Chiếc đòn gánh gánh tuổi thơ của chị em tôi đi qua những mùa đời

Một đôi quang gánh tần tảo giữa dòng đời - Ảnh minh họa: MẠNH DŨNG

Nó nằm lặng lẽ nơi góc nhà, thân tre đã sẫm màu, hai đầu cong xuống như còn mang dấu vết của những tháng năm oằn mình dưới sức nặng. Nhiều lần tôi bảo má bỏ đi vì không còn dùng đến nữa, nhưng má chỉ cười.

Với má, đó không đơn thuần là một vật dụng lao động. Đó là người bạn đã theo má đi gần hết cuộc đời.

Chiếc đòn gánh chở cả tuổi thơ chị em tôi

Ngày còn nhỏ, tôi không mấy để ý đến chiếc đòn gánh ấy. Nó xuất hiện tự nhiên như những hàng cao su ngoài lô, như con đường đất đỏ dẫn từ nhà ra nông trường.

Chỉ đến khi lớn lên, nhìn lại những năm tháng đã qua, tôi mới hiểu tuổi thơ của chị em tôi có một phần được nuôi lớn từ đôi quang gánh trên vai má.

Mỗi buổi sáng, khi xóm làng còn chìm trong màn sương và tiếng gà gáy xa xa, má đã quẩy đôi thùng bước vào lô cao su. Trong đó là dao cạo, áo mưa, cơm nước và đủ thứ vật dụng gắn với công việc thường ngày.

Rồi suốt một ngày dài, chiếc đòn gánh lại cùng má đi qua những hàng cây thẳng tắp, chuyên chở những thùng mủ trắng nặng trĩu từ lô về điểm tập kết.

Nghề cạo mủ vốn không có nhiều khoảng nghỉ. Công việc nối tiếp công việc như vòng quay không dứt của mùa vụ. Những bước chân người thợ cứ lặng lẽ đi qua đêm tối, qua nắng gắt, qua những cơn mưa bất chợt của miền Đông Nam Bộ. Và trên những con đường đất đỏ ấy, chiếc đòn gánh vẫn đều đặn trĩu xuống rồi lại nhấc lên theo từng nhịp bước.

Nhưng những thứ chiếc đòn gánh chuyên chở không chỉ là thùng mủ cao su.

Nó còn gánh những bó củi khô nhặt được cuối ngày. Gánh những bao phân bón, những vật tư sản xuất. Gánh những bao gạo, thùng hàng được cấp phát từ nhà đội. Có lúc gánh hạt cao su, gánh ít nấm mối, nấm mèo hay mớ rau rừng. Những ngày nghỉ cạo, má lại gánh vài thúng chôm chôm, xoài, mít ra chợ bán kiếm thêm đồng lời ít ỏi.

Cuộc sống của người công nhân cao su ngày ấy dường như đều nằm gọn trong đôi quang gánh. Nó đi từ vườn cây về căn bếp nhỏ, từ khu tập thể ra chợ huyện, từ những mùa khó khăn đến những ngày bớt nhọc nhằn hơn.

Có những quãng đường dài, nó còn chở cả tuổi thơ của chị em tôi. Tôi vẫn nhớ những lần được má đặt ngồi trong chiếc thúng tre, đung đưa theo nhịp bước trên con đường quê. Đứa trẻ ngày ấy chỉ thấy thích thú, đâu biết rằng mỗi bước chân của má đều đổi bằng mồ hôi và cực nhọc.

Nhân chứng lặng lẽ của đời người

Nghĩ lại mới thấy, có những vật dụng bình dị đến mức người ta dễ dàng quên mất sự hiện diện của chúng. Chỉ khi thời gian đi qua, chúng mới hiện lên như những chứng nhân lặng lẽ của một đời người.

Chiếc đòn gánh của má là một chứng nhân như thế.

Nó đã đi cùng tuổi trẻ của má qua những tháng ngày gian khó. Từ lúc trồng và chăm sóc, tới khi cây cao su cho thu hoạch mủ. Có những năm giá cả khó khăn, nó lại cùng má chắt chiu từng đồng bạc để nuôi con ăn học.

Những vết hằn trên vai má năm nào rồi cũng nhòa theo năm tháng, nhưng dấu vết của sự tảo tần vẫn còn nguyên trong ký ức của những đứa con đã trưởng thành.

Bây giờ má đã già. Đôi vai từng gánh biết bao nặng nhọc không còn đủ sức để quẩy đôi thùng mủ như ngày trước. Những lô cao su năm nào cũng đã đổi thay nhiều. Chỉ có chiếc đòn gánh vẫn còn đó, lặng lẽ như một phần đời được cất giữ.

Mỗi lần nhìn thấy nó, tôi không chỉ nhớ đến má, mà còn nhớ đến cả một thế hệ công nhân cao su đã sống và lao động bằng tất cả sự bền bỉ của mình. Họ là những con người bình dị, ít khi nói về những nhọc nhằn đã trải qua. Nhưng chính từ những đôi vai âm thầm ấy mà biết bao gia đình được vun đắp, biết bao đứa trẻ được lớn lên và bước ra khỏi những cánh rừng cao su để đi xa hơn.

Chiếc đòn gánh giờ đã thôi gánh mủ.

Nhưng trong ký ức của tôi, nó vẫn đang chuyên chở một điều gì đó rất nặng và cũng rất đẹp: tình thương của má.

Thứ tình thương suốt một đời không nói thành lời, chỉ lặng lẽ oằn xuống trên đôi vai gầy, đi qua những con đường đất đỏ và nuôi lớn tuổi thơ của chúng tôi bằng tất cả những gì một người mẹ có thể dành cho con.