Thuế Mỹ 'hạ nhiệt' tạm thời: Doanh nghiệp Việt vừa tăng đơn hàng vừa lo ứng phó

Doanh nghiệp Việt Nam giới thiệu sản phẩm đến đại diện các chuỗi bán lẻ Mỹ - Ảnh: C.R

Với các nhà xuất khẩu Việt Nam, đây là giai đoạn "cửa sổ" để tăng tốc đơn hàng, nhưng cũng là khoảng thời gian quan trọng để chuẩn bị ứng phó với các chiến lược thuế quan mới, được dự đoán là sẽ khắc nghiệt và dài hơi hơn, từ Washington.

Bài học từ thuế đối ứng

Ông Nguyễn Đức Nghĩa, Phó giám đốc Trung tâm Hỗ trợ pháp lý doanh nghiệp nhỏ và vừa (thuộc HUBA - Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM) - cho biết ngay trong đầu năm 2026, mặc dù phía Washington chưa đưa ra quyết định giảm thuế, hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp vẫn tăng trưởng ổn định, có nhóm hàng tăng trưởng từ 10 - 20%.

Chẳng hạn trong ngành gỗ nội thất, một doanh nghiệp chuyên xuất hàng sang thị trường Mỹ cho biết lượng hàng xuất đi Mỹ vẫn khả quan và có dấu hiệu tiếp tục tăng trong giai đoạn 150 ngày thuế quan toàn cầu khoảng mức 10%.

Thuế cho hàng hóa toàn cầu nhập khẩu vào Mỹ giảm 10% đồng nghĩa với việc mức thuế trung bình cho hàng Việt Nam khi vào quốc gia này giảm còn 16%, so với 21,6% trước ngày 20-2-2026.

Trước đó, với mức thuế nhập khẩu 20% nhưng xuất khẩu đi Mỹ của các doanh nghiệp Việt Nam tăng trưởng kỷ lục. Số liệu từ Cục Thống kê cho thấy Mỹ trong 2 tháng đầu năm 2026 vẫn là thị trường khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 23,8 tỉ USD. Năm 2025, xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này là hơn 153 tỉ USD, tăng 28,1% so với năm 2024.

Bà Dương Hồng Loan, Viện trưởng Viện Sáng kiến Việt Nam, nhận định các doanh nghiệp tại Việt Nam và thế giới, sau cú sốc thuế đối ứng từ thị trường Mỹ, đã đúc kết được một kế hoạch kinh doanh có tính bền bỉ, thích nghi và ứng phó tốt hơn với bối cảnh thương mại toàn cầu biến động.

Các doanh nghiệp cũng quan tâm hơn đến tỉ lệ nội địa hóa và các chi tiết kỹ thuật để tính mức thuế áp dụng cho hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ, từ đó đấu tranh cho mức thuế hợp lý đối với hàng hóa của mình.

"Bên cạnh bài học về nâng cao tỉ lệ nội địa hóa, đây cũng là cơ hội để các doanh nghiệp Việt Nam đa dạng hóa thị trường. Việc quá phụ thuộc vào một thị trường nào đó, thì khi họ thay đổi chính sách, doanh nghiệp sẽ ngay lập tức đón cú sốc", bà Loan phân tích.

Theo các chuyên gia, các doanh nghiệp có thể tận dụng giai đoạn "cửa sổ chính sách" này để đẩy nhanh tiến độ giao hàng, hoàn tất các hợp đồng thương mại, và đáp ứng xu hướng đẩy nhanh tiến độ đặt hàng/nhập hàng (front-loading) của các nhà nhập khẩu Mỹ.

Giai đoạn mở ra cơ hội

Giáo sư Trần Ngọc Anh (Đại học Indiana, Mỹ) gọi thời điểm này là giai đoạn "mở ra cơ hội" cho hoạt động xuất khẩu của Việt Nam. Nhưng doanh nghiệp không nên chờ đợi chính sách, mà cần chủ động triển khai các công cụ tài chính và pháp lý có sẵn trong luật thương mại Mỹ.

Trong khi đó, các chuyên gia đánh giá chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ xem giai đoạn này là "bước đệm" cho các chính sách thuế, cơ chế thương mại có tính cấu trúc, lâu dài và khắt khe hơn. Washington có thể viện dẫn nhiều điều khoản để tiến hành điều tra thương mại, nhắm vào quốc gia hay ngành hàng cụ thể, với mức thuế trừng phạt có thể cao hơn 10% và sẽ kéo dài.

Cụ thể, đối với hàng hóa Việt Nam, Mỹ có thể khởi xướng điều tra theo chương 301 về tình trạng dư thừa năng lực và lao động cưỡng bức nhằm áp dụng các chế tài thương mại. Các ngành hàng có nguy cơ cao bị ảnh hưởng là dệt may và da giày, cùng với đó là ngành máy móc - thiết bị.

Bà Nguyễn Thu Trang - Phó giáo sư Đại học Luật Temple, thành viên Hội đồng Quan hệ đối ngoại - cho rằng doanh nghiệp cần hiểu rõ các khung luật như các chương 301, 232, 338 hay các quy định liên quan đến lao động cưỡng bức để xác định yêu cầu tuân thủ cũng như hồ sơ về chuỗi cung ứng, từ nguồn gốc nguyên liệu đến điều kiện lao động.

"Việc hoàn thiện các bảng câu hỏi từ phía Bộ Thương mại Mỹ đúng hạn và chính xác trở thành điều kiện tiên quyết để duy trì đơn hàng", bà Trang nói thêm.

Đồng quan điểm, bà Dương Hồng Loan đề xuất các doanh nghiệp cho đến trước ngày 24-7 có thể tập trung tìm các phân tích, bằng chứng chứng minh được các yêu cầu kỹ thuật trong việc tính thuế của Mỹ đối với hàng hóa, áp dụng công nghệ để truy xuất nguồn gốc nguyên vật liệu, nguồn gốc nhân công... để minh bạch thông tin trong các cuộc điều tra.

Ông Trần Chí Dũng - Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Doanh nghiệp Logistic Việt Nam (VLA) - đề xuất doanh nghiệp quan tâm hơn đến các giải pháp về mặt công nghệ, trong đó có "mạng lưới cung ứng số" (digital supply network) và hành lang số minh bạch để cung cấp dữ liệu thời gian thực.