Cần giải pháp giảm 'giải cứu' nông sản

Nông dân Đồng Tháp đang thu hoạch lúa, năm nay lúa được mùa nhưng giá giảm so với mọi năm - Ảnh: MẬU TRƯỜNG

Nhiều siêu thị, cơ quan quản lý nhà nước khẳng định tiếp tục hỗ trợ, xúc tiến tiêu thụ cho trái cây rớt giá. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng câu chuyện "rớt giá" và "giải cứu" đã diễn ra nhiều lần, cần quyết liệt có giải pháp căn cơ.

Không chỉ trái cây, lúa gạo cũng đang lo

Nhiều ngày qua, người dân TP.HCM dễ dàng mua được cam sành, dưa hấu giá rẻ, chỉ 4.000 - 7.000 đồng/kg, nhưng tại các tỉnh, không ít nhà vườn đang buồn rầu vì đầu ra gặp khó, thua lỗ nặng kéo dài.

Theo ông Nguyễn Văn Được (Vĩnh Long), giá cam sành bán ra tại vườn đã tốt hơn các ngày trước nhưng hiện cũng chỉ được trên dưới 2.000 - 2.500 đồng/kg, mức giá này nhiều nhà vườn thua lỗ.

Tương tự, giá dưa hấu bán ra tại vườn ở một số tỉnh thành cũng ở mức thấp kéo dài, có thời điểm chỉ 1.000 - 2.000 đồng/kg vẫn khó bán. Nhiều vùng trồng chuyên canh với sản lượng lớn như tỉnh Gia Lai, Long An (cũ), nông dân thậm chí không buồn thu hoạch.

Trong khi đó, dù giá chưa rớt thảm như dưa hấu, cam sành... nhưng nhiều nhà vườn trồng thanh long tại các vùng chuyên canh lớn như Bình Thuận, Long An (cũ)... cũng đang đứng ngồi không yên vì giá quay đầu giảm nhanh trong khi chi phí trồng tăng.

Theo ông Trần Văn Điền - nông dân tại Bình Thuận, do phải chong đèn nên chi phí sản xuất thanh long nghịch vụ cao gấp đôi so với vụ thuận, nhưng giá thanh long ruột trắng mua xô tại vườn chỉ còn 10.000 đồng/kg và ruột đỏ 21.000 đồng/kg, giảm hơn phân nửa mức ổn định vài tuần trước đó.

"Mức giá hiện nay phần lớn nhà vườn chỉ huề vốn, nên nếu giá giảm thêm chắc chắn sẽ lỗ. Nếu thị trường sắp tới vẫn bấp bênh, không ít nông dân sẽ cắt giảm diện tích sản xuất", ông Điền nói.

Trong khi đó, bước vào vụ đông xuân 2025 - 2026, nông dân nhiều địa phương ở tỉnh Đồng Tháp phấn khởi khi lúa đạt năng suất cao, có nơi lên đến 72 tạ/ha.

Tại xã Tân Hòa (tỉnh Đồng Tháp), anh Ngô Quốc Cường, người có hơn 2ha lúa giống ST25, cho biết có ruộng đạt 8 - 9 tấn/ha. Nhưng giá lúa thì giảm dần, giờ ST25 chỉ còn khoảng 6.800 đồng/kg. Theo ghi nhận, không chỉ riêng anh Cường, nhiều nông dân trong vùng cũng chung tâm trạng "được mùa, mất giá".

Một số mặt hàng nông sản khác cũng rớt giá. Như cá điêu hồng giảm giá mạnh do cung vượt cầu; nhiều hộ nuôi cá tra, tôm phải dè chừng thả nuôi vì chi phí đầu vào tăng cao.

Không dừng ở giải pháp tình thế

Trước tình hình giá các mặt hàng nông sản, đặc biệt trái cây rớt giá, nhiều siêu thị khẳng định sẽ tiếp tục hỗ trợ tiêu thụ. Cụ thể, đại diện Saigon Co.op cho biết đã hỗ trợ tiêu thụ mạnh với cam sành, dưa hấu và sẽ tiếp tục chương trình này đến khi giá tốt hơn. "Sản phẩm đảm bảo chất lượng, chúng tôi sẵn sàng đồng hành trong khả năng", đại diện đơn vị này nói.

Tương tự, đại diện nhiều đơn vị bán lẻ khác như GO!, Bách Hóa Xanh, MM Mega Market... cũng cho biết sẵn sàng hỗ trợ tiêu thụ trái cây rớt giá nếu hàng đảm bảo chất lượng.

Tuy vậy, nhiều chuyên gia cho rằng việc hỗ trợ tiêu thụ là cần thiết nhưng chỉ là giải pháp tình thế, về lâu dài còn nhiều việc phải làm.

Hiểu được vấn đề này, trong những năm qua ngành nông nghiệp đã có nhiều động thái hỗ trợ. Như tại tỉnh Đồng Tháp, ngành nông nghiệp đã đẩy mạnh xây dựng mã số vùng trồng, phát triển hệ thống cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu với hàng nghìn mã số được cấp. Các mô hình hợp tác xã, tổ hợp tác tiếp tục được củng cố với hơn 400 hợp tác xã và hàng ngàn tổ hợp tác hoạt động.

Bên cạnh đó, các chương trình liên kết sản xuất - tiêu thụ, với hàng chục dự án và kế hoạch liên kết đã được phê duyệt. Một số mô hình cho thấy hiệu quả rõ rệt, như liên kết sản xuất lúa chất lượng cao, hay mô hình thanh long đạt chuẩn GlobalGAP có doanh nghiệp bao tiêu với giá ổn định.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng những giải pháp này không phải mới. Chúng đã được nhắc đến nhiều năm qua, nhưng việc triển khai vẫn chưa đồng đều, chưa đủ mạnh để tạo chuyển biến căn bản.

Về góc độ người trực tiếp sản xuất, ông Nguyễn Văn Thành, ngụ tỉnh Đồng Tháp, cho hay sau nhiều năm đối mặt tình trạng được mùa, mất giá, ông tham gia vào hợp tác xã, đầu ra đã ổn định hơn, giá cao hơn bán trôi nổi bên ngoài.

Ông Thành "đặt hàng" thêm chính quyền địa phương cần tránh tình trạng mở rộng diện tích ồ ạt. "Việc hỗ trợ cũng cần chuyển từ "giải cứu" sang "phòng ngừa", tập trung vào hạ tầng logistics, chế biến và bảo quản sau thu hoạch", ông Thành kỳ vọng.

Trao đổi với Tuổi Trẻ ngày 22-3, ông Huỳnh Cảnh, Chủ tịch Hiệp hội Thanh long Bình Thuận tỉnh Lâm Đồng, cho rằng do chịu tác động từ khâu logistics nên giá xăng dầu tăng đồng nghĩa nhiều mặt hàng nông sản sẽ gặp khó trong tiêu thụ, giảm giá. Với thanh long, do ảnh hưởng từ chiến tranh nên các thị trường như Dubai... không xuất được, gây áp lực thêm kênh xuất đi Trung Quốc, dẫn đến thị trường tiêu thụ chung xấu hơn.

"Về lâu dài bà con nông dân cần sản xuất theo nhu cầu thị trường, chứ tự sản xuất tràn lan rất khó bán, thiếu ổn định, ngay cả thị trường Trung Quốc cũng dần siết chặt", ông Cảnh dự báo.