Chấm dứt 'văn hóa xài chùa'

Ảnh minh họa: AI thực hiện

Từ chỗ bị xem là "tranh chấp dân sự", "xài ké chút có sao đâu", vi phạm bản quyền giờ đã bước sang một ranh giới khác - có thể bị xử lý hình sự.

Suốt nhiều năm, không gian mạng Việt Nam tồn tại một thứ "văn hóa xài chùa" khá phổ biến. Bài hát mới ra lập tức bị "đăng lại" khắp nơi, trận bóng đá sôi động bị phát lậu công khai, hay bộ phim vừa chiếu rạp đã xuất hiện trên các website miễn phí, cuốn sách mới in đã có bản sao chụp…

Kẻ cắp kiếm tiền trên công sức của người khác một cách tự nhiên đến mức nhiều người không còn thấy đó là hành vi sai trái.

Nguy hiểm hơn, hành vi xâm phạm bản quyền trong thời đại số không còn nhỏ lẻ hay tự phát mà đã trở thành một "nền kinh tế ngầm" với doanh thu khổng lồ.

Không ít nền tảng sống bằng quảng cáo từ nội dung ăn cắp và khá nhiều đơn vị khai thác âm nhạc, video, chương trình giải trí như một "mỏ vàng", trong khi tác giả thật sự lại không nhận được đồng nào.

Điều đáng suy nghĩ là nhiều năm qua, không ít người vẫn xem bản quyền như thứ gì đó rất mơ hồ.

Họ sẵn sàng bỏ tiền mua điện thoại, xe cộ, quần áo hàng hiệu nhưng lại nghĩ âm nhạc, phim ảnh hay nội dung số thì "xài miễn phí cũng được". Tâm lý đó khiến xã hội dễ dãi với hành vi ăn cắp chất xám hơn nhiều loại tài sản khác.

Thực tế, ở nền kinh tế sáng tạo, chất xám mới là tài sản quý nhất. Do vậy, nếu ai cũng phát lậu, sao chép vô tội vạ thì cuối cùng người làm tử tế sẽ chết trước tiên. Rõ ràng không thể nói đến "công nghiệp văn hóa" nếu môi trường sáng tạo bị phá nát bởi nạn ăn cắp nội dung.

Việt Nam đang nói nhiều về chuyển đổi số, kinh tế số, công nghiệp sáng tạo và muốn đi đường dài thì phải xây dựng được văn hóa tôn trọng bản quyền. Thế giới hôm nay không chỉ cạnh tranh bằng tài nguyên hay lao động giá rẻ, mà cạnh tranh bằng tri thức và sở hữu trí tuệ.

Theo đó, quốc gia nào để tình trạng vi phạm bản quyền diễn ra công khai sẽ rất khó tạo niềm tin với nhà đầu tư quốc tế. Không ai muốn mang nội dung, công nghệ hay sản phẩm trí tuệ đến một thị trường mà tài sản của họ có thể bị đánh cắp dễ dàng.

Có thể nói, việc các cơ quan chức năng đề xuất tái lập "tổ phản ứng nhanh" để chặn, gỡ nội dung vi phạm bản quyền trên mạng là yêu cầu sống còn của môi trường nội dung số Việt Nam hiện nay.

Dĩ nhiên xử lý hình sự là cần thiết, nhưng điều quan trọng hơn là xây dựng ý thức xã hội về bản quyền.

Đó chính là ý thức không xem phim lậu, không mở nhạc trái phép, không đăng nội dung ăn cắp, sẵn sàng trả tiền cho tài sản trí tuệ… Cá nhân, tổ chức làm được như vậy mới tạo nên nền văn minh số thật sự.

Tôn trọng bản quyền không chỉ là tuân thủ pháp luật mà còn là cách một xã hội thể hiện sự tôn trọng lao động sáng tạo, sự tử tế trong kinh doanh và danh dự của một quốc gia đang muốn bước vào sân chơi toàn cầu.