Nhiều cơ sở lọc thận quá tải, bệnh nhân phải 'chạy cấp cứu'

Bệnh nhân phải lọc máu định kỳ vì bị suy thận đang có xu hướng tăng qua từng năm - Ảnh: XUÂN MAI

Tại nhiều bệnh viện từ tuyến trung ương đến địa phương, hệ thống máy chạy thận đang phải hoạt động gần như hết công suất nhưng vẫn chưa đáp ứng đủ số lượng người bệnh ngày càng tăng.

Máy chạy thận hoạt động tối đa vẫn không đủ

Việt Nam hiện có hơn 10 triệu người trưởng thành mắc bệnh thận mạn, tương đương khoảng 10-13% dân số trưởng thành. Hàng chục nghìn người bệnh tiến triển đến giai đoạn cuối và cần điều trị thay thế thận bằng chạy thận nhân tạo hoặc ghép thận.

Trong khi đó, trên toàn quốc mới chỉ có khoảng 45.000-50.000 người được điều trị lọc máu. Điều này cho thấy nhu cầu điều trị thay thế thận trong thời gian tới sẽ còn tiếp tục gia tăng.

Đặc biệt, đối với những người phải lọc máu chu kỳ, chi phí điều trị có thể dao động từ 9,6-22,5 triệu đồng mỗi tháng. Nhiều hộ gia đình, đặc biệt là hộ cận nghèo, phải dành phần lớn thu nhập để duy trì việc điều trị.

Không chỉ hao mòn sức khỏe, kinh tế mà sự gia tăng bệnh nhân còn khiến quá tải hệ thống y tế. Nhiều bệnh viện trên cả nước thường xuyên rơi vào tình trạng chạy hết công suất vẫn không đủ.

Ghi nhận của Tuổi Trẻ sáng 24-6 tại khoa thận nhân tạo Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM), các phòng lọc thận nhân tạo luôn trong tình trạng kín bệnh nhân, hệ thống máy thận nhân tạo hoạt động gần hết công suất.

Sau khi hoàn thành một ca lọc máu kéo dài khoảng bốn giờ, giường bệnh và máy thận nhân tạo lại nhanh chóng được chuẩn bị để tiếp nhận người bệnh tiếp theo.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Nguyễn Minh Tuấn - Trưởng khoa thận nhân tạo Bệnh viện Chợ Rẫy - cho biết khoa hiện quản lý 427 bệnh nhân lọc máu định kỳ với 74 máy chạy thận nhân tạo. Mỗi ngày khoa thực hiện khoảng 220 lượt chạy thận định kỳ và từ 50-75 ca lọc máu cấp cứu, tổng cộng gần 300 lượt lọc máu/ngày.

Dù đã được bổ sung 25 máy từ năm 2024, nhu cầu điều trị vẫn tiếp tục tăng nhanh. Trung bình mỗi máy phải thực hiện khoảng 4 ca/ngày, một số máy phục vụ cấp cứu có thể vận hành tới 5 ca/ngày.

Tình trạng quá tải cũng diễn ra tại nhiều cơ sở y tế khác. Trung tâm thận tiết niệu và lọc máu của Bệnh viện Bạch Mai hiện có khoảng 160-180 bệnh nhân điều trị nội trú, mỗi ngày tiếp nhận thêm 30-40 ca mới. Trung tâm cũng phải hoạt động hết công suất để đáp ứng nhu cầu điều trị của bệnh nhân.

Tại Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc (Phú Thọ), 17 máy chạy thận đang phục vụ 120-125 bệnh nhân. Để đáp ứng nhu cầu, bệnh viện phải tổ chức 4 ca chạy thận mỗi ngày, có ngày lên tới 5 ca. Ca đầu tiên bắt đầu từ 5h sáng và ca cuối kết thúc khoảng 22h30.

Bệnh viện Thống Nhất (TP.HCM) đang quản lý khoảng 250 bệnh nhân chạy thận chu kỳ với 50 máy chạy thận nhân tạo. Khoa duy trì 3 ca điều trị mỗi ngày, hoạt động liên tục cả cuối tuần nhưng vẫn không còn khả năng tiếp nhận thêm bệnh nhân chạy thận định kỳ.

TS Nguyễn Minh Quân, Phó trưởng khoa nội thận - lọc máu Bệnh viện Thống Nhất, cho biết tình trạng quá tải hiện là thực trạng chung của nhiều trung tâm lọc máu tại các bệnh viện tuyến cuối.

Điều này khiến cả bệnh nhân lẫn nhân viên y tế chịu nhiều áp lực. Người bệnh phải dậy từ rất sớm hoặc trở về nhà vào đêm muộn, ở trọ hay thậm chí loay hoay tìm bệnh viện để chạy thận. Trong khi đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng cũng phải làm việc với cường độ cao. Nhiều người không tìm được cơ sở y tế gần nhà, phải "chạy cấp cứu" hoặc ở trọ tại các địa phương khác để lọc máu, ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống.

Cần nhiều giải pháp đồng bộ

Trước áp lực ngày càng lớn, các chuyên gia cho rằng cần triển khai đồng thời nhiều giải pháp để giảm tải cho hệ thống điều trị.

Bác sĩ Quân cho rằng trước hết cần tăng cường đầu tư máy móc, nhân lực và mở rộng năng lực lọc máu tại các bệnh viện tuyến tỉnh, tuyến khu vực và tuyến huyện. Việc phát triển các trung tâm chạy thận theo khu vực, chuẩn hóa quy trình và đào tạo nguồn nhân lực sẽ giúp người bệnh được điều trị gần nơi sinh sống, giảm áp lực cho các bệnh viện tuyến cuối.

Bên cạnh chạy thận nhân tạo cần đẩy mạnh các phương pháp điều trị thay thế thận khác như lọc màng bụng và ghép thận nhằm giảm sự phụ thuộc vào hệ thống máy chạy thận. Trong đó việc tăng cường vận động hiến tạng từ người chết não có ý nghĩa quan trọng trong việc mở rộng nguồn thận ghép.

Về lâu dài, giải pháp hiệu quả nhất vẫn là phát hiện sớm và phòng ngừa bệnh thận mạn. Việc đầu tư cho hệ thống điều trị, nâng cao năng lực tuyến cơ sở và đẩy mạnh tầm soát sớm không chỉ giúp giảm tải cho các bệnh viện lớn mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho hàng chục nghìn người bệnh suy thận trên cả nước.