Bán tô phở, chai nước suối có phải xuất hóa đơn bán lẻ?

Người bán lẻ có phải xuất hóa đơn cho từng lần bán hàng? - Ảnh: HỮU HẠNH

Chính sách thuế với hộ kinh doanh đang bước vào giai đoạn thay đổi lớn nhất trong nhiều năm qua. Từ ngày 1-1-2026, cơ chế thuế khoán chính thức dừng áp dụng, thay bằng mô hình tự khai, tự tính, tự nộp trên doanh thu thực tế. 

Nhưng hiểu rằng từ đây mọi quán ăn, sạp hàng đều phải xuất hóa đơn cho từng giao dịch nhỏ lẻ là chưa đúng.

Ba cách khai thuế

Quy định mới phân tầng khá rõ: khuyến khích các mô hình kinh doanh quy mô lớn chuyển đổi thành doanh nghiệp, nhưng vẫn giữ đúng bản chất hộ kinh doanh là dành cho các hoạt động kinh tế nhỏ lẻ.

Theo Nghị định 68 năm 2026 về chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh thì hộ kinh doanh phải tự xác định doanh thu, tự khai và tự chịu trách nhiệm về hồ sơ thuế.

Với người kinh doanh có doanh thu năm từ 500 triệu đồng trở xuống, cơ chế áp dụng không phải là khai thuế định kỳ mà là thông báo doanh thu thực tế phát sinh trong năm với cơ quan thuế, chậm nhất vào ngày 31-1 năm sau.

Nếu trong năm doanh thu thực tế vượt 500 triệu đồng, nghĩa vụ khai và nộp thuế được kích hoạt kể từ quý phát sinh doanh thu vượt ngưỡng này. 

Với nhóm có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm, Nghị định 68 chuyển sang cơ chế khai thuế, nộp thuế theo quý hoặc theo tháng tùy quy mô doanh thu. Dù có phần đơn giản hơn, nhưng hoạt động kê khai này có nhiều điểm tương đồng với mô hình công ty.

Nhiều người hiện nay vẫn cho rằng theo quy định mới thì hộ kinh doanh khi bán từng ly cà phê, từng tô phở đều phải xuất hóa đơn điện tử để ghi nhận doanh thu. 

Nghị định 68 quy định rất rõ: hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu tính thuế giá trị gia tăng hằng năm từ 1 tỉ đồng trở lên phải áp dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế hoặc hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế.

Ngược lại, nhóm doanh thu trên 500 triệu đồng đến dưới 1 tỉ đồng không bắt buộc dùng hình thức này; nếu có nhu cầu vẫn có thể đăng ký sử dụng. Trường hợp không đăng ký nhưng cần hóa đơn thì khai, nộp thuế trước để được cơ quan thuế cấp hóa đơn điện tử có mã theo từng lần phát sinh.

Doanh thu từ 1 tỉ/năm mới xuất hóa đơn cho từng lần bán hàng

Từ ngày 1-6-2025, Nghị định 70 năm 2025 quy định về hóa đơn, chứng từ có hiệu lực. 

Theo đó, hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền áp dụng cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 1 tỉ đồng/năm trở lên trong những lĩnh vực tiếp xúc trực tiếp với người tiêu dùng như trung tâm thương mại, siêu thị, bán lẻ, ăn uống, nhà hàng, khách sạn, vận tải hành khách, nghệ thuật, vui chơi giải trí và một số dịch vụ cá nhân khác.

Cơ quan thuế cũng nêu mục tiêu của chính sách này là tăng minh bạch, chống thất thu và tạo môi trường kinh doanh công bằng hơn. 

Vì vậy, nếu là quán ăn, cửa hàng bán lẻ quy mô lớn, việc mỗi lần bán hàng đều đi qua dữ liệu điện tử thực chất đã bắt đầu từ lộ trình hóa đơn điện tử chứ không đợi đến khi bỏ thuế khoán.

Từ đây có thể hình dung ba nhóm rất điển hình. Thứ nhất là các hộ kinh doanh nhỏ doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm (quán nước giải khát, quán ăn nhỏ lẻ...), nhóm này chủ yếu thực hiện thông báo doanh thu thực tế phát sinh.

Thứ hai là các hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đến dưới 1 tỉ đồng/năm (cơ sở sản xuất, chế biến nhỏ...), nhóm này đã vượt qua ngưỡng 500 triệu đồng nên phải khai và nộp thuế theo doanh thu thực tế, nhưng chưa bị bắt buộc dùng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền vì chưa đạt mốc 1 tỉ đồng doanh thu tính thuế GTGT.

Thứ ba là hộ kinh doanh có doanh thu trên 1 tỉ đồng/năm. Đây là nhóm chịu tác động lớn nhất, vì vừa phải kê khai theo doanh thu thực tế, vừa phải tổ chức bán hàng gắn với hạ tầng hóa đơn điện tử.

Thay đổi này đặc biệt đáng chú ý với ngành ăn uống và bán lẻ hoặc các lĩnh vực vốn có tần suất giao dịch cao, doanh thu phân tán, tiền mặt lưu thông lớn và lâu nay rất khó đo chính xác nếu chỉ nhìn từ sổ khoán. 

Một quán ăn nhỏ có thể bán 40 tô mỗi ngày và vẫn nằm trong nhóm doanh thu thấp. Nhưng khi quy mô tăng lên 100 - 150 tô/ngày, hoặc mở rộng quy mô, hoặc kết hợp bán qua ứng dụng giao đồ ăn, doanh thu cộng gộp rất nhanh sẽ vượt ngưỡng 1 tỉ đồng/năm. 

Khi đó, hộ kinh doanh buộc phải nhìn hoạt động của mình như một mô hình có quản trị doanh thu, dòng tiền và hóa đơn, dù pháp lý vẫn là hộ kinh doanh chứ chưa phải doanh nghiệp.