Từ vụ án bẻ khóa Windows, Office đầu tiên: Người 'xài chùa' đối mặt rủi ro gì?

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan vào ngày 11/6. Lực lượng chức năng đồng thời tổ chức khám xét khẩn cấp 5 địa điểm tại Hà Nội, Phú Thọ là các công ty cung cấp máy tính và cài đặt phần mềm.

Quá trình điều tra xác định Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Sông Lam đã cung cấp 81 máy tính cho nhiều doanh nghiệp, đơn vị trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. Trụ sở công ty đặt tại phường Nông Trang, tỉnh Phú Thọ do bà Nguyễn Thị Thanh Huyền (SN 1981) làm Giám đốc. Số máy tính này được cài đặt sẵn hệ điều hành Windows và Microsoft Office sử dụng công cụ kích hoạt bản quyền trái phép.

Cơ quan CSĐT khám xét khẩn cấp nơi ở và nơi làm việc của Nguyễn Thị Thanh Huyền, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Sông Lam. Ảnh: CACC

Lực lượng Công an tiếp tục mở rộng kiểm tra tại một cơ sở giáo dục trên địa bàn và phát hiện thêm 350 máy tính có dấu hiệu vi phạm tương tự. Toàn bộ số máy tính này do Công ty TNHH Hệ thống thông tin Athena Việt Nam (tại Hà Nội) và Công ty TNHH Giải pháp công nghệ Tek-Solution (tại Hà Nội) cung cấp.

Đánh giá về vụ việc, Luật sư Nguyễn Thanh Hải (Giám đốc Công ty Luật An Hoàng Gia, Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết đây là một dấu mốc đáng chú ý trong công tác bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Từ vụ án này, có thể thấy rủi ro đối với từng nhóm đối tượng liên quan đến phần mềm "lậu" được phân định như sau:

Cơ sở kinh doanh, cài đặt phần mềm lậu: Đối mặt án hình sự

Theo ông Hải, nhiều cơ sở kinh doanh lầm tưởng việc cài đặt Windows, Office bằng công cụ bẻ khóa chỉ là vi phạm hành chính. Tuy nhiên, hành vi này hoàn toàn bị xử lý hình sự khi được thực hiện có tính chất thương mại, thu lợi bất chính hoặc gây thiệt hại lớn.

Điều 225 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017) quy định rõ cá nhân hoặc pháp nhân thương mại cố ý sao chép, phân phối bản sao tác phẩm không được phép sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Các doanh nghiệp kinh doanh máy tính hoặc cung cấp dịch vụ cài đặt phần mềm trái phép trên quy mô thương mại hoàn toàn có thể trở thành chủ thể của tội phạm.

"Các đối tượng vi phạm còn phải đối mặt với việc bị khám xét nơi ở và nơi làm việc. Lực lượng chức năng sẽ thu giữ máy tính, thiết bị điện tử, dữ liệu và các tài liệu liên quan", ông Hải thông tin.

Doanh nghiệp, tổ chức sử dụng: Phạt hành chính và rủi ro đình trệ hoạt động

Đối với các tổ chức, doanh nghiệp hoặc cơ sở giáo dục mua máy tính cài sẵn phần mềm không bản quyền (như trong vụ án tại Phú Thọ), việc sử dụng phần mềm lậu thường không dẫn đến khởi tố hình sự nhưng mang lại rủi ro rất lớn về mặt dân sự, hành chính và vận hành.

Theo luật sư Nguyễn Thanh Hải, các đơn vị này có thể phải giải trình nguồn gốc phần mềm khi cơ quan chức năng kiểm tra. Số tiền bồi thường dân sự sẽ là gánh nặng tài chính rất lớn khi tính toán dựa trên giá trị bản quyền hợp pháp cho hàng trăm thiết bị. Việc hệ thống máy tính bị tạm dừng để phục vụ công tác xác minh, điều tra của cơ quan chức năng sẽ gây tổn thất nghiêm trọng về tiến độ công việc, kinh tế và uy tín của doanh nghiệp.

"Doanh nghiệp có thể bị lộ lọt bí mật kinh doanh, thông tin khách hàng hoặc dữ liệu tài chính. Thiệt hại từ một cuộc tấn công mạng đôi khi lớn hơn rất nhiều so với chi phí mua bản quyền", luật sư Hải nhấn mạnh.

Người dùng cá nhân: Không bị khởi tố nhưng "mở cửa" cho mã độc

Đối với người dùng cá nhân đang sử dụng máy tính cá nhân cài Windows hoặc Office "crack" cho mục đích học tập, sinh hoạt hàng ngày, pháp luật hiện hành không đặt ra vấn đề truy cứu trách nhiệm hình sự.

Tuy nhiên, theo ông Hải, người dùng cá nhân lại trực tiếp gánh chịu rủi ro lớn nhất về an ninh mạng. Phần lớn công cụ kích hoạt trái phép đều can thiệp sâu và vô hiệu hóa cơ chế bảo mật của hệ điều hành. Đây là môi trường thuận lợi để mã độc và phần mềm gián điệp (spyware) xâm nhập, dẫn đến nguy cơ: Mất quyền kiểm soát máy tính, dữ liệu cá nhân; Bị đánh cắp tài khoản mạng xã hội, tài khoản ngân hàng trực tuyến; Thiết bị bị lợi dụng biến thành công cụ tấn công mạng (botnet) mà chủ nhân không hề hay biết.

Hình ảnh cảnh sát khám xét trong vụ án bản quyền phần mềm đầu tiên trên cả nước

Công an tỉnh Phú Thọ đã tiến hành khám xét, niêm phong hàng loạt máy tính tại Phú Thọ và Hà Nội liên quan đến hành vi xâm phạm bản quyền phần mềm Windows và Microsoft Office.

Khởi tố vụ án đầu tiên trên cả nước về xâm phạm bản quyền phần mềm máy tính

Công an Phú Thọ ra quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội xâm phạm quyền tác giả đối với phần mềm máy tính. Đây là vụ án đầu tiên trên cả nước bị khởi tố liên quan đến hành vi sử dụng phần mềm "lậu", với thiệt hại ước tính lên tới hàng chục tỷ đồng.