Về khám bệnh cho 'dân mình'

Bác sĩ Phương Nguyễn cùng nhóm bác sĩ tình nguyện của NUOY tại Bệnh viện Răng hàm mặt Huế năm 2026 Ảnh: NVCC

Bác sĩ Phương đều đặn sang Việt Nam mỗi năm và đi ngược xuôi Bắc - Nam trong các chương trình của Tổ chức NUOY (Mỹ) với các bệnh viện địa phương.

Sinh ra trong trại tị nạn ở Indonesia trước khi gia đình đặt chân đến Mỹ, như nhiều đứa trẻ lớn lên trong cộng đồng Việt xa xứ, "Việt Nam" trong anh Phương từng là một hình dung của nhiều mảnh ghép: câu chuyện của người lớn, những lớp ký ức không phẳng, những đoạn lịch sử được kể lại bằng giọng nghẹn.

Lớn hơn một chút, như bác sĩ Phương chia sẻ, những đứa trẻ cùng thế hệ anh luôn đau đáu những câu hỏi: "Mình là ai? Mình là người Mỹ hay người Việt?".

Mang bác sĩ nhiều nước về Việt Nam

Năm 2004, chàng sinh viên y khoa 24 tuổi được đặt chân đến Việt Nam lần đầu tiên trong khuôn khổ một chương trình hỗ trợ y tế của Quỹ Project Vietnam. Chuyến đi lần đó với anh như một "cú chạm". "Lần đầu tiên mình biết trong máu của mình là gì", anh trầm ngâm chia sẻ.

Ngót nghét từ đó đến nay đã hơn 20 năm, bác sĩ Phương cười và khoe với chúng tôi tấm hình anh chụp cùng những người bạn lần đầu gặp nhau tại Hà Nội năm 2004. Từ sau lần trở về đầu tiên, anh không còn xem Việt Nam là một chuyến đi, mà về khám bệnh cho "dân mình".

Không chỉ mang theo dao mổ, anh còn mang theo sinh viên, bác sĩ trẻ từ Mỹ và nhiều nước khác về Việt Nam. Có người là bác sĩ Mỹ, có người là người Mỹ gốc Việt, có người chưa từng đặt chân đến Việt Nam trước đó.

Anh muốn họ nhìn thấy Việt Nam hôm nay - không chỉ là ký ức chiến tranh, mà là một đất nước đang vươn lên, với đội ngũ bác sĩ giỏi, với nhu cầu học thuật, với khát vọng đứng ngang hàng thế giới.

Hơn 20 năm, bác sĩ Phương không đếm được có bao nhiêu ca mổ mà mình đã thực hiện. Lớn có, nhỏ có nhưng có những bệnh nhân khiến anh nhớ mãi. Một cô bé bị dị dạng gương mặt, không dám đến trường. Một em nhỏ bị hẹp sọ, não không đủ chỗ phát triển.

"Có ca mổ kéo dài sáu tiếng. Có ca phải theo dõi nhiều năm. Nhưng cái hạnh phúc là vài năm sau, mình thấy các em đi học, đám cưới, sống một cuộc đời bình thường", anh kể.

Cách bác sĩ Phương làm việc không giống những chuyến "y tế ngắn ngày" thường thấy. Anh không đến để làm thay, càng không đến để thể hiện. "Ca khó thì lúc đầu chúng tôi làm 80 - 90%. Nhưng dần dần, bác sĩ Việt Nam làm chính. Tôi đứng sau, quan sát và góp ý", anh nói.

Chàng sinh viên y khoa Phương Nguyễn trong lần đầu tiên về Việt Nam năm 2004

Tiếng Việt và gia đình bên kia đại dương

Ở Mỹ, bác sĩ Phương có một gia đình nhỏ. Vợ anh là người Mexico, làm nha sĩ. Hai con gái anh còn nhỏ, chưa có dịp đặt chân đến Việt Nam nhưng đã có vài lần theo chân ba mẹ tham gia các đoàn bác sĩ quốc tế thiện nguyện ở Nam Mỹ.

Nhìn con gái vô tư chơi với các bệnh nhân nhỏ tuổi mắc tật hở hàm ếch, anh tự dặn lòng mình phải đến Việt Nam nhiều hơn, giúp được nhiều mảnh đời nhỏ và khó khăn ở đây hơn nữa.

Ba mẹ anh, những người từng làm nghề "gõ đầu trẻ", hiện đã lớn tuổi nên giờ đây các chuyến bay dài là một điều khó thực hiện. Mẹ anh đã từng về Việt Nam một lần, xúc động và nghẹn ngào kể lại cho anh nghe sau khi trở lại Mỹ.

Khoảnh khắc ấy làm chúng tôi nhớ lại việc bác sĩ Phương kiên quyết và cố gắng nói tiếng Việt. Có lẽ vì ba mẹ anh đã luôn giữ tiếng Việt trong nhà, giữ lại sợi dây gắn kết anh Phương và Việt Nam.

Không thể về quê hương vì sức khỏe nhưng ba mẹ bác sĩ Phương hiểu những việc anh đang làm ở bên kia đại dương và ủng hộ. Họ không ép, không bảo anh phải làm thế này thế kia, họ chỉ nhìn việc anh làm như một điều "rất quý": giúp được đồng bào, giúp được quê hương.

Với gia đình nhỏ của Phương, dạy tiếng Việt cho hai con gái nhỏ là điều khiến anh trăn trở. Anh hy vọng một ngày không xa, các con sẽ được đặt chân lên mảnh đất hình chữ S, được tận mắt thấy tai nghe những điều đã được ba và ông bà kể.

Công việc đã từng cuốn bác sĩ Phương và giờ, anh tâm sự rằng đã đến lúc nên ở gần hơn với ba mẹ, để chăm sóc họ, để hai con gái được nghe và hiểu nhiều hơn về Việt Nam.

Tạm biệt chúng tôi, anh hẹn tái ngộ vào tháng 9-2026 tại Hà Nội, nơi anh sẽ cùng hàng chục bác sĩ khác đến từ Mỹ, Việt Nam, Thái Lan và Hàn Quốc tham gia một hội thảo chuyên sâu về tật sứt môi, hở hàm ếch.