Dân kêu trời vì mùi hôi thối từ 50 cơ sở chế biến mực xà

Bên trong một cơ sở sơ chế mực xà tự phát tại thôn An Quang Tây, xã Đề Gi, Gia Lai - Ảnh: TẤN LỰC

Hứng trọn mùi hôi thối và ô nhiễm nguồn nước từ các cơ sở sơ chế mực xà, hàng ngàn người dân xã Đề Gi, Gia Lai đã nhiều lần kiến nghị lên cơ quan chức năng, nhưng rồi đâu lại vào đấy.

'Sống như địa ngục' vì mùi hôi thối bủa vây thôn làng

Dãy nhà dân phía trước khu sơ chế mực xà tại thôn An Quang Tây gần như đóng cửa suốt ngày vì không chịu nổi mùi hôi thối bao trùm không gian. Thứ mùi ngai ngái, tanh tao của thủy sản phân hủy cực kỳ ám ảnh, đặc biệt với người dân từ nơi khác tới.

Ông Nguyễn Văn Kế (67 tuổi, cán bộ về hưu sống tại khu vực này) cho hay người dân đã sống chung với ô nhiễm hơn chục năm qua.

Chính quyền địa phương đôi lần ra quân xử lý nhưng đâu lại vào đó, quy mô làm năm sau còn rầm rộ hơn năm trước.

Ông Kế nói dân địa phương sống ở đây đành cam chịu mùi hôi thối, nhưng người xa quê lâu ngày về lại không thể chịu nổi.

"Bà chị tôi xa quê lâu năm, vừa rồi về đám giỗ cha, dự định ở chơi 3 ngày thăm họ hàng, nhưng chỉ ở được đúng 1 ngày đã phải bỏ đi vì không chịu nổi mùi thối", ông Kế kể.

Nước thải hôi thối từ các cơ sở sơ chế mực xà chảy thẳng vào cống rãnh, rồi chảy ra đầm Đề Gi - Ảnh: TẤN LỰC

Cụ ông Nguyễn Tiện (76 tuổi, trú thôn An Quang Tây) cho biết thêm mùi hôi thối không chỉ xông vào mũi mà còn ám vào đồ đạc, quần áo. Trẻ con, người dân vùng này đi học, đi làm sang vùng khác là "bị nhận ra ngay", vì quần áo lúc nào cũng ám thứ mùi thum thủm, ngai ngái.

Dù đóng cửa ở trong nhà cả ngày, nhưng mùi hôi thối vẫn bám riết không buông, không chỉ nhà dân mà cả trường học cạnh đó.

Bức xúc dồn nén lâu năm, người dân xã Đề Gi nói không hài lòng với cách xử lý của chính quyền và đề nghị có giải pháp mạnh, xử lý dứt điểm những cơ sở gây ô nhiễm này, trả lại môi trường sống trong lành.

Ám ảnh ô nhiễm nghề làm mực xà

Cách khu nhà dân thôn An Quang Tây chừng 300m, hàng chục lán trại sơ sài được dựng lên làm nơi sơ chế mực xà. Mỗi cơ sở có 5 - 10 lao động, chủ yếu là phụ nữ, luôn tay cắt mổ, moi ruột mực xà rồi đặt lên vỉ mang ra phơi nắng.

Dòng nước ngầm được bơm lên rửa nội tạng mực trở nên đen kịt, xả chảy tràn lan ra theo đường cống rồi tự do hòa vào các vũng vịnh trước khi chảy ra đầm Đề Gi.

Nước ngầm được bơm từ lòng đất lên phục vụ sơ chế mực xà rồi xả ra môi trường - Ảnh: TẤN LỰC

Bên trong khu sơ chế, mùi hôi thối từ nước thải, chất thải, khu phơi mực bốc lên khủng khiếp khiến người lạ tới phải đau đầu, buồn nôn.

Chủ một cơ sở (không nêu tên) thừa nhận làm mực xà có ô nhiễm tới môi trường. Nhưng người này cho rằng nghề mực xà giải quyết được nhiều việc làm cho phụ nữ địa phương, tạo thu nhập trang trải cuộc sống không ít người.

Bà Nguyễn Thị Nhiên (62 tuổi, một hộ sơ chế mực xà) cho biết đã theo nghề 5 năm qua. Chồng đau bệnh, không đủ sức lao động, ở biển không có việc làm nên bà đành làm nghề này để nuôi sống gia đình.

Một cơ sở sơ chế mực xà tự phát tại thôn An Quang Đông, xã Đề Gi - Ảnh: TẤN LỰC

Tương tự tại khu vực đê kè đầm Đề Gi ở thôn An Quang Đông, hàng chục cơ sở sơ chế mực xà tự phát mọc lên gây ô nhiễm khủng khiếp cả vùng. Ông Nguyễn Hoàng Sơn, chủ một cơ sở sơ chế đã hoạt động 10 năm, nói việc người dân phản ánh ô nhiễm là có thật.

Ông Sơn viện lý do nhiều người dân không có việc làm, đời sống khó khăn nên phải tham gia làm nghề mực xà dù gây ô nhiễm. Các hộ này cho rằng thay vì dẹp bỏ, chính quyền cần quy hoạch khu chế biến để người dân được hành nghề, giải quyết công ăn việc làm.

Xử lý dứt điểm các cơ sở ô nhiễm trong tháng 9-2026

Theo ông Võ Văn Tài - chủ tịch UBND xã Đề Gi, xã đã lên kế hoạch xử lý dứt điểm các cơ sở chế biến mực xà gây ô nhiễm khu dân cư trong năm nay.

Chính quyền xã đánh giá tình trạng vận chuyển, sơ chế mực xà có chiều hướng gia tăng, tập trung tại các thôn An Quang Đông, An Quang Tây và Chánh Lợi; tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường, không đảm bảo an toàn thực phẩm.

Hoạt động chế biến mực xà gây ô nhiễm môi trường tại xã Đề Gi đã kéo dài hơn 10 năm qua - Ảnh: TẤN LỰC

Được biết hoạt động tập kết, chế biến mực xà tại đây bắt đầu từ năm 2015 và liên tục mở rộng quy mô. Năm 2022, UBND xã Cát Khánh (cũ) đã lập hồ sơ xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực môi trường 30 hộ nhưng hiệu quả không đáng kể.

Các năm 2024, 2025, chính quyền huyện Phù Cát (cũ) cùng thị trấn Cát Khánh tiếp tục triển khai xử lý, không cho cảng cá Đề Gi tiếp nhận tàu chở mực xà nhập cảng, xử lý xe ba gác chở mực xà, đẩy đuổi xe tải chở mực xà từ nơi khác đến. Nhờ đó cơ sở sơ chế mực xà có chiều hướng giảm.

Nhưng hiện nay tình trạng này gia tăng trở lại, hiện có khoảng 53 cơ sở sơ chế mực xà đang hoạt động. Tập trung tại nghĩa địa An Quang Tây, kè chắn sóng đầm Đề Gi, chân cầu Đề Gi, khu quy hoạch dân cư rìa làng An Quang.

Các vỉ phơi mực xà dưới nắng cũng bốc mùi hôi thối không kém, ô nhiễm không khí cả vùng - Ảnh: TẤN LỰC

Nhiều xe tải chở mực xà từ tỉnh khác đổ về cung cấp nguyên liệu cho các cơ sở. Nước thải, chất thải từ cơ sở sơ chế gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng nghiêm trọng đời sống và sức khỏe người dân, nguy cơ trở thành điểm nóng an ninh trật tự.

Lãnh đạo xã Đề Gi cho hay sẽ xử lý quyết liệt, chấm dứt nạn làm mực xà ô nhiễm trong tháng 9-2026. Sau khi xử lý, xã sẽ duy trì kiểm tra giám sát, không để tái diễn, phát sinh mới.

Bên cạnh đó sẽ khảo sát vị trí đất phù hợp, đề xuất quy hoạch vùng tập trung chế biến thủy sản. Đề xuất ngân hàng chính sách xã hội xem xét hỗ trợ các khoản vay ưu đãi cho các hộ dân có nhu cầu chuyển đổi nghề nghiệp.