Hàng không giá rẻ ngấm đòn vì chiến sự Iran

Từng chiếm khoảng 5% số chuyến bay tại Mỹ, Spirit Airlines trở thành hãng hàng không đầu tiên "ngã gục" trước cú sốc giá nhiên liệu tăng vọt do chiến sự tại Iran.

Càng bay càng lỗ

Hãng tin Reuters cho biết kế hoạch thoát phá sản của Spirit Airlines từng được xây dựng trên mức giá nhiên liệu bay giả định khoảng 2,24 USD/gallon trong năm 2026.

Nhưng đến cuối tháng 4 giá thực tế đã tăng lên khoảng 4,51 USD/gallon, đảo lộn toàn bộ tính toán chi phí của hãng.

Theo công ty phân tích thị trường hàng hóa - năng lượng Kpler, việc eo biển Hormuz bị phong tỏa đã làm gián đoạn gần 21% nguồn cung nhiên liệu bay vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu, khiến giá nhiên liệu tăng chóng mặt.

Ở châu Âu, giá nhiên liệu bay truyền thống đã tăng từ khoảng 800 USD/tấn trước chiến sự lên hơn 1.500 USD/tấn vào cuối tháng 4.

Tờ Hoàn Cầu Thời báo ngày 22-4 cho biết giá tiếp nhiên liệu trung bình của các hãng hàng không Trung Quốc tại các sân bay nước ngoài đã vượt 11.000 nhân dân tệ (1.611 USD)/tấn - tăng hơn gấp đôi trước đó, một số sân bay thậm chí vượt mức 30.000 nhân dân tệ/tấn.

Nhiên liệu thường chiếm khoảng 30 - 40% chi phí hoạt động của các hãng bay, và tỉ lệ này sẽ cao hơn với nhiều hãng hàng không giá rẻ. Khi giá nhiên liệu tăng gấp đôi, không ít tuyến bay rơi vào tình thế càng bay càng lỗ.

Nhiều hãng hàng không giá rẻ Mỹ - trong đó có Frontier và Avelo - đã xin hỗ trợ tài chính 2,5 tỉ USD từ chính quyền Tổng thống Donald Trump vì không chịu nổi giá nhiên liệu vượt mốc 4 USD/gallon kéo dài trong phần còn lại của năm 2026.

Một số phân tích cho rằng khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang chịu tác động nhanh hơn vì nguồn dự phòng dầu không nhiều như châu Âu, và nhiều nước trong khu vực như Ấn Độ, Hàn Quốc và Nhật Bản phụ thuộc lớn vào dòng nhiên liệu đi qua eo biển Hormuz.

AirAsia - hãng hàng không giá rẻ lớn nhất châu Á - đã tạm dừng các tuyến Bangkok đến Thượng Hải và Bangkok đến Riyadh từ trung tuần tháng 4, đồng thời giảm tần suất bay đến Tokyo, Osaka, Almaty và Delhi.

Hãng Thai AirAsia cũng cắt khoảng 30% công suất trong tháng 5 và 6, tạm dừng nhiều tuyến nội địa Thái Lan và một loạt tuyến quốc tế đến Ấn Độ, Nepal, Indonesia và Singapore.

CEO Hãng hàng không Đức Lufthansa, ông Carsten Spohr, cảnh báo rằng nhiên liệu bay có thể tiếp tục khan hiếm và đắt đỏ trong phần còn lại của năm 2026.

Ông cũng nêu ra ba kịch bản khủng hoảng mà ngành hàng không có thể đối mặt nếu tình trạng nhiên liệu tiếp tục căng thẳng. Đầu tiên là các sân bay từ chối nhận thêm chuyến bay mới để đảm bảo nhiên liệu cho lịch bay hiện có, tiếp theo là tình trạng một số sân bay có thể không còn đủ dự trữ nhiên liệu để bảo đảm các chuyến bay đã lên lịch, và cuối cùng là sự đứt gãy chuỗi cung ứng nhiên liệu tại các trung tâm nhiên liệu lớn.

Nhân Dân Nhật báo cho biết trong kỳ nghỉ lễ Quốc tế lao động, tỉ lệ hủy chuyến trên các đường bay quốc tế toàn cầu đã tăng lên 7,4%. Tính chung trong tháng 5, công suất bay toàn cầu đã bị cắt khoảng 3%.

Bài toán sinh tồn

Chuyên gia hàng không của Đại học Hàng không Vũ trụ Bắc Kinh, ông Vương Á Nam, nhận định với tờ Nhân Dân Nhật báo ngày 28-4 rằng áp lực hiện nay có thể dẫn đến ba chuyển biến lớn trong ngành hàng không.

Ngành sẽ phân hóa mạnh hơn, các hãng lớn có cơ hội mở rộng thị phần, còn hãng giá rẻ yếu có thể đối mặt nguy cơ phá sản hoặc tái cơ cấu. Kế đó, công nghệ tiết kiệm nhiên liệu và nhiên liệu hàng không bền vững sẽ được thúc đẩy nhanh hơn.

Cuối cùng là các nước, các hãng bay sẽ phải đa dạng hóa nguồn năng lượng để giảm phụ thuộc vào một khu vực cung ứng duy nhất.

Trong bối cảnh này, nhiều chuyên gia cho rằng làn sóng cắt chuyến sẽ đẩy nhanh quá trình sàng lọc của ngành.

Các tuyến có hiệu quả khai thác thấp sẽ được cắt giảm, dồn nguồn lực về các trục khai thác chính và có hiệu quả cao hơn.

Theo báo The Guardian, KLM - hãng bay thuộc Tập đoàn Air France KLM - cho biết sẽ cắt 160 chuyến bay trong tháng 5 do giá nhiên liệu bay tăng.

Trong khi đó, hãng hàng không Đức Lufthansa đã chuẩn bị phương án cắt 2,5% - 5% công suất và có thể sớm dừng khai thác 20 - 40 máy bay cũ để ứng phó với chi phí tăng thêm từ chiến sự Mỹ - Israel và Iran nếu tình hình tiếp tục xấu đi.

Hãng hàng không Qantas của Úc cũng cắt khoảng 5 điểm phần trăm công suất nội địa trong giai đoạn tháng 4 đến 6, và tăng thêm chuyến đến châu Âu do nhu cầu trên tuyến này vẫn mạnh.

Giáo sư khoa kinh tế và quản lý từ Học viện Phi hành dân dụng Trung Quốc, ông Cảnh Sùng Nghị, chia sẻ với Nhân Dân Nhật báo rằng trong ngắn hạn làn sóng hủy chuyến diện rộng có thể sẽ dịu lại khi ngành hàng không thích nghi với mặt bằng giá dầu cao hơn và tình hình cung - cầu trở lại trạng thái cân bằng mới.

Khủng hoảng nhiên liệu cũng đang thúc đẩy các hãng bay đẩy nhanh thay đổi về công nghệ và đội bay, cho các máy bay cũ ngốn nhiên liệu "về hưu", và sử dụng các loại máy bay lớn tiết kiệm nhiên liệu tốt hơn.