04/05/2026 16:38

Người Nhật tối giản để thành cường quốc

Ấn tượng đầu tiên của tôi về Nhật Bản trong chuyến du hành xứ sở này cuối xuân 2026 là sự choáng ngợp trước một quốc gia giàu có, văn minh, hiện đại. Nhưng hình ảnh lắng đọng lại trong tôi khi rời xa nơi đó lại là những thứ rất nhỏ.

Những con đường nhỏ, những ngôi nhà nhỏ, những đồ vật nhỏ "made in Japan", những việc tưởng chỉ "cỏn con" nhưng tạo nên giá trị lớn cho quốc gia phồn vinh.

Xe nhỏ, đường nhỏ, bãi xe nho nhỏ...

Đón chúng tôi ở sân bay quốc tế Narita là chiếc Toyota 9 chỗ ngồi, đầu đuôi đều vuông vức và ngắn gọn như cái hộp di động. Trên đường cao tốc về Tokyo, tôi lại thấy rất nhiều "chiếc hộp" như vậy, gồm cả xe cá nhân, xe tải, xe buýt, với đủ nhãn hiệu Toyota, Nissan, Honda, Suzuki, Mitsubishi... Các khách Việt đều ngạc nhiên: xe Nhật sản xuất tại bản quốc... xấu hơn xe Nhật ở Việt Nam.

Vào khu trung tâm thủ đô mới thấy những chiếc xe Lexus, Acura (Honda) sang trọng, nhưng nhiều nhất vẫn là những "chiếc hộp vuông" tiết kiệm từng centimet chiều dài và chiều rộng.

Ngoại trừ các đại lộ vành đai rộng dài, còn lại hầu hết đường phố trung tâm Tokyo cũng không lớn, chỉ đủ hai làn xe. Đường nhỏ mà chi phí bảo dưỡng rất lớn nên rất sạch đẹp, nếu xe to dài chiếm nhiều diện tích tất nhiên sẽ tốn nhiều tiền để trả phí lưu hành, đậu đỗ.

Buổi sáng, tôi dậy sớm, đi bộ thăm các phố phường. Nơi tôi lưu trú là khu phố nằm giữa hai TP Mushashino và Koganei, vệ tinh của Tokyo. Nếu trung tâm thủ đô đông đúc du khách thì các đô thị vệ tinh là nơi cư trú chủ yếu của dân bản địa.

Đầu mỗi con hẻm luôn có bãi xe nhỏ. Thay vì xây nhà, người ta dành khu đất đó để làm bãi xe. Bất cứ con hẻm nào cũng có bãi xe nhỏ, vừa vặn chỗ cho vài chiếc xe cư dân trong hẻm. Nhiều nhất là những bãi xe nho nhỏ, chỉ đủ đậu khoảng 3 - 4 chiếc. Trước mỗi ngôi nhà mặt tiền lại có một ô nhỏ vừa vặn cho chiếc xe vuông nhỏ đậu vào.

Không chỉ thủ đô Tokyo, tôi còn bắt gặp những bãi xe nhỏ với những chiếc xe nhỏ như vậy ở khắp nơi: Osaka, Nagoya - thành phố lớn thứ hai và thứ ba Nhật Bản; ở thành phố cảng Yokohama; cố đô Nara, Kyoto - các đô thị di sản...

Hóa ra những chiếc xe nhỏ ấy lại là sáng tạo lớn của ngành ô tô Nhật Bản ra đời từ năm 1949, từ yêu cầu của Chính phủ Nhật Bản, nhằm tạo ra các phương tiện nhỏ gọn phù hợp những con đường hẹp của Nhật, giúp dân nghèo có xe hơi và thúc đẩy công nghiệp ô tô. Chiếc xe hơi đó được đặt tên là K-car (Kei jidosha) - "xe ô tô nhẹ".

Chúng chiếm ít diện tích, ít không gian, tiêu tốn ít nhiên liệu, phí lưu hành và đậu xe cũng rất thấp, mà giá mua thì rẻ hơn rất nhiều vì được ưu đãi thuế và phí bảo hiểm. K-car không chỉ đơn thuần là một dòng xe mà đã trở thành biểu tượng cho tinh thần "vượt khó" và sự tối ưu hóa đến mức "tối đa nhất có thể" của người Nhật.

Phố phường trung tâm thủ đô Tokyo hiện đại với những tòa cao ốc hình trụ chữ nhật góc cạnh, rất ít chi tiết trang trí, được xây lắp bằng vật liệu nhẹ, trang trí bên ngoài bằng gạch men gốm màu nâu hoặc xám, trầm lắng và nền nã. Ngoài hai màu nâu và xám chủ đạo, hầu như rất ít thấy những thứ màu sặc sỡ.

Nếu các công trình kiến trúc to lớn là điểm nhấn của đô thị hiện đại thì các ngôi nhà nhỏ mái thấp với kiểu dáng cổ xưa là những nốt lặng, cứ khiến người ta dừng lại để ngắm thật lâu. Những ngôi nhà nhỏ mái thấp ấy như đang lặng lẽ kể câu chuyện lịch sử của một đất nước đi lên phồn vinh từ núi lửa, động đất và đức kiên nhẫn của người Nhật.

Nhà nhỏ, cánh cổng nhỏ, dẫn vào hành lang nhỏ, một chiếc đèn đá nhỏ, dù mảnh đất hẹp nhưng gia chủ vẫn dành một khoảnh đất nhỏ để tạo một mẫu vườn nho nhỏ, đủ chỗ cho một cây anh đào nhỏ, bên dưới là vài khóm hoa anh thảo, linh lan và vài viên đá nhỏ sắp xếp như những con chữ bí ẩn.

Bao quanh nhà là bức tường thấp, bên trên lợp ngói âm dương, lặng lẽ và rất mực khiêm nhường. Giữa phố phường nhộn nhịp, sầm uất, ngôi nhà nhỏ đó đã trở thành một điểm nhấn, chứ không phải là nốt lặng nữa.

Văn hóa tối giản làm nên sức mạnh của Nhật

Hóa ra những cái nhỏ đầy chủ ý ấy là biểu hiện của một triết lý sống của người Nhật. Một lối sống với triết lý sâu sắc và được cả cộng đồng thực hành qua ngàn năm, hun đúc thành giá trị văn hóa đậm đà bản sắc Nhật: văn hóa tối giản.

Văn hóa tối giản của người Nhật, với thuật ngữ Minimalism, đã và đang từng ngày được thế giới đón nhận như xu hướng toàn cầu. Nó không chỉ là triết lý sống, mà còn là triết lý của nền kinh tế, kim chỉ nam của giáo dục, giúp cho nước Nhật trở nên giàu mạnh dù rất ít tài nguyên thiên nhiên mà dư thừa thiên tai nặng nề.

Nước Nhật thường xuyên xảy ra động đất do nằm trên vành đai lửa Thái Bình Dương. Đảo quốc có đến 6.852 hòn đảo lớn nhỏ, nhưng 66,4% diện tích là rừng, 12,8% là diện tích nông nghiệp, và đất đai cho khu dân cư chỉ chiếm 4,8% diện tích. Vì vậy người Nhật luôn tiết kiệm từng mẫu đất để trồng trọt, để làm nhà, làm đường, xây đô thị.

Họ luôn đặt ra bài toán sử dụng một cách tối thiểu tài nguyên thiên nhiên, nhưng phải đạt đến tối đa hiệu quả, tối đa nhất có thể. Từ đó ra đời lối sống, cách làm ăn "tối giản - tối đa" của người Nhật.

Trên đường từ thủ đô Tokyo đi Osaka - trung tâm kinh tế miền tây Nhật Bản, chúng tôi đi qua thành phố Toyota. Đây là đô thị trung tâm vùng Chubu - miền Trung Nhật Bản, được thành lập năm 1951, lúc đầu mang tên là thành phố Komoro.

Đến năm 1957, thành phố được đổi tên thành Toyota để tôn vinh đóng góp to lớn của tập đoàn công nghiệp ô tô nổi tiếng này. Người bạn Nhật đã kể cho chúng tôi câu chuyện "thành công lớn từ những cải tiến nhỏ" của Toyota.

Toyota đã gặp khó khăn sau khi bước qua giai đoạn đầu mới thành lập (1937). Để thực hiện những thay đổi lớn đòi hỏi rất nhiều tiền bạc, công sức và thời gian. Thay vì thực hiện ngay những đột phá lớn như thế, lãnh đạo công ty này đã chọn cách khuyến khích những cải tiến nhỏ, đó là những việc mà một công nhân bình thường cũng có thể làm được.

Từng việc một, từng bước một, từng ngày một, với những cải tiến rất nhỏ, thậm chí rất "tầm thường" như thay đổi vị trí một chiếc giá đỡ để tiết kiệm hai giây thao tác; chiếc xe Toyota từ chỗ còn thô sơ, nhiều khiếm khuyết đã dần trở thành chiếc xe hoàn thiện và phổ biến nhất thế giới. "Chúng ta làm ra sản phẩm tốt hơn nhờ cải thiện từng ngày" - đó là đúc kết của ông Kiichiro Toyoda, người sáng lập Toyota.

Cải tiến liên tục, từ những cái nhỏ bé nhất - đó là triết lý và tinh thần cốt lõi của Toyota đã được đúc kết thành một nguyên tắc vận hành của toàn hệ thống. Tinh thần đó xuất phát từ triết lý của người Nhật gói gọn trong hai chữ Kaizen (cải thiện). "Sức mạnh nằm trong những điều nhỏ bé!" - đó là lời đúc kết đầy minh triết của người Nhật.

Sức mạnh Nhật Bản, nền kinh tế lớn thứ tư thế giới, không chỉ nằm ở công nghệ cao hay kinh tế vĩ mô, mà phần lớn được xây dựng từ sự tỉ mỉ, kỷ luật và trân trọng những điều nhỏ bé trong cuộc sống hàng ngày. Triết lý này giúp họ tạo ra chất lượng vượt trội, góp phần lớn tạo nên sự phát triển vượt bậc của nền kinh tế, công nghệ và của cả quốc gia Nhật Bản.

Chúng tôi ăn tối ở một nhà hàng ở Shinjuku - khu phố ở trung tâm Tokyo nổi tiếng đông người và mua bán sầm uất. Nhà hàng với tấm biển lớn ở mặt tiền phố, nhưng chỉ chiếm một phần nhỏ ở tầng hai. Cứ tưởng rằng quán nhỏ vậy thì chỉ bán cho vài người khách, nhưng khi bước vào bên trong mới thấy thực khách khá đông.

Dù khách đông nhưng mỗi bàn ăn vẫn là một không gian riêng với những chiếc bàn nhỏ, ghế nhỏ. Các vật dụng trên bàn cũng nhỏ và được bài trí một cách gọn gàng, đẹp mắt.

Tôi thật sự thích thú với cái toilet nhỏ xíu với chiều rộng khoảng hơn 1m, vừa vặn một người đứng lên ngồi xuống. Vì nhỏ xíu như vậy nên người ta cũng bố trí bồn rửa tay nhỏ với chiều rộng bằng một gang tay. Nhỏ hẹp vậy nhưng vẫn đầy đủ các thiết bị vệ sinh, là những chiếc bồn rửa, vòi nước nhỏ được thiết kế riêng cho loại toilet tí hon này.

Link nội dung: https://phapluatcongdan.vn/nguoi-nhat-toi-gian-de-thanh-cuong-quoc-a50567.html