Thử nghiệm trên động vật: Bước ngoặt từ chính sách mới của Hoa Kỳ và những thách thức công nghệ

Phong trào chấm dứt thử nghiệm trên động vật đang nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ Chính phủ Mỹ với những khoản đầu tư khổng lồ - Ảnh: AOL

Mới đây, Cục Quản lý thực phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã gây chú ý khi đăng tải hình ảnh một chú khỉ đuôi dài kèm thông điệp mạnh mẽ: "Một số loại thuốc tiêu tốn trung bình 144 con khỉ để thử nghiệm tiền lâm sàng. Chúng tôi đang thay đổi điều đó". 

Đây là tín hiệu cho thấy một cuộc cách mạng trong ngành dược phẩm đang bắt đầu, hướng tới việc loại bỏ dần sự phụ thuộc vào các sinh vật sống trong phòng thí nghiệm.

Phong trào chấm dứt thử nghiệm trên động vật đang ngày càng mạnh mẽ

Sự thay đổi này không chỉ đến từ áp lực của các tổ chức bảo vệ động vật mà còn là một chiến lược cấp quốc gia. 

Chính quyền Trump đã đưa mục tiêu này vào phong trào "Làm cho nước Mỹ khỏe mạnh trở lại", đánh dấu bằng việc FDA công bố dự thảo hướng dẫn mới nhằm khuyến khích các nhà sản xuất thuốc sử dụng các phương pháp thay thế thay vì nghiên cứu trên động vật truyền thống.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Viện Y tế quốc gia (NIH) đã thông báo đầu tư 150 triệu USD để phát triển các mô hình thử nghiệm tiên tiến. 

Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ nhân sinh Mỹ, ông Robert F. Kennedy Jr., khẳng định: "Đây là cam kết của chúng ta trong việc thay thế thử nghiệm trên động vật bằng các phương pháp phù hợp với con người và có độ chính xác khoa học cao hơn".

Thực tế, nhận thức của công chúng đang chuyển dịch rõ rệt. Nếu như năm 2001 có 65% người Mỹ chấp nhận thử nghiệm trên động vật, thì con số này đã giảm xuống còn 47% vào tháng 9 năm 2025. 

Những thay đổi về luật pháp, điển hình là Đạo luật Hiện đại hóa FDA 2.0, đã bãi bỏ quy định bắt buộc thử nghiệm trên động vật đối với mọi loại thuốc mới, mở đường cho các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI) và mô hình sinh học tham gia vào quy trình phê duyệt.

Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đang kế hoạch loại bỏ dần việc thử nghiệm trên động vật trong quá trình phát triển các liệu pháp kháng thể đơn dòng và các loại thuốc khác có phương pháp phù hợp với con người - Ảnh: Adam Gault

Công nghệ vẫn chưa thể lấp đầy khoảng trống này

Dù kỳ vọng rất lớn nhưng các chuyên gia y tế và nhà khoa học hàng đầu thừa nhận rằng công nghệ hiện tại vẫn tồn tại những giới hạn chưa thể vượt qua. Động vật, với cấu tạo sinh học phức tạp và tương đồng với con người, vẫn đóng vai trò then chốt trong việc nghiên cứu các hệ thống tích hợp mà các mô hình nhân tạo chưa mô phỏng được.

Tiến sĩ Emma Robinson, giáo sư dược lý tâm thần tại Đại học Bristol, giải thích: "Rất khó để hiểu cách bộ não thích nghi với cảm xúc và ảnh hưởng đến hành vi chỉ thông qua các mô hình cơ quan nhân tạo. Động vật vẫn là một phần quan trọng để hiểu các cơ chế bệnh lý phức tạp".

Hiện nay, bốn công nghệ thay thế chính đang được phát triển bao gồm:

- Cơ quan trên chip (organs-on-chips): Các thiết bị vi lưu mô phỏng chức năng gan, phổi hoặc tim. Dù dự đoán độc tính gan khá tốt, chúng vẫn chưa thể mô phỏng được sự tương tác phức tạp giữa hệ miễn dịch và hệ nội tiết.

- Cơ quan nhân tạo (organoids): Các phiên bản thu nhỏ 3D của cơ quan người được nuôi cấy từ tế bào gốc. Chúng rất hữu ích trong nghiên cứu ung thư nhưng thiếu các thành phần miễn dịch đầy đủ.

- Vật liệu sinh trắc học: Da và giác mạc tái tạo giúp kiểm tra kích ứng tại chỗ nhưng không thể đánh giá độc tính toàn thân sau khi hấp thụ vào máu.

- Mô phỏng máy tính và AI: Đầy hứa hẹn trong việc dự đoán độc tính dựa trên dữ liệu lớn, nhưng độ tin cậy vẫn cần được kiểm chứng qua thời gian trước khi các cơ quan quản lý chấp thuận hoàn toàn.

Khoản đầu tư 150 triệu USD của NIH hiện chỉ chiếm chưa đầy 1% tổng ngân sách chi cho thử nghiệm động vật mỗi năm. Điều này cho thấy con đường tiến tới một kỷ nguyên y học không dùng động vật thí nghiệm vẫn còn rất dài và cần sự đột phá lớn về mặt công nghệ lẫn sự linh hoạt trong quy định pháp lý.