạn chế sử dụng càng ít càng đỡ chi phí, mà không quan tâm tới khung giờ sử dụng. Song với cách tính giá TOU, thói quen ấy sẽ phải thay đổi dựa vào khung giờ để phân bổ thời gian dùng điện hợp lý và hiệu quả hơn, giảm chi phí tiền điện vào các giờ cao điểm.

Dù vậy mọi hộ gia đình đều có nhu cầu tiêu dùng điện cơ bản để phục vụ nấu nướng, sinh hoạt... đặc biệt vào giờ cao điểm buổi tối mà Bộ Công Thương đưa ra áp dụng cho khối sản xuất kinh doanh là từ 17h30 - 22h30.

Vì vậy khi áp dụng cơ chế giá điện theo giờ, ông Sơn cho rằng Bộ Công Thương cần khảo sát, điều tra và có phân tích tác động kỹ lưỡng để việc áp dụng giá mới không làm ảnh hưởng lớn đến chi phí tiêu thụ điện cơ bản của đại đa số người dân.

Song cơ chế giá này cũng phải tạo ra sự chênh lệch phù hợp với những hộ tiêu dùng nhiều điện vào giờ cao điểm để điều chỉnh hành vi tiêu dùng điện một cách thông minh và có trách nhiệm hơn.

"Người dân có thể có ý thức tiết kiệm điện, nhưng khi áp dụng cơ giá tính giá TOU, bài toán sử dụng điện sẽ phải linh hoạt hơn. Thay vì tập trung dùng nhiều thiết bị công suất cao vào buổi tối, người dân có thể thay đổi thời gian vào giờ thấp điểm để có giá rẻ hơn như dùng sau 22h30 hoặc sáng sớm trước 6h. Sử dụng điều hòa thay vì bật 4 tiếng cao điểm thì chỉ bật 1 - 2 tiếng để vừa tối ưu chi phí, vừa góp phần tiết kiệm điện một cách hiệu quả cho hệ thống", ông Sơn nêu vấn đề.

Tuổi Trẻ nhật báo ngày 27-6 nêu đề xuất của Bộ Công Thương về tính giá điện theo giờ với hộ gia đình.