Dí xuyệt điện xuống kênh là cắt luôn đường sống của mình

Từ lúc “công nghệ dùng điện chích cá” ra đời thì nhiều khu vực sông ngòi đã cạn kiệt cá do bị tận diệt - Ảnh: THANH HUYỀN

Xuyệt điện bắt cá đã và đang sa mạc hóa sinh học dưới nước. Ở Diễn đàn hôm nay, Tuổi Trẻ giới thiệu ý kiến người dân, cơ quan chức năng và chuyên gia về các giải pháp từ gốc đến ngọn cho vấn đề này.

* TS Nguyễn Đính (Viện Công nghệ môi trường, giảm nhẹ thiên tai và biến đổi khí hậu):

Bắt 1 con cá, hàng trăm sinh vật chết theo

Dòng điện không hề chọn cá lớn bỏ cá nhỏ. Khi phóng xuống nước, nó tác động đồng loạt lên cá con, cá ba mẹ, tôm, cua, lươn, nòng nọc, sinh vật phù du, cả trứng cá và ấu trùng thủy sinh.

Những con không chết ngay cũng có thể bị tổn thương thần kinh, xuất huyết nội tạng, cong cột sống hoặc mất khả năng sinh sản. 

Xuyệt điện để bắt 1 con cá có thể kéo theo cái chết của hàng trăm sinh vật khác trong vùng nước bị ảnh hưởng, có nơi cảnh báo "1 con cá đổi 200 sinh vật".

Đó là hiện tượng "đứt gãy tái tạo sinh học". Xuyệt điện còn phá luôn khả năng tái tạo của dòng sông. Bởi dòng sông có cả rong rêu, phiêu sinh vật, động vật đáy, vi sinh vật và các loài thủy sinh. 

Khi xuyệt điện quét qua liên tục, sinh vật phù du chết đi thì cá nhỏ mất thức ăn. Cá nhỏ giảm thì cá lớn biến mất. Các loài làm sạch tự nhiên của nguồn nước cũng mất dần. Nhiều chuyên gia gọi đó là "sa mạc hóa sinh học" dưới nước.

Nhà nước cần kiểm soát việc mua bán thiết bị xuyệt điện ngay từ gốc, khoanh vùng cấm khai thác theo mùa sinh sản và một số thời gian trong năm để phục hồi nguồn cá tự nhiên; hỗ trợ nghề thay thế cho lao động nghèo, tạo sinh kế xanh dựa vào nuôi trồng bền vững, du lịch sinh thái hoặc dịch vụ nông thôn. 

Triển khai mô hình đồng quản lý, trao quyền cho cộng đồng địa phương cùng quản lý, bảo vệ và khai thác bền vững nguồn lợi thủy sản tại chính khúc sông của họ. Khi người dân thấy mình là chủ nhân của dòng sông, họ sẽ giữ lấy nồi cơm lâu dài của chính họ.

* ThS Võ Văn Tài (Trưởng Khoa Tội phạm học và điều tra tội phạm, Phân hiệu Đại học Kiểm sát TP.HCM):

Cần có hướng dẫn rõ ràng

Theo điều 242 Bộ Luật Hình sự hiện hành, hành vi dùng thuốc nổ, dùng điện để đánh bắt thủy sản, đánh bắt thủy sản gây thiệt hại nguồn lợi thủy sản từ 100 đến dưới 500 triệu đồng hoặc thủy sản thu được trị giá từ 50 - 200 triệu đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại điều này hoặc đã bị kết án về tội này nhưng chưa được xóa án tích mà còn vi phạm thì bị phạt tiền từ 100 - 600 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.

Như vậy, phải gây thiệt hại thủy sản từ 100 triệu đồng hoặc dưới định mức này mà có tiền án tiền sự chưa xóa án tích mà tái phạm mới bị xem là phạm tội. Nếu sửa đổi luật theo đề xuất mới thì phải có hướng dẫn, diễn giải rõ ràng là không chỉ trên sông lớn mà áp dụng cho cả trường hợp dùng điện thuốc nổ đánh bắt trên kênh, rạch, ruộng đồng.

* Ông Phạm Văn Mười (Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Cà Mau):

Hơn 67.000 hộ cam kết không dùng xuyệt điện

Thời gian qua tỉnh Cà Mau siết chặt việc dùng xung điện đánh bắt thủy sản mang tính tận diệt. 

Ngoài xử lý hình sự một số trường hợp cố tình vi phạm để răn đe, tỉnh còn vận động người dân giao dụng cụ kích điện để đổi lấy nhu yếu phẩm, treo thưởng cho người phát hiện trình báo các trường hợp xuyệt điện.

Tuy nhiên đa phần người sống với nghề này không có việc làm ổn định, hoàn cảnh khó khăn nghèo túng. 

Tỉnh cũng tổ chức đào tạo nghề, hỗ trợ chuyển đổi nghề cho họ, tuyên truyền thường xuyên nhằm giúp người dân hiểu rằng bảo vệ cá đồng cũng chính là bảo vệ "nồi cơm" của mình và con cháu sau này. Tỉnh cũng đã có chỉ thị về tăng cường ngăn chặn khai thác nguồn lợi thủy sản có tính hủy diệt. Sau đó, nhiều địa phương phát động phong trào "nói không với xung điện, kích điện".

Đến nay, các địa phương đã có tổ cộng đồng quản lý chống khai thác thủy sản tận diệt. Người dân giao nộp hàng ngàn bộ dụng cụ kích điện; hơn 67.000 hộ dân cam kết không sản xuất, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển trái phép và sử dụng xung điện, chất độc... để đánh bắt cá. Các địa phương đã xử lý hơn 700 trường hợp vi phạm, tổng số tiền phạt hơn 17 tỉ đồng.

* Ông Lê Hồng Thịnh (Bí thư Đảng ủy xã U Minh, tỉnh Cà Mau):

Mâm cơm đã có nhiều món cá đồng

Sau hai năm xử lý mạnh tay với xuyệt điện và dùng thuốc nổ để bắt cá, mâm cơm của người dân đã có nhiều món ăn phong phú từ cá đồng. Giờ bà con chỉ đặt lờ, đặt lợp, giăng lưới, giăng câu cũng có dư cá để bán chứ không dùng xuyệt điện như trước. Không lâu nữa cá đồng dưới kênh mương sẽ phục hồi nhanh chóng, muốn ăn cá lóc bằng bắp tay bắp chân gì cũng có.

* Nguyễn Văn Bảo 23 tuổi (phường An Xuyên, tỉnh Cà Mau):

Bỏ xuyệt điện, đi bán vé số

Trước đây tôi thường theo cha đi xuyệt cá ở các kênh mương. Mỗi ngày hai cha con kiếm được từ 300 - 800.000 đồng.

Chúng tôi đi xuyệt điện chủ yếu ở chỗ vắng người, chỗ đông người thì đi vào ban đêm. Có khi xuyệt trong phần đất có chủ thì bị người dân xua đuổi.

Nay hai cha con tôi đã quyết định bỏ nghề. Giờ cha tôi đi làm hồ, còn tôi đi bán vé số kiếm sống. Đi bán vé số thì cực hơn đi xuyệt cá, nhưng được cái không phải phập phồng lo sợ. 

Sau giờ bán vé số, tôi thường đi câu cá ven sông. Hiện nay ở Cà Mau hiếm gặp cảnh xuyệt điện như trước đây và nguồn cá cũng bắt đầu phục hồi trở lại. Mấy hôm trước tôi câu được con cá lóc hơn 1,2kg dưới kênh gần nhà. Giờ nhiều đoạn sông cá con sinh sản lại nhiều rồi.

* Ông Hữu Nghị (xã Tân Lộc, Cà Mau):

Tôi đã thấy cá bơi lội từng đàn trên kênh cũ

Trước đây tôi sống bằng nghề xuyệt cá, mỗi ngày tôi xuyệt bắt được khoảng 8 - 10kg chủ yếu là cá lóc và cá rô, cá sặc. Xuyệt xong chỉ lấy cá lớn, cá nhỏ dính điện không lấy vì bán không ai mua.

Thường thì những con cá nhỏ dính điện sau đó cũng chết hoặc sống cũng khó lớn. Giờ tôi chuyển sang làm hồ, mỗi ngày kiếm được 400.000 ngàn đồng, bộ xuyệt điện đi giao nộp cơ quan chức năng. Lâu lâu đi ngang các mương, kênh cũ thấy cá bơi từng đàn, bún nhảy nhiều hơn trước kia cũng thấy vui.

Theo tôi, chính quyền cần có quy định chỉ đánh bắt cá theo mùa. Mùa cá sinh sản và cá non thì cấm đánh bắt để có thời gian cho cá sinh sôi phát triển.