Thành phố trong thành phố

TP.HCM đang tập trung xây dựng Luật Đô thị đặc biệt để trình Quốc hội. Trong ảnh: một góc trung tâm TP.HCM - Ảnh: QUANG ĐỊNH

TP.HCM đang tập trung xây dựng Luật Đô thị đặc biệt để trình Quốc hội. Bộ Chính trị vừa qua đã họp cho ý kiến đánh giá ba năm thực hiện nghị quyết 31 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển TP.HCM đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó có nhấn mạnh TP.HCM chủ động nghiên cứu, tham mưu, đề xuất Bộ Chính trị xem xét ban hành nghị quyết mới về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới.

Thực tế cho thấy một siêu đô thị hơn 14 triệu dân đang đi tới giới hạn của mô hình quản trị cũ, buộc phải tìm kiếm một thể chế mới phù hợp hơn. Sẽ khó tạo ra đột phá cho TP.HCM nếu đô thị đặc biệt này vẫn phải "mặc chung chiếc áo pháp lý" đồng phục của các tỉnh khác.

Khi một đơn vị hành chính sở hữu quy mô kinh tế và dân số tương đương một tỉnh, việc bắt nó phải vận hành bằng bộ máy quản lý của cấp xã, phường tất yếu gặp phải các điểm nghẽn.

Mô hình quản trị đại đô thị cho giai đoạn mới cần phải thay đổi, với nhiều đột phá. Đã có các ý kiến đề xuất xin cơ chế thành lập "chính quyền đô thị đặc biệt" thay thế cho một số đơn vị cấp xã đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận, trong đó có áp dụng mô hình thành phố trong thành phố.

Nhìn ra thế giới, mô hình thành phố trong thành phố hay các đặc khu hành chính quy mô nhỏ từng là chìa khóa mở đường cho các siêu đô thị bứt phá.

Đó là trường hợp của Phố Đông của Thượng Hải, các quận đặc biệt của Seoul hay một số "special wards" của Tokyo với cơ chế quản trị linh hoạt, cho phép phát huy lợi thế riêng không bị bó buộc trong một cấu trúc hành chính đồng dạng.

Nhiều xã, phường của TP.HCM đang có dân số rất đông, quy mô kinh tế lớn, địa bàn trải rộng nhưng thẩm quyền vẫn là cấp cơ sở. Một đô thị hàng trăm ngàn dân vẫn phải xử lý công việc bằng bộ máy và quyền hạn của cấp xã chắc chắn dẫn đến tình trạng quá tải.

Nhìn rộng ra là các đô thị Vũng Tàu, Thủ Dầu Một cũng đang cần "thay áo mới". TP.HCM cần được đi trước một bước, biến các xã, phường trọng điểm của mình thành các "thành phố vệ tinh" để kết nối trực tiếp vào chuỗi cung ứng toàn vùng.

Có ba lý do để ủng hộ mô hình thành phố trong thành phố của TP.HCM. Trước hết là áp lực về quy mô quản trị.

Thứ hai, TP.HCM đang khát những "cực tăng trưởng" mới để tạo động lực bứt phá, có quyền tự quyết cao để linh hoạt thu hút dòng vốn lớn, kích hoạt kinh tế số và công nghệ cao.

Thứ ba, mô hình thành phố trong thành phố vẫn đảm bảo theo mô hình chính quyền hai cấp hiện nay, đồng thời việc phân cấp, phân quyền rõ ràng và mô hình phù hợp, chính danh là nền tảng để vận hành một chính quyền đô thị thông minh, tinh gọn và hiệu quả.

TP.HCM đang đứng trước bài toán tìm động lực tăng trưởng mới trong bối cảnh dư địa phát triển truyền thống dần thu hẹp.

Điều TP.HCM cần không chỉ là thêm diện tích đô thị mà là thêm năng lực cạnh tranh thể chế. Mô hình thành phố trong thành phố có thể trở thành phòng thí nghiệm thể chế cho kinh tế số, công nghệ cao, logistics quốc tế, tài chính xanh hay đô thị biển.

Để tổ chức theo mô hình mới, việc lựa chọn địa bàn cần dựa trên tư duy quy hoạch chiến lược và liên vùng.

Trước hết, cần thẳng thắn đánh giá lại mô hình thành phố Thủ Đức, tránh tình trạng mang danh thành phố nhưng đụng đâu cũng phải "xin ý kiến" các sở, ngành.

Cần Giờ đang nổi lên với không gian phát triển mới, yêu cầu phát triển nhanh, thách thức rất lớn nếu vẫn "mặc chiếc áo cấp xã".

Với dự án siêu cảng trung chuyển quốc tế và định hướng đô thị biển, Cần Giờ cần được tổ chức theo mô hình thành phố sinh thái - kinh tế biển để chủ động đối thoại, thu hút các tập đoàn hàng hải toàn cầu.

Chiếc áo cơ chế mới này chỉ có thể được dệt thành công nếu có sự phân định trách nhiệm rõ ràng từ hai phía. Trung ương nên mạnh mẽ giao quyền thí điểm cơ chế, chính sách cho TP.HCM.

Về phía TP.HCM phải chủ động chứng minh năng lực tự quản bằng một đề án thực thi minh bạch, chuẩn bị sẵn sàng nguồn nhân lực chất lượng cao và hạ tầng công nghệ số.

Một siêu đô thị muốn bứt phá cần một chiếc áo cơ chế đủ rộng cho tương lai. 

Thành phố trong thành phố không phải là một đặc ân về danh xưng mà là một nhu cầu tự thân, một công cụ pháp lý cần thiết để TP.HCM giải phóng năng lực sản xuất, tiếp tục giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước.