Vì sao Mỹ ghép tạng heo cho người nhưng cấm tạo tạng người trong heo?
Trong khi ghép tạng heo vào người đang được đẩy mạnh, việc nuôi tạng người trong heo vẫn bị 'treo' vì nỗi lo 'heo quá giống người'.
Các nhà đạo đức học cho rằng chỉ cần có tế bào người là động vật sẽ đổi sang bản chất con người - Ảnh: Amanda Northrop/Vox
Nỗ lực tìm nguồn tạng thay thế đã đưa y học Mỹ đến những ca
Một phôi heo chứa tế bào người không trở thành con người chỉ vì có vài gene người. Cũng như bệnh nhân ghép thận không trở thành một phần của người hiến tạng - Ảnh: Freepik
Nỗi lo về ranh giới đạo đức
Trọng tâm tranh luận xoay quanh khái niệm "vị thế đạo đức". Một sinh vật có cảm giác đau khác với sinh vật có khả năng tự nhận thức bản thân đang đau. Nếu tế bào người làm thay đổi nhận thức của heo, khiến chúng có trải nghiệm phức tạp hơn, mức độ bảo vệ đạo đức sẽ phải thay đổi tương ứng.
Tuy nhiên cách diễn giải này theo các chuyên gia đạo đức sinh học lại chứa mâu thuẫn. Nếu năng lực nhận thức là yếu tố quyết định vị thế đạo đức, lẽ ra mọi loài có trí tuệ cao như cá heo hay tinh tinh cũng phải được xem xét tương tự khi cấy ghép tế bào của chúng, nhưng thực tế không phải vậy. Ranh giới đạo đức trong nghiên cứu thường dựa trên việc một sinh vật có phải là con người hay không, chứ không hoàn toàn dựa trên khả năng nhận thức.
Chỉnh sửa gen người: Tranh cãi đạo đức, tiến chậm mà chắcMột phôi heo chứa tế bào người không trở thành con người chỉ vì có vài gene người. Cũng như bệnh nhân ghép thận không trở thành một phần của người hiến tạng, và heo mang gene người để phục vụ ghép tạng cũng không được gọi là "nửa người nửa heo".
Trong khi ghép tạng heo vào người đang được đẩy mạnh, việc nuôi tạng người trong heo vẫn bị treo vì nỗi lo "heo quá giống người". Các nhà đạo đức học cho rằng nỗi lo này dựa trên một giả định sai: rằng chỉ cần có tế bào người là động vật sẽ đổi sang bản chất con người.
Điều hợp lý hơn để thảo luận là phúc lợi động vật, liệu động vật có bị đau đớn, bị đối xử như công cụ sản xuất tạng hay không, thay vì lo sợ chúng sẽ đạt đến vị thế đạo đức của con người.
Dù còn nhiều tranh luận, cả hai hướng tiếp cận đều phản ánh nỗ lực của khoa học nhằm giải bài toán thiếu hụt nội tạng. Câu hỏi còn lại là xã hội sẵn sàng chấp nhận điều gì: con người mang một phần mô của heo, hay heo mang một phần mô của con người?
Ghép tạng có giúp con người trường sinh bất lão?