'Chữa lành' đang bị lạm dụng đến méo mó?

Nhóm bạn trẻ đi du lịch đảo Phú Quý (Lâm Đồng) - Ảnh: Q.Đ.

Những năm gần đây, cụm từ "chữa lành" thường xuyên xuất hiện trên mạng xã hội. Nó xuất hiện trong mọi ngữ cảnh: từ "du lịch chữa lành", "nhậu chữa lành", "karaoke chữa lành", "gội đầu dưỡng sinh chữa lành", đến "chỗ làm chữa lành" thay vì lương cao.

Xu hướng này thậm chí trở thành một phần lối sống của nhiều người trẻ, phản ánh nhu cầu chăm sóc sức khỏe tinh thần trong bối cảnh áp lực cuộc sống hiện đại.

Trong nhiều từ điển, từ này mang nghĩa chính xác là quá trình điều trị để hồi phục sức khỏe, chủ yếu liên quan đến bệnh tật thể chất. Trong các tài liệu hay trong sử dụng hằng ngày, "chữa lành" đã được dùng với nghĩa là có thể chữa khỏi bệnh: "bệnh có thể chữa lành", "vết thương chữa lành"...

"Chữa lành" phần nhiều được dùng với khái niệm tâm lý học lành mạnh: quá trình phục hồi sau tổn thương thể chất, tinh thần, cảm xúc, giúp con người tìm lại sự cân bằng, an yên. Nó có thể bao gồm thiền chánh niệm, đi du lịch, viết nhật ký cảm xúc, trò chuyện với bạn bè, tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc đơn giản là nghỉ ngơi đúng nghĩa.

Thời gian qua, "chữa lành" chuyển từ nghĩa y học cụ thể sang nghĩa tâm lý trừu tượng, mở rộng phạm vi biểu đạt. Ban đầu là thuật ngữ chuyên ngành sau đó lan tỏa qua mạng xã hội trở thành một từ nhiều người sử dụng (hot trend). 

Đã có hiện tượng lạm dụng và thoái hóa nghĩa khi từ mang ý sâu sắc (hành trình nội tâm kiên trì) bị giản lược thành "trend" bề nổi: "nhậu chữa lành", "karaoke chữa lành", "chữa lành bằng shopping"... Tức là bất kể điều gì cũng có thể được gắn mác "chữa lành", trong khi không hề "chữa" mà cũng chẳng có "lành"!

Sau đại dịch COVID-19, áp lực công việc, chi phí sinh hoạt tăng cao, mạng xã hội phóng đại cảm xúc tiêu cực, một số rủi ro trong cuộc sống... khiến nhiều người cảm thấy kiệt sức, cô đơn, lo âu. Giới trẻ công khai thừa nhận "mệt mỏi tinh thần" và tìm cách tự chăm sóc bản thân - điều mà thế hệ trước thường giấu kín hoặc coi là yếu đuối. 

Đây là mặt tích cực: xã hội Việt Nam đang dần cởi mở hơn với sức khỏe tâm thần, không còn coi trầm cảm hay lo âu là "bệnh điên" hay "yếu đuối". Nhiều người thực sự được lợi từ các hoạt động giản dị như nghe podcast, sống chậm, gần gũi thiên nhiên hoặc ưu tiên môi trường làm việc lành mạnh.

Tuy nhiên, việc lạm dụng và thương mại hóa từ "chữa lành" đang khiến khái niệm này bị méo mó. Nhiều người dùng từ này để "chữa" mọi thứ: buồn một chút là "sang chấn", mệt mỏi là "cần chữa lành ngay", thậm chí thất nghiệp vẫn "chốt kèo" đi du lịch đắt đỏ thay vì đối diện thực tế.

Một số chuyên gia tâm lý cảnh báo: lạm dụng có thể dẫn đến "tích cực độc hại" (toxic positivity), đơn giản hóa vấn đề tâm lý nghiêm trọng hoặc tạo ảo tưởng rằng mọi tổn thương đều chữa nhanh bằng một chuyến đi hay khóa học. 

Trào lưu này bị lợi dụng kinh doanh: các khóa học, workshop "chữa lành" giá vài chục triệu, "thầy chữa lành" tự phong, dịch vụ du lịch tâm linh... biến nỗi đau thành cơ hội kiếm tiền. Một bộ phận giới trẻ lạm dụng "chữa lành" để trốn tránh trách nhiệm, lười lao động, ngại đối diện khó khăn - điều này không giúp phục hồi mà có thể đẩy vào khủng hoảng sâu hơn.

Có thể nói, "chữa lành" là nhu cầu chính đáng và cần thiết trong xã hội hiện đại, nơi sức khỏe tinh thần bị bỏ qua quá lâu. Nó khuyến khích tự nhận thức, chăm sóc bản thân và giảm kỳ thị tâm lý. 

Nhưng khi trở thành trào lưu đại chúng, nó dễ bị biến chất: từ hành trình nội tâm sâu sắc thành "mốt" bề nổi, từ tự chữa lành thành phụ thuộc dịch vụ thương mại.