Nghiên cứu mới: Người Andes thay đổi gene do… ăn nhiều khoai tây

Các loại khoai tây nhiều màu sắc được phục vụ tại một nhà hàng ở Cusco, Peru ngày 15-7-2025 - Ảnh: REUTERS

Theo Hãng tin Reuters, một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Nature Communications cho thấy chế độ ăn chủ yếu dựa vào khoai tây đã làm thay đổi cấu trúc di truyền của người bản địa vùng Andes ở Peru, giúp họ tiêu hóa tinh bột hiệu quả hơn qua hàng ngàn năm tiến hóa.

Các nhà khoa học phát hiện hậu duệ của người Andes cổ đại - đặc biệt là những người nói tiếng Quechua, ngôn ngữ từng được sử dụng trong đế chế Inca - sở hữu trung bình 10 bản sao của gene AMY1, nhiều hơn từ 2 đến 4 bản sao so với phần lớn dân số thế giới.

Gene này liên quan đến việc sản sinh enzyme amylase trong nước bọt, giúp phân giải tinh bột khi ăn. Theo nhóm nghiên cứu, chưa có quần thể nào trên thế giới được ghi nhận có số lượng bản sao gene AMY1 cao như vậy.

Đáng chú ý, thời điểm xuất hiện biến đổi di truyền này cũng trùng với giai đoạn người bản địa bắt đầu thuần hóa khoai tây cách đây khoảng 6.000 - 10.000 năm.

"Đây là minh chứng tuyệt vời cho thấy văn hóa đã định hình sinh học con người", nhà di truyền học tiến hóa Omer Gokcumen thuộc Đại học Buffalo - một trong các tác giả chính của nghiên cứu - nhận định.

Việc sở hữu nhiều bản sao gene AMY1 hơn giúp cơ thể người Andes cổ đại chuyển hóa khoai tây - nguồn calo chính ở vùng cao nguyên khắc nghiệt - hiệu quả hơn. Những cá nhân có đặc điểm di truyền này có sức khỏe tốt hơn, khả năng sinh tồn cao hơn, từ đó duy trì và di truyền đặc điểm này cho các thế hệ ngày nay.

"Khoai tây là một trong những nguồn cung cấp calo chính trong chế độ ăn của người Andes cổ đại", nghiên cứu sinh Kendra Scheer, đồng tác giả nghiên cứu, cho biết.

Khoai tây từng giữ vai trò trung tâm trong nguồn lương thực của đế chế Inca trước khi được người Tây Ban Nha đưa sang châu Âu vào thế kỷ 16. Nhờ khả năng chống chịu tốt ở độ cao lớn, chúng cung cấp nguồn vitamin, khoáng chất và chất xơ dẻo dai cho cộng đồng bản địa.

Hiện Peru được cho là có khoảng 3.000 - 4.000 giống khoai tây khác nhau với nhiều màu sắc đa dạng như tím, đỏ, vàng, trắng và đen.

Nghiên cứu được thực hiện trên dữ liệu gene của hơn 3.700 người thuộc 85 quần thể ở châu Mỹ, châu Âu, châu Phi và châu Á, bao gồm 81 người nói tiếng Quechua tại Peru.