Chuyên gia tiết lộ bí quyết giữ tiền khi thị trường chứng khoán biến động mạnh

Thị trường chứng khoán được nhận định bước vào giai đoạn giảm trong ngắn hạn - Ảnh: HỮU HẠNH

Hai bẫy tâm lý khiến nhà đầu tư mất tiền

Theo ông Huỳnh Anh Huy, CFA, Giám đốc phân tích ngành Chứng khoán Kafi, nhà đầu tư thường rơi vào hai trạng thái tâm lý cực đoan khi thị trường biến động mạnh.

Đầu tiên là tâm lý hưng phấn sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO). Đối với những người có tiền khi thấy giá cổ phiếu giảm sâu rất muốn bắt đáy vì sợ bỏ lỡ cơ hội sinh lời nhanh.

Ông Huy cho biết chính mình cũng mắc phải tâm lý này. Ngay cả chuyên gia cũng không ít lần mua trúng cổ phiếu đúng đỉnh và mất 1 năm sau mới hòa vốn hoặc phải cắt lỗ.

Dạng tâm lý thứ 2 là hoảng loạn. Khi danh mục sụt giảm mạnh, nhiều người rơi vào bẫy gồng lỗ và cố gắng chờ đợi. Điều này lại dẫn nhà đầu tư tiếp tục rơi vào bẫy tâm lý quá yêu cổ phiếu, tin tưởng vào phân tích của mình mà không có kế hoạch xử lý.

Ông Lương Duy Phước, Giám đốc phân tích Chứng khoán Kafi, chia sẻ mình từng rơi vào tâm lý tương tự. Năm 2016, vị chuyên gia mua cổ phiếu PVT với giá 16.000 đồng/cổ phiếu nhưng giá liên tục đi xuống. Vì tin vào phân tích của mình nên ông Phước liên tục mua vào, thậm chí ở mức giá 10.000 đồng/cổ phiếu còn sử dụng thêm đòn bẩy. Ông nhận định đây là một dạng tâm lý mua để trả thù.

Để bảo vệ tài sản trong giai đoạn thị trường biến động lớn, các chuyên gia nhấn mạnh việc xây dựng kế hoạch và kỷ luật giao dịch. Nhà đầu tư cần có kịch bản ứng phó cho cả chiều hướng tăng và giảm của cổ phiếu. Mọi quyết định mua hay bán đều phải tuân thủ các ngưỡng cắt lỗ và chốt lời đã đề ra từ trước thay vì hành động theo cảm xúc nhất thời.

Chiến lược khi thị trường giảm điểm

Hiện nay thị trường đã bước vào pha điều chỉnh khi giảm 10-20% từ đỉnh. Chuyên gia Kafi khuyến nghị nhà đầu tư cần thay đổi tư duy từ tìm kiếm lợi nhuận sang quản trị rủi ro và tái cơ cấu danh mục.

Đầu tiên, nhà đầu tư nên có một danh mục được thiết kế luân chuyển ngành theo chu kỳ kinh tế. Ví dụ khi nền kinh tế ở giai đoạn mở rộng sớm với GDP phục hồi, lãi suất thấp, nhóm ngành ưu tiên gồm tài chính, công nghệ, tiêu dùng không thiết yếu. Khi nền kinh tế bước vào giai đoạn suy thoái, những ngành phòng thủ gồm tiêu dùng thiết yếu, y tế, điện nước lại là lựa chọn ưu tiên. Còn trong bối cảnh phục hồi, nhóm tài chính, bất động sản, công nghệ lại là nhóm chính.

Hiện tại chuyên gia cho rằng nhà đầu tư nên hướng đến nhóm ngành phòng thủ như hàng tiêu dùng thiết yếu (sữa, thực phẩm), y tế và điện nước. Đây là những ngành có dòng tiền ổn định, ít bị ảnh hưởng bởi chu kỳ kinh tế và thường chi trả cổ tức cao.

Nhóm ngành bổ trợ có thể xem xét đến là ngân hàng, với cổ phiếu ngân hàng quốc doanh. Nhóm này được đánh giá cao nhờ bảng cân đối kế toán lành mạnh, nợ xấu thấp và vai trò điều tiết chính sách, hỗ trợ đầu tư công của Chính phủ.

Các nhóm cần hạ tỉ trọng là những ngành phụ thuộc lớn vào việc điều hành chính sách như bất động sản hoặc có định giá quá cao như công nghệ, bán lẻ không thiết yếu.

Tiếp theo, sau khi có được cơ cấu ngành phù hợp, nhà đầu tư nên xây dựng mô hình danh mục theo cấu trúc lõi và vệ tinh tối đa 8-12 mã. Trong bối cảnh hiện tại, ông Huy cho rằng nên tăng tỉ trọng cổ phiếu phòng thủ lên 60-70% và giảm các cổ phiếu tăng trưởng.

Danh mục vệ tinh nên chiếm tỉ trọng 30-40%, tập trung vào các cổ phiếu tăng trưởng đầu ngành. Những mã này thường rơi vào trạng thái quá bán, nhưng sẽ là nhóm dẫn dắt lợi nhuận danh mục khi thị trường tạo đáy và hồi phục.

Chuyên gia cũng gợi ý những yếu tố để lựa chọn được cổ phiếu tốt dựa vào báo cáo tài chính như tỉ suất ROE cao hơn 15%, dòng tiền dương, P/E thấp hơn mức trung bình ngành. Về mặt kỹ thuật, các dấu hiệu có thể xem xét thêm như RSI ở mức quá bán, RS mạnh.