Hàng giả, hàng nhái sẽ hết đất sống?

Việc định danh được kỳ vọng sẽ giúp thị trường TMĐT Việt Nam minh bạch hơn trong thời gian tới - Ảnh: Chụp màn hình

Từ ngày 1-7, Luật Thương mại điện tử 2025 chính thức có hiệu lực, quy định sàn thương mại điện tử (TMĐT) phải có trách nhiệm định danh (xác thực danh tính) người bán hàng trên nền tảng số. Đây là một trong những điểm mới quan trọng nhằm tăng tính minh bạch, bảo vệ người tiêu dùng, hạn chế hàng giả, hàng nhái, tài khoản ẩn danh và dễ dàng truy vết vi phạm.

Các sàn TMĐT "đã sẵn sàng"

Ngày 22-6, trao đổi với Tuổi Trẻ, đại diện Lazada Việt Nam cho biết "đã và đang chủ động triển khai các biện pháp rà soát, xác thực thông tin nhằm bảo đảm việc thực hiện đúng quy định và theo thời hạn yêu cầu". 

Song song đó, sàn này cũng vận hành các quy trình, cơ chế nhằm bảo đảm tính minh bạch của thông tin người bán, thông tin sản phẩm, chính sách giao hàng, thanh toán và giải quyết khiếu nại.

Theo vị này, Lazada áp dụng hệ thống kiểm duyệt kết hợp giữa công nghệ và đội ngũ kiểm tra chuyên trách để rà soát, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm trên nền tảng. Dữ liệu liên quan cũng sẽ được lưu trữ theo quy định để phục vụ công tác quản lý và xử lý vi phạm khi cần thiết. 

"Trong trường hợp phát hiện vi phạm, tùy theo mức độ, Lazada sẽ áp dụng các biện pháp xử lý theo quy định của nền tảng như nhắc nhở, hạn chế tài khoản hoặc cấm vĩnh viễn", vị này cho biết.

Trong khi đó, sàn Shopee cho biết đã lên kế hoạch định danh toàn bộ người bán trên sàn từ năm 2024 và bắt đầu triển khai định danh người bán qua chip trên CCCD thông qua công nghệ NFC, kết nối dữ liệu với Bộ Công an từ tháng 6-2025. 

"Để tăng cường độ chính xác trong quá trình định danh, Shopee hiện đã tích hợp hệ thống đối chiếu với dữ liệu nhà nước - bao gồm thông tin CCCD và mã số thuế của chủ gian hàng", đại diện Shopee cho biết.

Bên cạnh đó sàn TMĐT này cho biết đang ứng dụng công nghệ, thuật toán AI kết hợp cùng cơ chế giám sát vận hành để hỗ trợ nhận diện các sản phẩm có dấu hiệu giả mạo hoặc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ trên nền tảng. 

"Trong một số trường hợp cần xác minh bổ sung, chúng tôi sẽ thực hiện thêm bước rà soát thủ công dựa trên các giấy tờ do nhà bán cung cấp (hóa đơn nhập hàng, chứng từ chứng minh nguồn gốc xuất xứ hoặc giấy tờ phân phối sản phẩm...) nhằm hỗ trợ quá trình kiểm tra và xử lý theo quy định của nền tảng", đại diện sàn này cho hay.

Đại diện TikTok Shop thông tin đang áp dụng hệ thống kiểm duyệt nội dung livestream kết hợp giữa công nghệ tự động (AI) và đội ngũ kiểm duyệt viên. Các biện pháp xử lý có thể bao gồm tạm ngưng quyền niêm yết sản phẩm, tạm thời đình chỉ hoạt động bán hàng, hạn chế quyền phát livestream, chấm dứt hợp đồng với nhà bán hàng hoặc gỡ bỏ vĩnh viễn quyền hoạt động tiếp thị liên kết, tùy theo từng trường hợp cụ thể.

Ông Lê Bá Sơn, Chủ tịch UBND Xã Sìn Hồ (Lai Châu) xuống ruộng khoai cùng bà con livestream giới thiệu khoai sâm đất Sìn Hồ tới người tiêu dùng cả nước - Ảnh: TRANG NGUYỄN

Minh bạch nhưng không dễ ngăn chặn hàng giả

Trao đổi với Tuổi Trẻ, nhiều chuyên gia và doanh nghiệp rất ủng hộ việc thực thi quy định nêu trên. Từ góc độ doanh nghiệp bán lẻ công nghệ chính hãng, ông Huỳnh Tấn Phát - Phó giám đốc ngành hàng tại hệ thống bán lẻ Di Động Việt, đánh giá: "Đây là một bước đi tích cực nhằm tăng tính minh bạch cho môi trường TMĐT". Theo ông Phát, việc định danh sẽ giúp làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể khi tham gia hoạt động kinh doanh hoặc quảng bá sản phẩm trên môi trường số.

Ở góc độ người tiêu dùng, đây cũng là cơ sở để tăng mức độ tin cậy khi mua sắm trực tuyến. Khi thông tin người bán được xác thực rõ ràng hơn, khách hàng có thêm cơ sở để đánh giá và lựa chọn đơn vị cung cấp sản phẩm và dịch vụ.

Tuy nhiên, theo ông Phát, việc định danh "khó có thể xem là giải pháp duy nhất nếu nói đến xử lý triệt để vấn đề hàng giả, hàng nhái". Bởi thực tế hàng giả là câu chuyện liên quan nhiều khâu từ nguồn cung, vận chuyển, lưu thông cho đến hoạt động bán hàng trên các nền tảng số. Việc định danh sẽ giúp cơ quan quản lý, sàn TMĐT và người tiêu dùng dễ dàng truy vết và xác định trách nhiệm hơn khi phát hiện vi phạm.

Để hạn chế hiệu quả tình trạng hàng giả vẫn cần sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, các nền tảng TMĐT, doanh nghiệp chính hãng và cả chính người tiêu dùng nữa. "Bên cạnh việc xác thực người bán, các giải pháp về kiểm soát nguồn gốc hàng hóa, cơ chế xử lý vi phạm, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và nâng cao nhận thức người tiêu dùng cũng đóng vai trò rất quan trọng", ông Phát gợi ý.

Bà Nguyễn Thị Ánh Hồng, Giám đốc TMĐT hệ thống bán lẻ 24hStore, cũng cho rằng không nên xem định danh là "chiếc đũa thần" có thể xóa sạch hàng giả ngay lập tức. "Quy định này sẽ giúp giảm mạnh tình trạng ẩn danh, tăng khả năng truy vết và khiến người bán gian dối phải cân nhắc hơn trước khi vi phạm, nhưng để ngăn chặn triệt để hàng giả thì cần một hệ thống nhiều lớp", bà Hồng nói.

Lớp thứ nhất là định danh người bán, người livestream, người làm tiếp thị liên kết. Lớp thứ hai là kiểm soát nguồn gốc hàng hóa, hóa đơn, chứng từ, tiêu chuẩn chất lượng và chính sách bảo hành. Lớp thứ ba là trách nhiệm của nền tảng trong việc rà soát, cảnh báo, gỡ bỏ và xử lý tài khoản vi phạm.

Lớp thứ tư là chế tài đủ mạnh để người vi phạm không thể xem việc bán hàng giả là "chi phí kinh doanh". Và lớp cuối cùng là nhận thức của người tiêu dùng: không ham rẻ bất thường, ưu tiên mua ở hệ thống chính hãng, kiểm tra bảo hành, hóa đơn và chính sách đổi trả trước khi thanh toán.

"Quy định định danh sẽ không tự mình giải quyết triệt để vấn nạn hàng gian hàng giả, nhưng nó là nền móng rất quan trọng. Khi người bán không còn dễ ẩn danh, khi livestream không còn là nơi muốn nói gì cũng được, khi người tiếp thị phải chịu trách nhiệm với nội dung mình giới thiệu, thị trường sẽ minh bạch hơn rất nhiều", bà Hồng kỳ vọng.

Định danh mới được bán hàng, livestream

Người bán hàng trên sàn TMĐT, người livestream bán hàng và người làm tiếp thị liên kết đều phải được định danh từ 1-7-2026 - Ảnh: ĐỨC THIỆN

Theo Luật TMĐT 2025, trước khi cho phép người bán hoạt động, sàn TMĐT phải thực hiện xác thực điện tử danh tính theo pháp luật về định danh và xác thực điện tử (chủ yếu qua VNeID cho người bán trong nước).

Người bán nước ngoài xác thực qua giấy tờ hợp pháp (hộ chiếu, giấy tờ chứng minh tính hợp pháp). Những người bị bắt buộc phải định danh gồm người bán hàng online trên sàn TMĐT, người livestream bán hàng, người làm tiếp thị liên kết (affiliate marketing). Việc định danh áp dụng cho cả cá nhân, hộ kinh doanh và tổ chức.

Người bán hàng phải cung cấp thông tin định danh (VNeID cho cá nhân trong nước) và các thông tin khác (tên, địa chỉ, mã số thuế, thông tin đăng ký kinh doanh...) cho sàn để xác thực. Chỉ sau khi được xác thực, người bán mới được phép bán hàng.

Người bán, người livestream bán hàng và người làm tiếp thị liên kết phải cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ (bao gồm mã số thuế) để sàn xử lý thuế và tránh rủi ro pháp lý sau này (có thể bị phạt nếu sai sót hoặc không hợp tác).

Các cá nhân nêu trên cũng phải hiểu rõ trách nhiệm của mình với các nội dung quảng cáo, chất lượng hàng hóa, đặc biệt khi thực hiện livestream. Ngoài ra các sàn phải công khai thông tin người bán, sản phẩm, chính sách giao hàng, thanh toán, giải quyết khiếu nại.

Các sàn phải chủ động tự kiểm duyệt nội dung, rà soát và gỡ bỏ vi phạm. Đặc biệt với hình thức livestream, song song với việc xác thực danh tính người livestream, sàn phải lưu trữ dữ liệu hình ảnh, âm thanh tối thiểu 1 năm để phục vụ quản lý và xử lý vi phạm.