Đau lòng vấn nạn bạo hành trẻ em: Tại sao không ai ngăn chặn sớm hơn?

* Cần làm gì để bịt những "lỗ hổng" trong bảo vệ trẻ em khỏi bạo lực gia đình hiện nay?

- Việt Nam cũng như các quốc gia trên thế giới đều phải vận hành hiệu quả hệ thống bảo vệ trẻ em ngay từ cấp cơ sở. Việt Nam hiện đã có hệ thống pháp luật khá đầy đủ, gồm Luật Trẻ em, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, các nghị định hướng dẫn. Các văn bản này đều có quy định về can thiệp sớm, phòng ngừa từ sớm, từ xa khi trẻ có nguy cơ bị xâm hại.

Tuy nhiên vấn đề đặt ra là ai sẽ thực hiện những quy định đó trong thực tế. Trước đây Luật Trẻ em quy định ở mỗi xã, chủ tịch UBND xã phải bố trí một người làm công tác bảo vệ trẻ em. Người này có trách nhiệm theo dõi, giám sát những gia đình có nguy cơ cao như gia đình bất ổn, gia đình có con nhỏ, gia đình có cha mẹ gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần. Họ vừa phải hỗ trợ gia đình vừa có thể can thiệp kịp thời, thậm chí cách ly trẻ khỏi môi trường nguy hiểm khi có dấu hiệu bạo lực ban đầu.

Trên thực tế ở nhiều địa phương, nhiệm vụ bảo vệ trẻ em thường được giao cho công chức lao động - xã hội. Tuy nhiên cách bố trí này không thật sự khả thi, bởi công chức này phải đảm nhiệm quá nhiều đầu việc ở cấp cơ sở, từ chính sách người có công, trợ giúp xã hội, bình đẳng giới, giải quyết việc làm, giảm nghèo, lao động ngoài nước đến trẻ em. Trong khi đó bảo vệ trẻ em, nhất là phát hiện sớm nguy cơ từ gia đình, đòi hỏi rất nhiều thời gian, công sức và sự bám sát địa bàn.

Người làm công tác bảo vệ trẻ em không chỉ cần thời gian mà còn cần chuyên môn. Đặc biệt trong việc phát hiện sớm hành vi xâm hại, bạo lực trẻ em, họ cần có kiến thức về công tác xã hội, pháp luật và kỹ năng can thiệp.

Họ phải biết cách phối hợp với công an, y tế, các tổ chức xã hội để đánh giá môi trường chăm sóc trẻ, hỗ trợ gia đình, đồng thời kịp thời đưa trẻ ra khỏi môi trường nguy hiểm nếu cha mẹ hoặc người chăm sóc không còn năng lực bảo vệ trẻ.

Vì vậy các cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là chính quyền cấp xã, cần bố trí người làm công tác bảo vệ trẻ em có đủ năng lực và đủ thời gian để thực hiện nhiệm vụ. Người này phải có khả năng triển khai các quy định của Luật Trẻ em, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình nhằm bảo vệ trẻ kịp thời và phòng ngừa nguy cơ từ sớm, từ xa.

Tăng trách nhiệm của địa phương trong tiếp nhận phản ảnh

Theo báo cáo của Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế), thời gian qua Tổng đài 111 gặp một số khó khăn trong việc kết nối, phối hợp xử lý vụ việc với chính quyền địa phương.

Theo phản ánh, có trường hợp tổng đài gọi điện thông báo vụ việc liên quan đến bạo lực, xâm hại trẻ em nhưng phía địa phương không nghe máy, thậm chí thấy số điện thoại là tắt máy. Điều này khiến quá trình can thiệp, hỗ trợ trẻ em gặp chậm trễ, trong khi nhiều vụ việc liên quan trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe và sự an toàn của trẻ.

Theo ông Đặng Hoa Nam, cần có giải pháp tăng cường trách nhiệm của địa phương trong kết nối với Tổng đài 111.

Để khắc phục tình trạng này, cần tăng cường trách nhiệm của chính quyền địa phương trong công tác bảo vệ trẻ em; bố trí đủ nhân lực chuyên trách tại cơ sở; đồng thời xây dựng cơ chế giám sát, xử lý trách nhiệm rõ ràng đối với các trường hợp chậm trễ hoặc thiếu phối hợp với Tổng đài 111.

Bên cạnh đó có thể công khai nhắc nhở qua truyền thông đối với các địa phương thiếu trách nhiệm để nâng cao hiệu quả can thiệp, hỗ trợ trẻ em bị bạo hành, xâm hại.

Khởi tố mẹ ruột và cha dượng bạo hành bé trai 2 tuổi

Cơ quan cảnh sát điều tra Công an TP.HCM cho biết đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can, thi hành lệnh bắt bị can để tạm giam đối với Nguyễn Thị Thanh Trúc (33 tuổi) và Danh Chơn (30 tuổi, cùng trú xã Hòa Hiệp) để điều tra về tội "ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình".

Công an xã Hòa Hiệp tiếp nhận tin báo của người dân về việc một phụ nữ có hành vi đánh đập con nhỏ tại nhà thuê ở ấp Phú Lâm, xã Hòa Hiệp.

Khi lực lượng chức năng có mặt, cháu bé N.G.K. (sinh năm 2024, con ruột của Trúc) được phát hiện trong tình trạng nguy kịch, toàn thân có nhiều vết bầm tím, trầy xước, vùng đầu bị rách, lơ mơ, phản ứng chậm.

Bé được đưa đi cấp cứu tại bệnh viện địa phương, sau đó chuyển lên Bệnh viện Nhi đồng 1 để tiếp tục điều trị.

Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam đã làm gì?

Ông Nam cho biết hội đã kiến nghị những giải pháp nhằm bịt kín "lỗ hổng" từ cơ sở. Trong đó cần vận hành hiệu quả hệ thống bảo vệ trẻ em cấp xã. Cần bố trí người làm công tác bảo vệ trẻ em có chuyên môn, đủ thời gian bám sát địa bàn để phát hiện sớm các dấu hiệu bất ổn từ gia đình.

Đào tạo nhân lực chuyên nghiệp, đội ngũ cán bộ cơ sở cần được trang bị nghiệp vụ công tác xã hội để nhận diện nguy cơ tại các gia đình có cha dượng, mẹ kế hoặc cha mẹ có vấn đề tâm thần.

Đồng thời cần xử lý nghiêm hành vi "biết mà không tố giác". Cần thực thi nghiêm các chế tài đối với những người chứng kiến bạo hành nhưng im lặng nhằm khuyến khích cộng đồng cùng tham gia giám sát, bảo vệ trẻ.

Chuyển dạy trẻ bằng roi vọt sang đối thoại

Quan niệm "thương cho roi cho vọt" khiến không ít phụ huynh xem việc đánh con là bình thường, thậm chí là quyền của cha mẹ. Điều này có còn đúng?

Chia sẻ về bạo lực trẻ em trong gia đình, tiến sĩ Ngô Anh Vinh - khoa sức khỏe vị thành niên Bệnh viện Nhi trung ương - cho rằng một trong những nguyên nhân lớn khiến bạo lực trẻ em vẫn tồn tại là do nhận thức sai lệch đã ăn sâu trong nhiều gia đình.

Những tổn thương này không chỉ ảnh hưởng tức thời mà còn để lại hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe tinh thần. Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ từng bị bạo hành có nguy cơ cao gặp các vấn đề về tâm lý, rối loạn lo âu, trầm cảm, hành vi chống đối hoặc tái diễn hành vi bạo lực khi trưởng thành.

Khảo sát sức khỏe tâm thần thế giới của Tổ chức Y tế thế giới WHO tại 21 quốc gia cũng cho thấy việc tiếp xúc với bạo lực từ nhỏ làm gia tăng nguy cơ mắc các rối loạn tâm thần, rối loạn hành vi và lạm dụng chất kích thích khi trưởng thành.

Thạc sĩ Lê Thị Hồng Hải - Viện nghiên cứu gia đình và giới, Viện hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam - cũng cho rằng kỷ luật mang tính bạo lực vẫn còn phổ biến ở Việt Nam. Theo bà Hải, điều đáng lo ngại là nhiều hình thức bạo lực hiện nay vẫn được xã hội chấp nhận như một phương pháp giáo dục trẻ. Trong khi đó trẻ em thường không nhận thức đầy đủ về quyền của mình nên không dám lên tiếng hoặc tìm kiếm sự giúp đỡ.

Theo phân tích của các chuyên gia, hành vi bạo lực trẻ em chịu tác động từ nhiều yếu tố như áp lực kinh tế, nghèo đói, căng thẳng tâm lý của cha mẹ, sử dụng rượu bia, bất bình đẳng giới hay các chuẩn mực văn hóa lâu đời. Trong nhiều gia đình, tư tưởng thứ bậc và sự phục tùng tuyệt đối của con cái vẫn tồn tại. Điều này khiến nhiều trẻ chấp nhận việc bị đánh mắng như một phần tất yếu của quá trình lớn lên.

Các chuyên gia cho rằng để đẩy lùi bạo lực trẻ em cần thay đổi từ nhận thức đến hành động trong mỗi gia đình và cộng đồng.

Theo bà Hải, cần thay đổi triết lý nuôi dạy con, chuyển từ giáo dục bằng đòn roi sang đối thoại, tôn trọng và giáo dục tích cực. Đồng thời phải có các chế tài đủ mạnh nhằm ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi bạo lực đối với trẻ em.

Rất nhiều trẻ bị bạo hành từ gia đình

Xử phạt thể xác: Túm và lắc trẻ hoặc đánh/phát vào mông trẻ bằng tay trần hoặc bằng vật như thắt lưng, roi; đánh hoặc tát trẻ vào mặt, đầu hoặc mang tai; đánh vào bàn tay, cánh tay, chân hoặc đánh liên tiếp mạnh.

Xử phạt thể xác nặng: Đánh trẻ vào đầu, lưng, tai, mặt hoặc đánh mạnh và liên tiếp.

Gây áp lực tâm lý: La hét, gào hoặc chửi rủa trẻ; gọi trẻ bằng các từ xúc phạm như "đồ ngu", "đồ lười" hoặc tên gọi tiêu cực khác.

Xử phạt bạo lực: Bất kỳ hình thức xử phạt tâm lý hoặc thể xác.

Cứ 10 trẻ em 1-14 tuổi thì có hơn 7 trẻ đã chịu ít nhất một hình thức xử phạt về tâm lý hoặc thể xác bởi các thành viên trong hộ gia đình. Cứ 10 trẻ thì có hơn 6 trẻ đã từng bị xử phạt tâm lý. Cứ 10 trẻ thì có 4 trẻ bị xử phạt về thể xác.

Nguồn: UNICEF và Tổng cục Thống kê Việt Nam